О́mirim óleńimmen birge órilgen

Men-daǵy bir belgimin ǵasyrdaǵy, Dúrkirep dáýren kósher basymdaǵy. Ustamyn eski úlgimen óleń soqqan, Kóz jazbaı kórgenimnen jasymdaǵy.   О́mirim óleńimmen birge órilgen, О́rnegin keltire almas kim kóringen. Aqynnyń qupııasy ózine aıan, Uıasyn júreginiń muń kemirgen.   Jalyqpas qýanyshtan, qaıǵydan da, Tirshilik minezinen aınyǵan ba? Baılyǵy joldas bolmas bul jalǵannyń, Qalamnan qaıyr kútken oıly janǵa.   Jansaıa izdemedim salqyn belden, Qaıtemin rahatty árkim kórgen. Simirip sóz tunyǵyn – shól qandyrǵam, Babalar júzip ishken altyn kólden.   Muraǵa baǵa jetpes ıe bolǵan, Birimin baqyttynyń kıe qonǵan. Allanyń ámirimen oıda joqta, Enshime rızamyn tıe qalǵan.   Asqaqtap, asyp-taspaı áldekimshe, Jyrladym shama-sharqym kelgeninshe. Ultyma qyzmet etsem armansyzbyn, Kúzetip bosaǵasyn ólgenimshe.   Soǵa ma sóz semserin osal adam, Kúnim joq joqtan bardy jasamaǵan. Dos túgil qaryzdarmyn dushpanyma, Oq atqan Bekejandaı Qosobadan.   Halqyn kim jaqsy kórmes jany súıip, Bezbúırek bolmasa bir qany suıyq. Adamnyń júregine eli syıǵan, Ketedi dúnıeniń bári syıyp... Jibek joly Súıretken jibek arqan telqońyr taı. (Halyq óleńinen). Eshkim joq túgel tústep bildim degen, Kim jortyp, bul dalada kim júrmegen? Kim bilsin qansha kerýen kelip-ketti, Qońyraýy kúndik jerden kúmbirlegen.   Shejire-atameken shartaraby, San taraý saırap jatyr jol soraby. Sóıleıdi kóne qala, kóne qorǵan, Kómilip qum astynda qalsa-daǵy.   Oılaǵan erler eldiń bolashaǵyn, Túgender tıpyl bolǵan qala sanyn. Sekildi talaı shahar tirlik keshken, Otyrar, Saıram, Qoılyq, Balasaǵun.   Joqtaıdy ishten tynyp sherli dala, Baıǵa da meken bolǵan, jarlyǵa da. Qaınaǵan qanbazarly qalalardyń Tompaıyp jatyr endi orny ǵana.   Qul bolǵan qaıda barsa pulǵa ǵana, Saýdager tańsyq emes bul dalaǵa. Tozdyryp kerýensaraı bosaǵasyn, Syrǵypty bir qaladan bir qalaǵa.   Batyry bes qarýyn kúnde asynǵan, Dalany ol zamanda kim basynǵan? Jýsannan alasa bop jibek satqan, Shyqqandar kerýen tartyp Shyn, Mashynnan.   Babalar túsine ener urpaǵynyń, Turmany altyn-kúmis tulparynyń. Kelgende tebinsinip qas dushpanyn Syıdyrǵan qaýyzyna bir tarynyń.   Ańyz ǵoı aıta berseń burynǵyny, Aımenen shaǵylysqan týyrlyǵy. Oń jaqta aıalaǵan arýynyń Jibekten jelbiregen shymyldyǵy.   Jibekten shashbaýy da oramaly, San aqyn oralady oǵan áli. Qyzynan qazaq asyl aıamaǵan, Ketse de aldyndaǵy qora maly.   Shyǵystan jibek sýdaı aǵylypty, Torqaǵa baıtaq dala malynypty. Batysqa bet túzegen kerýenderdi Eýropa bazary da saǵynypty.   Kerýender aman ótip san daýyldan, Sabylyp Batys-Shyǵys saýda qylǵan. О́shirgen Jibek jolyn kele-kele, Zamana kók teńizdeı aýdarylǵan.   О́zendeı tynbaı aǵyp sarqyraǵan, Jetipti osy kúnge halqym aman. Túbimiz asyl tekti saqtar eken, Patshasy altyn kıip jarqyraǵan.   О́tkenim umytylmas endi ómiri, Turǵanda atalardyń tórde jyry. Ǵasyrlar qoınaýynan kisineıdi, Súıretken jibek arqan telqońyry.   Bul jolda syry buqqan myń jyldardyń, Izi bar qandy balaq qyrǵyndardyń. Astynda topyraqtyń taǵdyr jatyr, Úńilip qarar bolsa bul kúnde árkim.   Álemge oıran salǵan atysyp san, Qadirin asyl buıym Batys uqqan. Shyńǵystyń joryǵy emes eń áýeli, Shyǵystyń shym jibekpen aty shyqqan.   Saýdanyń ne bir sıqyr syryn ashqan, Kerýen Qyrym asqan, Úrim asqan. Túıeniń tabanymen Jibek joly – Jazylǵan jer betine Uly dastan! Eki týyp kelmeısiń Dúnıe syry bir ǵana Qudaıǵa anyq, Tún aınalyp keledi, kún aınalyp. Qaıta tunar tasyǵan asaý ózen, Arnasynan shalqyǵan ylaılanyp.   Jyl qustaryn shubyrtyp jylap ketken, Kóktem qaıtyp keledi shýaq tókken. Qaıtalanar ómirde barlyǵy da, Esh nárse joq máńgilik turaq tepken.   Qaıtalanar jaz ben kúz kezegimen, Qaharly qys qar búrkip ózeginen. Qýanysh ta, qaıǵy da san tosady, Tar soqpaqty taǵdyrdyń kezeńinen.   Tirshiliktiń tiregi adamdyqta, Qaıtalanar jaqsylyq, jamandyq ta. Satqyndyq  pen qastyqtan kóz ashpaısyń, Dos nıeti burylsa aramdyqqa.   Barlyǵy da kisiniń peıilinde, Qaıtalanar ómirdiń toıy kúnde. Ushqan baqyt basyńnan qaıta qonar, Júregińdi toltyryp meıirimge.   Shýaq túsip turǵanda kókten jerge, Qaıta keler ókpelep ketkender de. Qaıta jibir kóńiliń tas bop qatqan, Ne tabasyń jaqyndy jek kórgende?   Qaıda qashyp ortadan ketem deısiń, Atajurttyń tósinde mekendeısiń. Qaıtalanbas ómirde óziń ǵana, Eki týyp kelmeısiń, eki ólmeısiń?   О́z qolyńmen órt salma Qaz qańqyldar kólinde, Qulan oınar shólinde. Tarylmasyn tynysyń, Qazaǵym, óz jerińde. Qysym tússe janyńa, Jarty qurtty bólip je. Ala qoıdyń júnindeı, Biraq óziń bólinbe! Bas-aıaǵyń birikpeı, Bútindik joq elińde. It tumsyǵy ótpeıdi, Ný ormanǵa teginde. Bitik ósken buta da Jel jibermes kóbinde. Ortań oıyq kórinse, Jyrtylǵandy jama da, Jarylǵandy jelimde! Týǵan balań besikte, Týmaǵany belińde. Bolashaǵy – amanat, Báıbishe men kelinge. Kúńirenbesin deseńiz, Ata-babań kórinde, Otbasyńa ıe bol, Otyrǵanda tórińde. О́z qaǵyńnan jerinbe, О́z qanyńa tebinbe! Sodan jaqyn joq saǵan, Bul jalǵannyń shebinde. О́z qolyńmen órt salma, О́ziń ekken eginge! Altyn býy arbaıdy, Dúnıe joldas bolmaıdy, Oranasyń nebári, Eki sharshy kebinge... Marǵasqa (Ábish Kekilbaevqa) Álemniń oımen kezip shartarabyn, Árqashan aýyr júkti arqaladyń. О́shirmeı Ábish atyń namys otyn, Jurtyńdy júregińmen qalqaladyń.   Jarqyrap parasatpen parqyń janǵan, Aınaldyq el súıengen nar tulǵańnan. Kelesiń halqyń úshin arpalysyp, Kemedeı kók daýylda tolqyn jarǵan.   Syryńdy qalam qaıtyp jasyrǵandaı, Jaýyń da jazǵanyńa bas urǵandaı. Qazaqtyń baqytynyń belgisi ǵoı, Jarqyrap saǵan bitken asyl mańdaı.   Kókshetaý Kókshetaý, móldiregen kórkiń qandaı, Qalyqtap aspanyńda án tunǵandaı. Seksen kól seksen tamshy syıǵa tartyp, Aıdynyn kóńilimniń toltyrǵandaı. Alańyn Abylaıdyń kórgen kezde, Oılanyp, ishterinen el tynǵandaı. Kirgende Kenesary úńgirine, Seskenip kim bolsa da tartynǵandaı. Oqjetpes kere tartyp kókke sadaq, Kóktegi ushqan bultqa talpynǵandaı. Býrabaı tas bop qatqan alyp býra, Baýyrynda basyp jatqan altyn bardaı. Myzǵıdy jeke batyr anadaıda, Kóterse basyn jerden jel turǵandaı. Ishinen qaraǵaıdyń shyǵa kelip, Naızasy Naýryzbaıdyń jarqyldardaı. Jan-jaqtan qalyń batyr kúrkirese, Túserdeı tóńkerilip jer-sý qalmaı. Kókshetaý qasıetti topyraǵyńda, Týypty alyptardy halqym nardaı. Sondyqtan kúndik jerden seni kórsem, Basymnan tura almaımyn bórkimdi almaı.   Saǵatty saǵynamyz Altynnyń qadiri joq qolda barda, Osydan opyq jedik ár zamanda. Jaqsysyn qoldaı almaı, qorǵaı almaı, Sorlady bizdiń qazaq sorlaǵanda. Tústi de Jeltoqsanda oıran otqa, Saǵat ta janyp ketti oıda joqta. Jylyndaı otyz jeti únsiz qalyp, Ony da bergendeımiz baılap oqqa. Qudaı-aý, qorlyq edi bul ne degen? Qolqańdy sýyrsa da úndemegen. Qoı da bir, qazaq ta bir boldy keshe, Shetinen qasqyr súırep kúnde jegen. Taǵdyrdyń tolqynynda alasurǵan, Saǵattaı aıyryldaq san asyldan. Kernegen qasiretke shydaı almaı, Jaryldy júregi onyń sharasyzdan. Joq endi saǵynǵanmen Saǵat bizge, Kúrespen ótken ǵumyr sabaq bizge. «Aqta – dep, – el paryzyn moınyńdaǵy!», Tarıhtyń tórinen tur qarap bizge!..   Nóserden soń Shirkin-aı, netken ǵajap myna jalǵan, Jaýdyrap kóz aldymda tuna qalǵan. Áp-sátte kúlimsirep shyǵa keldi, Kók aspan jańa ǵana jylap alǵan.   Alysty jaqyndatyp jaınaǵan kún, Jarqyrap ketti bári aınalamnyń. Ashylyp kóńilimniń kúısandyǵy, Kelip tur bulbul qustaı saırap alǵym.   Arylyp kókjıek te munarynan, Ap-aıqyn kórinedi tym arydan. Tunyqqa shólirkegen qos janarym, Sýsyndap shyǵa almaı tur qumarynan.   Taý tunyq, orman tunyq, kól de tunyq, Jibekteı jelpip ótken jel de tunyq. Ishinde móldiregen dúnıeniń, Darıǵa-aı, tura bersem terbetilip...   Saǵynysh Jetkizbeı alys qalǵan taý etegi, Bul kúnde saǵynyshtyń zary ótedi. Sekildi jazdyń bulty jaılaýdaǵy, Oılasam kózdiń jasy saý etedi.   Jabyrqap janym nege egilmesin, Aýylym, túsimdesiń, óńimdesiń. Qaıteıin, toqtatatyn dármenim joq, Buldyrap belden asqan ómir kóshin.   Qarashy, júregimniń aýyrǵanyn, Qaǵa almaı qanatymdy aýyrladym. Dúr etip ushyp ketken bir top qustaı, Qaı jaqqa ǵaıyp boldyń, baýyrlarym?...   Adasyp qaldym Qyzyldy-jasyl boıanyp ótken, Qaı jaqta júrsiń, baıaǵy kóktem. Kúlimdep kúnge qaraıtyn edi, Uıqydan gúlder oıanyp eppen.   Ushatyn edi kóbelek qalqyp, Bıikte qustar áýelep shalqyp. Sarqyrap sýlar, jarqyrap taýlar, Tirshilik bitken keremet balqyp.   Adasyp qaldym asyl beıneli, Kóktemim, senen jasyl jeıdeli. Qarlyǵash uıa salmaıtyn úıde, Turamyn qazir, keshirgeı meni!?   Seni ańsap kúnde oılana berem, Sıqyrly, syrly jaınaǵan álem. Qarlyǵash bolyp qalyqtap ushyp, Sálem aıt, barsań qaıda da menen!..   Muńdy da aıa Tilegim aqtyq ózińnen surar – Kóńilim, toqta, toıatta. Talyǵyp kelip kóz ilgen shyǵar, Uıyqtasyn, muńdy oıatpa! Bere me Táńir tilegin ár kún, Bolǵanmen pende jylaýyq. Saǵynysh býyp júdedi bálkim, Muńdy da aıa biraýyq.   О́zine tıip óziniń erki, Tynyqsyn túnde múlgigen. Saıabyr tapsyn sezimniń derti, Júrektiń ishin úńgigen.   Meseli qaıtyp, synbasyn saǵy, Qadirin bilý kerek qoı. Oıanyp ketip júrmesin taǵy, Áldıle ony bóbekteı.   Janymdy sol ǵoı jegideı jeıtin, Qýalap júrip túbinde. Dertimdi kim bar meniń emdeıtin, О́zińnen basqa búginde?   Yrqyma kóngen ne qyl desem de, Qııamyn kimge jaqsymdy? Mazasyz kóńil, damylda sen de, Qýyra bermeı apshymdy.   Kúngeıge túsken qardaı Alysty júırik kóńil arman eter, Adymdap oǵan qaısy pende jeter? Qanaty qaıyrylǵansha qaıran úmit, Quıyndaı jel kótergen dóńgeleter. Tańdaıyń tatpaǵannyń bári tańsyq, Júregiń joq nársege shóldep óter. Jatsa da asyp-tasyp sabasynda, Kóktegi bulttan tamshy kól dámeter. Qyzyǵyn uzartam dep qysqa ómirdiń, Áýrege tizgin berdim men de beker. Kúngeıge túsken qardaı ǵumyr, shirkin, Qyzǵanda  kúnniń kózi demde keter...   Tar noqtasy taǵdyrdyń Bireý erte, bireý kesh, Bul jalǵanda kim ólmes? Qysqa ómirde bolǵaısyń, Bir-birińe tileýles.   Tusaý uzyn, shider bos, Bolǵanymen túk ónbes. Tar noqtasy taǵdyrdyń, Eshkimdi erkin jibermes.   Áke Tósenip topyraqtan tekemetti, Qoınyna qara jerdiń áke ketti. Túgendep taý men tasty, oı men qyrdy, Kún astyn qanshama jyl meken etti.   Ákesi erkeletip sholjań uldy, Jasynda júırik mindi, jorǵa mindi. О́sken soń ata kórgen azamat bop, Salmaıdy ómir túzý jolǵa kimdi?   Kóńilmen bıiktetip alasa úıdi, Jar súıdi, emirenip bala súıdi. Jaratqan qoldamasa qınalǵanda, Jalǵyzǵa sirá, kimniń jany ashıdy?   Batqanda aýyr turmys janǵa qatty, Jer qazdy, ketpen shapty, mal da baqty. Bireýdiń ala jibin attap biraq, Eshkimdi arbamapty, aldamapty.   Shydapty joqshylyqtyń azabyna, Aramnan as salmapty qazanyna. Esigin, qushaǵyn da aıqara ashqan, Qudaıy qonaq bolǵan qazaǵyna. Tabam dep izdemeıtin joqtyń bárin, Oılaıtyn úıde otyryp kóptiń qamyn. Synshy edi Kúreńbaıdaı bolmasa da, Biletin qustyń kúıin, attyń babyn.   Qol soqsa dombyranyń pernesine, Alatyn eldi esine, jerdi esine. О́zimen ózi júrgen jan edi bir, Jaratqan sáýle quıǵan zerdesine.   Ketpeıdi óle-ólgenshe bilemin men, Beınesi oryn alǵan júregimnen. Eleske aınaldy da kóz aldymda, Qaıteıin, ǵaıyp boldy bul ómirden...   Tórttaǵandar Talaılar baılyq penen taqty oılaǵan, О́z jurtyn ógeısinip qaqpaılaǵan. El kózi erge túser eń aldymen, Bıliktiń qazyǵyna at baılaǵan. * * * Arbasa bılik býy, qyzdyń lebi, Azamat el úmitin úzdirgeni. Pendeniń perishtesi neken-saıaq, Asty-ústin dúnıeniń biz bilgeli. * * * Jalaqor, paraqorlar jaılaǵanda, Senetin jan qalmaıdy aınalańda. Qýlyq pen qııanattyń quryǵy uzyn, Shyndyqtyń qoly qysqa qaı zamanda. * * * Barasyń bizden qashyp jastyq qaıda? Qudaı-aý, asaý kóńil bastyqpaı ma!? Dosymdaı kópten kútken esik qaǵyp, Úıime endi qaıta bas suqpaı ma? * * * Pendege murat emes júz jasamaq, О́miri ótkenderdiń – bizge sabaq. Tarıhtyń qatpar-qatpar qoınaýynan, Tabasyń keregińdi izdeseń-aq. * * * Jylystap óte shyqty, shirkin, jastyq. Aldyńǵy kerýenniń jurtyn bastyq. Táńirim nege kerek bermegen soń, О́ńirin boz kóılektiń jyrtylmas qyp?.. * * * Dombyra eki ishekti, bir tıekti, Únińnen aınalaıyn qasıetti. Kún saıyn kókiregime quıasyń sen, Babalar aıtyp ketken ósıetti. * * * Dúnıe búgin ótken, erteń de óter, Kósilip qaı zamanǵa kórpeń jeter. Jaınaǵan jas úmittiń japyraǵyn, Tynymsyz jel terbeter, san shóldeter. * * * Qaq jaryp kók tolqyndy keýdeńizben, Bolsań da alyp keme órge júzgen, Quldyrap taýdan tómen qulaǵandaı, Túbinde bir qaıtasyń kelgen izben. * ** Bereke men birliktiń joǵalǵany – Jaǵadan jaý, etekten bóri alǵany. Jýsap jatqan jylqyńdy úrkitedi, Kók shegirtke kisinep kógaldaǵy. * * * Dos satty, dushpan qatty, ómir tátti, О́tkerdik myna bastan nebir sátti. Salyńqy qas-qabaǵy salqyn dúnıe, Qyzý joq, qyzyq ta joq – jabyrqatty.   Aq tilek Men taǵy alǵa jyljydym, Kel taǵy, Jańa bir jylym! Táýelsiz elmin Tý alǵan, Qolymda tizgin-shylbyrym!   Oınatyp kóktem jasynyn, Jarqylda, Jańa ǵasyrym! Jarqyrap shyqsyn aldymnan,   Keleshek kózden jasyryn!   Kúnderdi kúnge jalǵaıtyn, Ýaqyttyń shegi shalǵaı tym. Qasiret qaıtyp oralmaı, Qazaǵym qanat keń jaısyn!   Taýlarym nurǵa bólensin, Baýlarym qaýlap, kógersin! Elimniń ashyq aspanyn Aınalyp ushsyn kógershin!   Baqytqa tolyp baspanam, Jaınasyn jańa Astanam! Aq bata bersin ata bop, Jelkildep ósken jas balam!   Besigin ana terbesin, Eńbekpen áke terlesin! Qut qonyp baıtaq dalama, Ár úıge Qyzyr tórlesin!   Tolǵanyp oıǵa batamyn, Tebirenip tolqyn atamyn. Dúnıe tynysh, el tynysh, Din-aman bolsyn Otanym! Nesipbek AITULY, Memlekettik syılyqtyń laýreaty.