Sýret: gov.kz
Eldegi birlik pen kelisimniń biregeı úlgisi konstıtýsııalyq qaǵıdattarǵa negizdelgen. Ári bılik pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynastyń qalyptasqan ózindik dástúri bar. Qasym-Jomart Toqaev osy qundylyqtardy saqtap qana qoımaı, nyǵaıta túsýdi kózdep otyr. Osyǵan oraı ol jaqynda Syr óńirinde ótken Ulttyq quryltaıda jańa ınstıtýt qurý bastamasyn kóterdi.
«Reformalardyń jańa kezeńinde qoǵam damýynyń barlyq máselesine qatysty turaqty jalpyulttyq dıalog júrgizý úshin aýqymdy platforma nemese bıik minber qajet. Halqymyzdyń yntymaq-birligin nyǵaıtýǵa yqpal etetin negizgi qoǵamdyq-saıası birlestikter men qurylymdar osy platformaǵa kelip toǵysýǵa tıis. Bul rette Qazaqstan halqy Assambleıasy men Ulttyq quryltaıdyń tarıhı mán-mańyzy zor ári aıryqsha jaýapty mıssııalary tabysty aıaqtaldy dep sanaýǵa bolady. Endi jańa ınstıtýt retinde Qazaqstannyń Halyq keńesin qurýdy usynamyn. Assambleıa men Ulttyq quryltaıdyń qazaq memlekettiligin jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigin dáıekti túrde nyǵaıtý sııaqty mindetterin osy jańa organǵa júkteı otyryp, strategııalyq sabaqtastyqty saqtap qalý óte mańyzdy dep sanaımyn», dedi Memleket basshysy.
Demek, Halyq keńesi klassıkalyq ókildi organnan da, kádimgi qoǵamdyq keńesten de ózgeshe bolady. Onyń basty ereksheligi – jalpyulttyq deńgeıdegi saıası-saraptamalyq platforma retinde jumys isteıtindiginde. Iаǵnı bul ınstıtýt bir jaǵynan halyqtyń únin estıtin, ekinshi jaǵynan strategııalyq sheshimderge yqpal ete alatyn aralyq býyn rólin atqarady.
Prezıdent óz sózinde Halyq keńesi basqa elderdegi konsýltatıvti qurylymdardyń oń tájirıbelerin eskere otyryp qurylatyn jańa memlekettik organ bolatynyn, onyń quramyna barlyq etnostyń, túrli sanattaǵy azamattardyń jáne óńirlerdiń ókilderi kiretinin ashyp aıtty.
Bir jaǵynan olar qoǵamdaǵy negizgi suranystardy, qundylyqtar men basymdyqtardy júıeli túrde anyqtap, olardy memlekettik saıasattyń kún tártibine shyǵarýǵa yqpaldasady. Osylaısha, bul organ jekelegen toptardyń emes, jalpyulttyq múddeniń súzgisinen ótken pozısııany qalyptastyrýǵa beıimdeledi.
Bul rette saıasattanýshy Aman Mámbetalıev Halyq keńesiniń mıssııasy Parlamenttiń rólin almastyrý emes ekenin túsindirip ótti. Onyń sózinshe, jańa organ qoǵamdyq dıalogtiń turaqty formatyn ınstıtýsıonaldyq turǵyda bekitýge baǵyttalǵan qadam jáne oǵan neǵurlym praktıkalyq sıpat berýdiń joly.
– Mundaǵy logıka mynada: reformalardy daıyndaý barysynda 500-den astam usynys jáne konstıtýsııalyq qurylymǵa qatysty odan da kóp bastama tústi, sonyń ishinde óńirler men etnomádenı birlestikterdiń ókildigi máseleleri de bar. Bul salmaqty taldaý mehanızmi qajet ekenin kórsetti. Sondyqtan Keńesti 126 adamnan jasaqtap, oǵan etnomádenı ortalyqtardyń – 42, iri qoǵamdyq birlestikterdiń – 42 jáne máslıhattar men óńirlerdegi qoǵamdyq keńesterdiń 42 ókilin qosý usynyldy. Jańa ınstıtýttyń basty ereksheligi – oǵan zań shyǵarý bastamasy quqyǵynyń berilýi. Bul qoǵamdyq qurylymdardyń saıası úderiske qatysý logıkasyn túbegeıli ózgertedi. Keńes aıasynda ázirlengen usynystar endi tek konsýltatıvtik formatta ǵana emes, zańnama deńgeıinde de qaralý múmkindigine ıe bolady. Halyq keńesiniń mártebesi men ony qurý tártibi Konstıtýsııanyń arnaıy bólimimen jáne konstıtýsııalyq zańmen retteledi. Bul ókilettiliktiń shegin, qurylymyn aıqyndaı túsedi. Qoryta aıtsaq, Halyq keńesi túrli toptardyń pikirin biriktirip, qoǵamdyq jáne óńirlik suranystardyń naqty sheshimderde kórinis tabýyna múmkindik beretin qosymsha arna qalyptastyrady, al zań shyǵarý quqyǵy Parlamentte qalady, – dedi saıasattanýshy.
Negizi bul ınstıtýttyń yqpaly onyń bılikti baqylaýynda emes, bılikti jaýapkershilikke yntalandyrýda ashyla túsedi. Munda qoǵamdyq pikir belgili bir ortada ne áleýmettik jelidegi emosııalyq reaksııa deńgeıinde qalyp qoımaı, naqty jaýapty minberlerde kóteriledi. Bul ásirese óńirlerde azamattyq belsendilikti arttyryp, halyqtyń saıası mádenıetin jańa deńgeıge kóterýge de septesedi. Alaıda mańyzdy tusy, ol jedel saıası reaksııadan góri tereń saraptama men bolashaqty boljaýǵa negizdelgen sheshimderdi usynatyn organǵa aınalýy kerek. Bul oıdy Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń Shymkent qalasyndaǵy ókili, О́ńirlermen jumys jónindegi bólimniń bas sarapshysy Danara Saranova da qýattaıdy.
– Halyq keńesi sheshim qabyldaý júıesine kiriktirilgen turaqty qoǵamdyq-memlekettik organ retinde kózdelip otyr. Sonymen qatar Prezıdent sózi barysynda mańyzdy bir sheńber aıqyn belgilendi: jańa ınstıtýttardyń tıimdiligi basqarý úderisteriniń sapasyna tikeleı baılanysty. Zamanaýı tehnologııalar men uıymdastyrýshylyq jańashyldyqtar rettelgen rásimder, ókilettikter men jaýapkershiliktiń naqty bólinisi bolmaǵan jaǵdaıda nátıje bermeıtini atap ótildi. Osy turǵydan alǵanda, Halyq keńesi de, kez kelgen jańa organ sııaqty, formaldy mártebesine emes, memlekettik basqarý júıesiniń naqty jumysyna qanshalyqty kiriktirilgenine qaraı baǵalanatyn bolady. Jańa organ keri baılanystyń ornyqty arnalarynyń qalyptasýyna baǵyttalǵan aýqymdy mindetti kózdeıdi. Keńestiń jumysynyń turaqty formaty men mártebesi qoǵamdyq ustanymdardy, sonyń ishinde ishki saıasat pen óńirlik damý máseleleri boıynsha pikirlerdi qandaı da bir jaǵdaı bola qalǵan kezde emes, júıeli túrde eskerýge jol ashady, – dedi sarapshy.
Aıta keterligi, jańa organnyń barlyq múshesin Memleket basshysy ózi taǵaıyndaıdy. Tóraǵasyn onyń músheleri saılaıdy. Al onyń qoǵamdyq negizde jumys istep, rotasııa arqyly taǵaıyndalatyn eki orynbasary, sondaı-aq hatshylyq meńgerýshisi bolady. Jylyna keminde bir ret shaqyrylatyn sessııa Halyq keńesiniń joǵary organy rólin atqarady.
«Qazaqstan halqy Assambleıasynyń etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisim máselelerine qatysty negizgi qyzmeti Keńeske beriledi. Ishki saıasatty jetildirý jóninde usynystar ázirleý jańa organnyń negizgi mindetiniń birine aınalady. Bul mekeme memlekettik ıdeologııaǵa qatysty máselelerdi, sondaı-aq Konstıtýsııanyń jáne elimizdegi ózge de asa mańyzdy qujattardyń erejelerin túsindirip, nasıhattaý jumysymen aınalysady. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin, memlekettik mańyzy bar basqa da gýmanıtarlyq forýmdardy ótkizý de Keńestiń quzyretine kiredi», dedi Prezıdent.
Túıindesek, Halyq keńesiniń tıimdiligi úsh negizgi faktordan kórinetin bolady. Birinshiden, onyń quramynyń shynaıy ókildik sıpaty, onda tek ózara jaqtaýshylar emes, ártúrli kózqarastaǵy tulǵalar bolýy mindetti. Ekinshiden, usynymdarynyń naqty saıası salmaǵy bolýy, eger Keńes usynystary eskerýsiz qalsa, ınstıtýt jaı formaldylyqqa aınalady. Úshinshiden, onyń jumysynyń ashyqtyǵy men qoǵamǵa eseptiligi. О́ıtkeni Halyq keńesi tek rámizdik nemese ımıdjdik organ retinde qalyp qoısa, qoǵamnyń senimine de selkeý túsedi. Al kerisinshe, derbes oılaı alatyn, kásibı ári batyl pikir bildiretin platformaǵa aınalsa, bul ınstıtýt elimizdegi «estıtin memleket» tujyrymdamasynyń naqty iske asqan úlgisi bolary anyq. Iаǵnı jańa organ eldegi saıası júıeni qoǵamdyq qoldaýmen kúsheıtetin qural bolýǵa tıis.
