Sýret: baq.kz
Prezıdent óz sózinde: «Qazirgi «Adal azamat» tujyrymdamasy uly oıshyldyń «Tolyq adam» ıdeıasymen tyǵyz astasyp jatyr. Biz Abaıdyń «Qarasózderin» IýNESKO-nyń «Álem jady» derekti muralar tizimine engizýimiz kerek», deı kelip, Ál-Farabı, Iаsaýı, Abaı ilimderin jan-jaqty dáripteıtin ǵylymı jıyndardy turaqty ótkizip turýdy tapsyrdy.
Prezıdent osydan alty jyl buryn «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «Abaı – rýhanı reformator» maqalasynda: «Abaı ónegesiniń quny dáýir almasqan saıyn artpasa, kemimeıdi. Ol barshaǵa túsinikti ári kúlli adamzatqa ortaq. Onyń qara óleń bolyp órilgen jáne qara sóz bolyp tógilgen oralymdy oılary áli kúnge deıin ómirlik baǵdar bolyp keledi» dep jazǵan edi. Sonymen qatar áleýmettik jelide bastaý alǵan kitap oqý chellendj-estafetasyn qoldap, 30 kitaptyń tizimin usynǵan kezde Júsip Balasaǵunnyń «Qutty biliginen» keıin Abaı Qunanbaıulynyń qarasózderin atady. Memleket basshysy aqynnyń 175 jyldyǵy qarsańynda Semeıdegi «Uly aqyn Abaı uldarymen» eskertkishiniń ashylý rásimine qatysqan kezinde de: «Uly Abaı – bizdiń elimizdiń maqtanyshy ǵana emes, álemdik deńgeıdegi kemeńger. Ol – qazaqtyń jan-dúnıesiniń tuńǵıyǵyna boılaǵan dara tulǵa. Onyń óleńderi men qarasózderi – ulttyq bolmysymyzdyń aınasy. Abaı jańa ádebıetimizdiń negizin qalaǵan aqyn retinde el tarıhynda aıryqsha iz qaldyrdy. Onyń eńbekteri bir ǵasyrdan astam ýaqyt ótse de ózektiligin joǵaltqan emes», dep bastapqy oıdy shegeledi.
Bıyl Abaı qarasóziniń mereıli jyly deýge de bolady. Sebebi 1916 jyly Orynbordaǵy «Dın ýá maǵıshat» baspahanasynan Abaıdyń «Bul jasqa kelgenshe jaqsy ótkizdik pe, jaman ótkizdik pe, áıteýir birtalaı ómirimizdi ótkizdik» dep bastalatyn «Birinshi qarasózi» men jeti óleńi «Abaı termesi» (qurastyrǵan – Samat Nurjanov) degen atpen jınaq bolyp jaryq kórdi. Abaıtanýshy Mekemtas Myrzahmetov bul kitap jaıynda: «Osy jınaqqa engizilgen Abaıdyń «Birinshi qarasózi» men jeti óleńinen turatyn bul kitapsha uly aqyn óleńderiniń revolıýsııaǵa deıin jarııalanǵan ekinshi jınaǵy dep atalýǵa tolyq negizi bar tamasha jańa basylym», degen edi. Demek, hakimniń qarasóziniń alǵash ret kitap betinde jarııalanǵanyna bıyl 110 jyl tolady. 1918 jyly qarasózderdiń birnesheýi Semeıden shyǵatyn «Abaı» jýrnalynda basyldy. Osy oraıda Abaı shyǵarmalarynyń nasıhatshysy Múrseıit Bikeuly hakim qarasózderin qaǵazǵa túsirip, búgingi urpaqqa jetkizse, zańǵar jazýshy, alǵashqy abaıtanýshylardyń biri Muhtar Áýezov aqynnyń barlyq qarasózderin taýyp, jınaqtaý isine mol úles qosqanyn da aıta keteıik.
Abaı qarasózderinde kórkemdik qýat bar. Sonymen qatar danalyq dúnıetanymyn daralap kórsetýimen erekshe. Jalpy sany qyryq bes bólek shyǵarmadan turatyn qarasózder sanaǵa qozǵaý salyp, adamdy alǵa jeteleıdi. Búginde elimizdegi baspalardyń Abaıdyń qarasózderin birneshe márte jeke kitap etip bastyryp shyǵarýy – sonyń aıǵaǵy.
Aqynnyń qarasózderi Abaı iliminiń asyl murasy retinde ult pen urpaq qajetine jarap keledi. Sonymen qatar qarasózder adamzat balasynyń da ortaq asyl sózge aınalyp, álemniń birneshe tiline aýdaryldy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq quryltaı otyrysynda Abaıdyń osy bir asyl muralaryn IýNESKO-nyń «Álem jady» derekti muralar tizimine engizýdi usynýy quptarlyq. Bul tizimge 2003 jyly Qoja Ahmet Iаsaýıdiń qoljazbalar jınaǵy, 2005 jyly halyqaralyq ıadrolyq qarýǵa qarsy «Nevada-Semeı» qozǵalysynyń aýdıovızýaldy qujattary, 2011 jyly Aral teńiziniń arhıv qorlary, al ótken jyly «Handar shejiresi» qoljazbasy engen bolatyn. Derekti muralar tizimi Abaıdyń qarasózderimen tolyqqany quba-qup.
Abaı – qazaq rýxanııatynyń jaryq juldyzy. Keshegi Álıxan Bókeıhan bastaǵan Alash azamattary da, qazaqtyń qorǵany bolǵan aýqattylar da Abaıǵa júgingen. Bizdiń de temirqazyǵymyz – Abaı. Sondyqtan hákimniń ǵaqlııaǵa toly qarasózderinen taǵylym alyp, «Abaıdy qazaq balasy tegis tanyp, tegis bilý kerek» degen Ahmet Baıtursynulynyń qanatty sózin árdaıym qaperde ustaýymyz qajet.
