Foto: pixabay.com
Altynnyń qymbattaıtyny 2000-shy jyldardan baıqalǵan
Sol kezdegi troıa ýnsııasyna 2 000 dollarǵa deıin qymbattady. 2024 jyldyń birinshi jartysynda bankırler 2025 jyldyń sońyna qaraı altynnyń áleýetin ýnsııasy úshin 2 890 dollarǵa baǵalaǵan. Qańtar aıynda baǵdar jyl sońyna qaraı 3100 dollarǵa, mamyrda 3 700 dollarǵa deıin ósti.
2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha Polsha Ortalyq banki 90 tonna altyn satyp aldy. Odan keıin Qazaqstan, Ázirbaıjan jáne Brazılııa. Jeltoqsan aıynda Qytaıdyń ortalyq banki altyn satyp alý baǵdarlamasyn on tórtinshi aıǵa deıin uzartyp, óziniń qoryn 74,15 mıllıon troıa ýnsııasyna deıin arttyrdy.
Baǵa ósimi AQSh-tyń Federaldyq rezerv júıesiniń osy jylǵy saıasatynyń jeńildeýi jaǵdaıynda baıqalady.
«Geosaıası shıelenis, tutastaı alǵanda álsiz dollar, Federaldyq rezerv júıesiniń bıylǵy jyly saıasatyn jumsartýdy kútý – munyń bári dollarsyzdanýdyń makroekonomıkalyq úrdisiniń ajyramas bóligi bolyp tabylatyn jáne suranysqa burynǵysynsha áser etetin faktorlar», deıdi Zaner Metals vıse-prezıdenti jáne metaldar jónindegi aǵa strateg Pıter Grantt.
Altynnyń ósýi aıasynda basqa da baǵaly metaldar jańa rekordtardy kórsetti. Kúmis pen platına tıisinshe bir ýnsııa úshin 96,5 jáne 2601 dollarǵa deıin qymbattady.
20 kúnniń ishinde 9 %-ǵa qymbattaǵan altyn qazaq eline 4,2 mıllıard dollar alyp keldi
Altynǵa degen joǵary suranysty ınvestorlardyń óz qarajattaryn senimdi aktıvterge (nemese senimdi retinde qabyldanatyn aktıvterge) ornalastyrý nıetimen baılanystyrady. Ulttyq banktiń resmı derekteri boıynsha 22 qańtarda altynnyń 1 gramy 79 185,42 teńge boldy. Bul rette 9 qańtardan bastap baǵa shamamen 6700 teńgege ósti.
Sarapshy Aıbar Oljaevtyń aıtýynsha, 20 kúnniń ishinde 9 %-ǵa qymbattaǵan altyn qazaq eline 4,2 mıllıard dollar alyp keldi.
«2025 jyldyń aıaǵynda biz 47,2 mıllıard dollardyń altynyn ustap otyrǵan edik. Endi onyń naryqtyq quny 51,4 mıllıard dollarǵa kóterilip otyr. Osyǵan SKV aktıvterine jatatyn 18,5 mıllıard dollardy qossaq, dál búgin altyn-valıýta qorymyz 70 mıllıard dollarǵa jeteıin dep tur. Oǵan Ulttyq qordyń 77,7 mıllıard dollaryn qosaıyq. Sonda halyqaralyq rezervterimiz 147,7 mıllıard dollarǵa barady. Bul óte jaqsy», deıdi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, altynnyń bul jolǵy ósýi ınvestorlardyń dollardyń saıası tartys quralyna aınalyp ketýinen seskenip otyrǵandyǵyn ańǵartty. Eýropanyń Tramptyń sońǵy sheshimderi men málimdemelerinen shok alýy, Grenlandııany Danııadan tartyp alý boıynsha jaǵa ustatar áreketter Brıýsseldiń bolashaqta dollarlyq oblıgasııalardy «toksık aktıv» dep sanaı bastaýyna alyp kelýi múmkin. Jáne FRS stavkasy taǵy tómendese, dollardyń kezekti arzandaýy tek kommersııalyq faktordan emes, saıası effektten de bolmaq.
Ulttyq bank budan buryn 2025 jyldyń úshinshi toqsanynyń qorytyndysy boıynsha ekinshi deńgeıdegi bankterge jáne jekelegen banktik emes aıyrbastaý oryndaryna jalpy salmaǵy 438,4 kg 8302 ólshemdi quıma satqanyn habarlaǵan. Satýdyń negizgi kólemi Almaty, Astana qalalaryna jáne Qaraǵandy oblysyna tıesili. Satyp alýshylar arasynda eń tanymal quıma salmaǵy 10 gramm bolyp otyr, oǵan jalpy satý kóleminiń 26%-y tıesili.
Ulttyq bank ólshemdi quımalar ınvestısııalaýdyń senimdi quraly retinde qarastyrylýy múmkin ekenin basa aıtady. Naryq ótimdiliginiń negizgi faktorlarynyń biri – bankterdiń jáne aıyrbastaý pýnktteriniń sol kúni klıentke aqsha tóleı otyryp, quımalardy keri satyp alý múmkindigi.
Sarapshylar altynnyń jahandyq belgisizdik jaǵdaıynda eń kóp talap etiletin qorǵanys aktıvteriniń biri bolyp qalatynyn atap ótti. Goldman Sachs jáne J.P. Morgan sarapshylary baǵanyń ósýi jalǵasýy múmkin ekenin jáne 2026 jyldyń sońyna qaraı altyn ýnsııasy 5000-5400 dollar dıapazonynda satylady dep kútedi.
Qazaqstan sońǵy jyldary (2024-2025) altyn qorlaryn arttyryp qana qoımaı, olardy ulǵaıtý boıynsha álemdik kóshbasshylardyń úshtigine kirdi, bul rette eldiń altyn-valıýta qorlary joǵary kórsetkishterge jetti. Sonymen qatar Ulttyq banktiń 2017 jyly iske qosylǵan halyqqa altyn quımalaryn satý baǵdarlamasy arqyly el turǵyndary 8,6 tonna altyn satyp aldy, bul aqshalaı alǵanda shamamen 575,47 mlrd teńgeni quraıdy. Qazaqstan jyl saıyn orta eseppen 72 tonnaǵa jýyq tazartylǵan altyn óndirýshi bolyp otyr. Qazaqstan aýmaǵynda altyn óndirýmen aınalysatyn 42 kásiporyn jumys isteıdi. Al 300-ge jýyq ken orny bar.
Qazaqstannyń altyn óndirý ónerkásibiniń shıkizat bazasy negizinen usaq (qory 25 tonnaǵa deıin) jáne ortasha (25-ten 100 tonnaǵa deıin) ken oryndarynan turady. Qazaqstanda 293 altyn ken orny bar. Onyń ishinde 38%-y keshendi, 60%-y altyn keni jáne 2%-y shashyrańqy. Bul týraly 4 sáýirde OKQ brıfınginde О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń geologııa komıtetiniń tóraǵasy Erlan Aqbarov málim etti. Onyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy iri ken oryndarynyń dáýiri aıaqtalyp keledi.
«Bizde keıbir paıdaly qazbalar bar, olar boıynsha tolyqtyrý óte tómen bolyp sanalady. Mysaly, altyn boıynsha, qazir bizdiń balansymyzda shamamen 2,3 myń tonna bar. Jyl saıyn biz 90 tonna óndiremiz. Demek, qamtamasyz etý shamamen 24-25 jyldy quraıdy», dedi E.Aqbarov.
Eger bank altyn týraly ǵana emes, zergerlik týraly da aıtatyn bolsaq, onda sandarmen operasııa jasaý qıyndaı túsedi. Biz elden beıresmı túrde ketetin nemese oǵan keletin metaldyń jalpy salmaǵyn naqty bile almaımyz. О́ıtkeni, mamandardyń aıtýynsha, Qazaqstan zergerlik naryǵy jalǵan ómir súrip jatyr.
Qazaqstan zergerler lıgasynyń basshysy Qaısar Jumaǵalıev 2022 jyly satyp alýshylardy shatastyryp, tańba qoıatyn jalǵan sehtar týraly aıtqan. Adal kásiporyndar kóleńkeli naryqpen básekelese almaı, óndiristi toqtatady.
Sarapshynyń aıtýynsha, mysaly, Almatynyń zergerlik naryǵynda qoldan jasaýmen betpe-bet kelý ońaı:
«Biz jalǵan tańbany 90 paıyz yqtımaldyqpen kóremiz. Iá, Italııada óndirilgen óndirýshi men bırka bar, al is júzinde Shymkenttegi qandaı da bir jasyryn zaýytta jasalǵan. Bul buıymnyń quramy týraly aıtýǵa qorqynyshty. Mysaly, 585 synamasy turady. Bul degenińiz onda 58,5 altyn bar, al qalǵandarynyń barlyǵy qospa. Oǵan kez kelgen nárseni qosýǵa bolady, mysaly, qorǵasyn, myshıak, mys», dedi Q.Jumaǵalıev.
Zergerdiń aıtýynsha, altyn naryǵyn kóleńkeden shyǵarý Úkimettiń nazarynda bolýy kerek. Q.Jumaǵalıevtiń aıtýynsha, bul memlekettik bıýdjetti 40 mlrd teńge salyqqa tolyqtyrar edi. Qazir bul san odan da joǵary ekeni túsinikti, sondaı-aq zańsyz altyn aınalymy jáne onyń astynda satylatyn barlyq zattar. Sońǵy 4 jylda baǵaly metaldardy zańsyz óndirýge jáne ótkizýge baılanysty 133 qylmystyq buzýshylyq tirkeldi.
Mysaly, ótken jyldyń aqpanynda altyn kontrabandasyna kúdikti Túrkııa azamaty Qazaqstanǵa Ázirbaıjannan jetkizildi. Al ol 2023 jyldyń shildesinde elden 24 kg altyn áketýge árekettengen degen kúdikpen ustaldy.
Naýryz aıynyń sońynda senator Andreı Lýkın Premer-mınıstrdiń atyna joldaǵan depýtatyq saýalynda «qara óndirýshiler» týraly aıtyp, eldiń altyn óndirý salasyndaǵy zańnamasynyń qanshalyqty buzylysqa ushyraǵanyn atap ótti.
«Shamamen baǵalaý boıynsha zańdy túrde óndirilgen altynnyń árbir 3 tonnasy zańsyz óndirilgen 1 tonnamen birge júredi. El kóleminde bul jylyna 25 tonnaǵa jýyq zańsyz óndirilgen altyn. Sonymen qatar, quramynda 50-100 adam bar «qara izdeýshiler» toby shahtalarǵa shabýyl jasap, qyzmetkerlerge shabýyl jasap, ınfraqurylymǵa nuqsan keltiredi», deıdi senator.
