Bul bastama О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi ázirlegen, al qujatty Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi jarııalaǵan buıryq jobasynda kórinis tapty. Usynysqa sáıkes, Reseı Federasııasy men Belarýs Respýblıkasynan ımporttalatyn kólik pen aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna 2 koeffısıent, al Qazaqstanda qurastyrylǵan nemese EAEO-ǵa kirmeıtin elderden, sondaı-aq Armenııa men Qyrǵyzstannan ákelinetin tehnıkaǵa 1 koeffısıent qoldanylmaq. Iаǵnı bazalyq mólsherleme saqtalady, biraq elge baılanysty túzetý kúsheıedi.
Usynylǵan ádisteme ýtılızasııalyq tólem kestesin túbegeıli ózgertpeıdi, alaıda Reseı men Belarýsten keletin ónimder úshin tólemdi aıtarlyqtaı arttyrady. Bul sheshimniń túpki logıkasy – tólemderdegi teńgerimsizdikti joıý. Qazir Qazaqstannan Reseı men Belarýske eksporttalatyn kólikterge ol elderde ýtılızasııalyq tólem eseptelgende, úshinshi elderden keletin taýarlarǵa salynatyn kedendik alymdar, QQS jáne aksızder aıyrmasy qosymsha óndirilip alynady. Nátıjesinde tólem kólemi is júzinde kóliktiń qunyna jýyqtaıdy.
Mysal retinde, Qazaqstannan Reseıge kólik eksporttalǵanda 20% QQS alynady. Budan bólek, Reseıdiń ýtılızasııalyq tólemin esepteý kezinde bazalyq mólsherlemege QQS mólsherlemeleriniń aıyrmasy qosylady. Bul aıyrma 2026 jyly 4% bolǵanymen, qazirdiń ózinde naryqta aıtarlyqtaı salmaq túsirip otyr.
Alaıda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq Keden kodeksiniń 454 jáne 456-baptaryna sáıkes, Qazaqstanda erkin keden aımaǵy nemese erkin qoıma rejıminde paıdalanylǵan sheteldik komponenttermen qurastyrylǵan kólikter EAEO taýarlary retinde tanylady. Demek, mundaı ónimge Belarýs pen Reseıde «kedendik koeffısıentterdi» qoldaný zańdyq turǵyda negizsiz.
Osy qaıshylyqty joıý úshin Qazaqstan Reseı men Belarýsten keletin tehnıkaǵa ýtılalymdy arttyrýdy usynyp otyr. Nátıjesinde Qazaqstandaǵy tólem kólemi Reseı zańnamasynda 2025 jylǵy 1 jeltoqsannan bastap belgilengen deńgeımen teńestiriledi. Bul – odaq ishindegi regýlıatorlyq jáne baǵa aıyrmashylyǵyn boldyrmaýǵa baǵyttalǵan qadam.
Ýtılalymdy tóleýdi mindetteıdi, biraq eski kólikti qabyldamaıdy. Nelikten?
Taǵy bir mańyzdy ýáj – aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy naryǵyndaǵy parallel ımport. Qazir Qazaqstanda belarýs jáne reseılik brendterdiń tehnıkasy lısenzııalyq kelisimder negizinde jergilikti jerde óndiriledi. Biraq osy kelisimderge qaramastan, daıyn ónim tikeleı ımporttalyp, jergilikti óndiristi aınalyp ótetin shemalar bar. Jobada ýtılalymnyń joǵary koeffısıenti dál osy tájirıbeni tejeý quraly retinde usynylady.
О́nerkásip saıasaty turǵysynan alǵanda, bastama ishki óndiristi qorǵaý ǵana emes, ortaq naryqtaǵy ádil básekeni qalpyna keltirýdi kózdeıdi. Bul týraly mınıstrlik ókili de atap ótti.
О́nerkásip saıasaty departamentiniń dırektory Ádilbek Bektibaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan ýtılalym men ımport salasyndaǵy saıasatyn memleket, bıznes jáne tutynýshy múddeleriniń teńgerimine negizdep qalyptastyryp keledi.
«Otandyq óndiris, EAEO elderinen jáne úshinshi memleketterden ımport úshin boljamdy ári túsinikti rejımdi saqtaý – bizdiń negizgi ustanymymyz. Bul tásil naryqtyń ashyqtyǵyn jáne barlyq qatysýshylar úshin turaqty erejelerge umtylysty kórsetedi», deıdi Ádilbek Bektibaev.
Usynys ázirge joba deńgeıinde. Degenmen ol qabyldansa, Qazaqstannyń ýtılızasııalyq tólem júıesi EAEO aıasyndaǵy seriktestermen barynsha úılestirilip, parallel ımportqa tosqaýyl qoıýǵa jáne óndiristi ádil qorǵaýǵa baǵyttalǵan naqty tetikke aınalmaq.
