Zań shyǵarý salasyndaǵy ózgeris

Qazaqtyń saıası-tarıhı dástú­rinde quryltaı ujym­dyq tal­qylaý, kelisimge kelý jáne qabyl­danǵan sheshim­derdi zańdas­ty­rýmen astasady. Osy ataýdy keńesshi sıpa­tyndaǵy emes, mindetti zańdar qabyldaıtyn organǵa berý ulttyq saıası dástúrdi qazirgi zamanǵy ókildi demokratııamen ushtastyrýǵa degen umtylysty bildiredi. Tarıhı ataýlardy qol­daný da álemdik tájirıbede keń taralǵan.

Quryltaıdaǵy zań qabyldaý­dyń úsh kezeńnen turatyn tártibi de erekshe nazar aýdartady. Usynylyp otyrǵan model bo­ıynsha zań jobasy aldymen jalpy tujyrymdamalyq turǵydan maquldanady, keıin túze­týler jan-jaqty talqylanyp, naq­tylana­dy, sodan soń ǵana zań túp­kilikti qabyl­danady. Iаǵnı eki­ palataly júıedegideı uzaq bıýro­kra­tııalyq tizbekten ótpeı­­di. Mun­daı tásil kóptegen bir palataly par­lamentterge tán. Nátıjesinde, zań ­shy­ǵarý úderisi sheshim qabyldaý ke­zeńderin naqty bólý arqyly jedel­­deıdi, al zańnamanyń sapasy men bol­jamdylyǵy basymdyqqa ıe bolady.

Depýtattar sanyn 145-pen shekteý usynyldy. Biraq Par­la­ment jumysynyń tıimdiligi depýtattar sanyna ǵana emes, ókilettikterdiń naqty bólinýine, zań shyǵarý qyzme­tiniń kásibı­len­ýine baılanys­ty. Osy kon­teks­te prezıdenttik kvotany alyp tas­taý – Parlamenttiń ınstıtý­sıonaldyq derbestigin kúsheı­­tetin mańyzdy qadam. Sony­men qatar áıelder, jas­tar jáne múge­dektigi bar adam­dar­ǵa kvotalar­dyń saq­­talýy áleý­mettik teńdik men ınklıý­zıvtilikke baǵyttalǵan saıa­satty kórsetedi.

Taǵy bir mańyzdy usynystyń biri – Parlamenttiń negizgi mem­lekettik ınstıtýttardy qalyp­tastyrýdaǵy óki­letiniń keńeıýi. Konstıtýsııa­lyq sot,­ Joǵary aýdıtorlyq palata men­ Ortalyq saılaý komıssııa­sy mú­she­lerin taǵaıyndaý tek Par­­­lamenttiń kelisimimen jú­zege asy­­rý usynyldy. Buǵan qosa, depýtat­tar Prezıdenttiń usynýymen Jo­ǵar­­ǵy sot sýdıa­­laryn saılaý ókilet­tigi­ne ıe bolady. Osy ózgerister bılik tar­­maqtary arasyndaǵy tejemelik ári tepe-teńdik júıe­sin kúsheıtip, yq­­pal­dy Par­lamenttiń rólin arttyrady.

Ekinshiden, Qazaqstan halqy Assambleıasy men Ulttyq quryl­taıdyń ornyna Halyq keńesiniń qurylýy aıtyldy. Eskerý kerek tusy – onyń zań shyǵarý bastamasy quqyǵyna ıe bolýy. Bul dege­nimiz qoǵamdyq suranysty ınstı­týsıonaldyq deńgeıde beki­tip, ony resmı zańnamalyq úderistiń bir bóligine aınaldyrýdy bildiredi.

Halyq keńesi Parlamentti almastyrmaıdy. Mundaı uqsas te­tikter ártúrli elderde bar. Mysaly, Eýropalyq odaq elin­degi azamat­tyq assambleıalar ju­mys isteıdi. Olardyń negizgi maq­saty – qoǵamdyq belsendilikti ınstı­týsıonaldyq arnaǵa baǵyt­taý.

Jalpy alǵanda, usynylǵan ózge­rister zamanaýı parlamen­ta­rızmdi, ulttyq-tarıhı sımvolı­kany, qoǵamdyq qatysýdyń ınstı­týsıo­naldandyrylǵan te­tik­­­terin jáne saıası turaq­tylyq mehanızmderin ózara ushtasty­rady. Atalǵan ózgerister men usynystardyń qabyldanýy jal­py­halyqtyq referendýmǵa baılanysty bolatyny este bolý kerek.

Áıgerim ABDRAShITOVA,

Prezıdent janyndaǵy QSZI saıası zertteýler bóliminiń bas sarapshysy