Qazyna qarjysy maqsatsyz jumsalmaýǵa tıis

Mınıstrliktiń dereginshe, jeke­menshik mektepter sany 2020 jylǵy 203-ten ótken jyly 878-ge deıin ósip, oqýshylar sany 53 myńnan 322 myń balaǵa deıin artqan. Dál osy kezeńde bıýdjet shyǵystary 13,3 mlrd teńge­d­en 248 mlrd teńgege deıin ul­ǵaıyp, jıyrma eseden astam art­qan. О́tken jyldyń aıaǵyna deıin qarjylandyrý júıesiniń byty­rańqy ári baqylaýsyz bolǵa­ny bıýdjet qarajatynyń teris jum­salýyna ári derekterdiń burma­la­nýyna múmkindik bergeni aıtyldy.

Bul jaǵdaıdy eńserý maqsatyn­da 2024 jyldyń sońynan bas­tap qarjylandyrý tolyqtaı ashyqtyq pen avtomattandyrýdy qamtamasyz etetin «Orta-bilim.e-qazyna» sıfrlyq platformasyna kóshirilgen. Jańa tásil qazir tıimdiligin kórsetip, bıýd­jet qarajatyn josyqsyz paı­da­laný táýekelderin edáýir tómen­detip otyr.

Aýdıt barysynda jekemenshik mektepter tarapynan oqýshylar sanyn birneshe ret tirkeý arqyly kó­beıtý, ǵımarat syıymdylyǵyn es­ker­­meı oryn sanyn negizsiz artty­rý, sa­lyqtyq eseptilikte kiristi tó­men­detý arqyly artyq paıda alý, jo­balyq-smetalyq qujatsyz kúr­de­li jóndeý qarajatyn ıgerý sııaq­ty zańbuzýshylyqtar anyq­taldy.

Aýdıt qorytyndysy jekemen­shik mektepterdiń eleýli bóligi mem­lekettik qoldaýdy bilimniń sapasy men qoljetimdiligin arttyrý tetigi emes, bıýdjet esebinen tabys tabý kózi retinde qarastyrǵanyn kórsetti. Bul rette baqylaý fýnksııalary tıisti memlekettik organdar tarapynan jetkilikti deńgeıde júzege aspaǵan, keı jaǵdaıda zań­bu­­zý­shylyqqa laýazymdy tulǵa­lar­dyń qatysy bolǵany baıqalǵan.

Qarjy mınıstrligi tekserý­di jalǵastyryp jatyr, al onyń qorytyndysy boıynsha qarjy­landyrý tetigin jetildirýge baǵyt­talǵan usynymdar ázirlenetin bolady.

Agroónerkásip keshenin 2023–2024 jyldary qarjylan­dyrýǵa júrgizilgen aýdıt jalpy kólemi shamamen 300 mlrd teńgeni quraı­tyn zańbuzýshylyqtardy anyq­tady, onyń qatarynda bıýdjettiń tikeleı shyǵyndary 32 mlrd teńgege jetken. Osy aralyqta AО́K-ti qoldaýǵa shamamen 1,2 trln teńge bólingenine qaramastan, qarjynyń naqty ekonomıkalyq nátıje men halyqqa paıda ákelmeı ıgerilgeni belgili boldy.

Qarjy mınıstri Mádı Takıev­tiń aıtýynsha, tekserý nátıjesinde sýbsıdııalaý baǵytynda 5,5 mlrd teńgege deıingi somada kóleńkeli shemalar tirkelip, 11 óńirde bir iri qara maldy birneshe ret jal­ǵan satý faktileri anyqtalǵan. Inves­tısııalyq jobalar boıynsha da buzýshylyqtar asa aýqymdy bolyp shyqty. Bıýdjettik kredıtter esebinen júzege asatyn jobalarda 13,3 mlrd teńge kóleminde mal men jabdyqtyń jetkizilmeýi, qurylys jumystarynyń tólenip, biraq oryn­dalmaýy sekildi jaǵdaılar bolǵan.

Mıkronesıe berý tetigi de másele týǵyzǵan. Qoldanystaǵy tyıym salýlary men merzimi ótken bereshegi bar 25 qaryz alýshyǵa 177,7 mln teńge kóleminde nesıe berilgen, olardyń jalpy bereshegi 45,8 mln teńgeni quraǵan. Dala jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrý baǵdarlamalary jyl saıyn shamamen 140 mlrd teńgeni qurap, 3,2 myń qaryz alýshyny qamtıtynyna qaramastan, jumys tıimsiz júrgen. «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ fermerler shyǵyndaryn 70 paıyzǵa deıin jabý kórsetkishin qamtamasyz ete almaı keledi, al qarajattyń shaǵyn kólemderge bólinýi aýyl sharýashylyǵy jumystarynyń tolyq sıklin júrgizýge múmkindik bermeıdi.

Anyqtalǵan zańbuzýshylyq­tarǵa baılanysty Premer-mı­­nıstr AО́K-ti memlekettik qol­daý­dyń tıimdiligin arttyrýǵa ba­ǵyt­talǵan tapsyrma berdi. Endi Qarjy mınıstrligi, Aýyl sharýa­­shylyǵy mınıstrligi men jergi­lik­ti atqarýshy organdardyń aqpa­rattyq júıeleri ıntegrasııalanady jáne biryńǵaı sıfrlyq monı­torıng engiziledi. Sýbsıdııalaý qaǵaz júzindegi kórsetkishterge emes, naqty óndirilgen ónimge baǵ­darlanady, al memlekettik qol­daý talaptary tolyq oryndal­maı turyp sýbsıdııalanǵan maldy satýǵa jol berilmeıdi. Memlekettik kredıtter esebinen júrgiziletin ınvestısııalyq jobalar boıynsha qurylys-montaj jumystaryna mindetti memlekettik saraptama engiziledi. Anyqtalǵan naqty zańbuzýshylyqtar quqyq qorǵaý organdaryna joldanady.