«Qazaq quryltaılarynyń bári de el damýyna zor ózgeris ákelgen. «Keńesshil el kemdik kórmeıdi» degen naqyl sóz sodan qalsa kerek. Biz babalar jolyn ustanyp, Quryltaı shaqyrý dástúrin jańǵyrttyq», dep Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2022 jyldyń 16 maýsymynda Ulytaýda ótken birinshi Ulttyq quryltaı otyrysynda qazaq quryltaılarynyń el tarıhyndaǵy mańyzyn atap kórsetken-di.
Ulttyq quryltaıdyń ár otyrysynda qazirgi zamannyń talabyna saı jáne búgingi qoǵamnyń ulttyq múddesi negizinde Prezıdent aıtqan «barsha halyqqa túsinikti bolatyn jáne shyn máninde azamattarymyzdyń suranysyna saı keletin» ulttyq ıdeologııa qalyptastyrylǵandyǵyn nyq senimmen aıta alamyz.
Qasym-Jomart Toqaevtyń V Ulttyq quryltaı otyrysynda: «Eń bastysy, qoǵam ózgerdi, reformalarymyz turaqty sıpatqa ıe boldy, halyqtyń sana-seziminde úlken betburys jasaldy. Osy rette, Ulttyq quryltaı aıryqsha ról atqarǵany sózsiz», deýi tarıh arenasynda qaıta jańǵyrǵan bes birdeı quryltaıdyń tarıhı mańyzyn aıqyndap turǵanyn qýattaı túsedi.
Qyzylorda Quryltaıyndaǵy Prezıdent sózi, budan buryn da aıtyp kele jatqan oı-pikirleri arqyly elimizdiń álemdik saıasatta óziniń salmaqty da salıqaly róli baryn eń áýeli ózimiz tanyp, ózgelerge tanytýdy maqsat etip otyrmyz.
«Qazaqstan – jaýapkershiligi joǵary «orta derjava» jáne jer kólemi boıynsha ıslam álemindegi asa iri memleket. Biz barshaǵa túsinikti, ıaǵnı aqylǵa qonymdy jáne ádil saıasatty jaqtaımyz, osy ustanymdy árdaıym saqtaımyz. Syrtqy saıasattaǵy is-áreketimizdiń bári bir ǵana maqsatty kózdeıdi. Eń bastysy, Qazaqstan jeriniń tutastyǵyn, qaýipsizdigi men egemendigin qamtamasyz etýimiz kerek. Qazaq memleketiniń basshysy retinde men úshin Táýelsizdik – bárinen qymbat!», dep Qyzylordada aıtqan
Qasym-Jomart Toqaevtyń osy bir pikiri bizdiń máńgilik ustanymyz, máńgilik saıasatymyz ben máńgilik muratymyz retinde kókeıimizde jatýǵa tıisti.
Bul oraıda Prezıdent dúnıeniń qazirgideı dúrbeleńdi kezeńinde «Qazaqstan jeriniń tutastyǵy men qaýipsizdigin jáne egemendigin qamtamasyz etýdi» ulttyq strategııamyz dep óte oryndy belgiledi. Jáne de ósip-órkendegen, abyroı-bedeli joǵary ári qýatty memleket qurýdyń jaýapkershilik júgin halyqtyń da ózine sala sóıleýi el taǵdyry barshamyzǵa ortyq paryz ekenin uǵyndyra túskendeı.
Quryltaıda Prezıdent «Halyqaralyq quqyq kóz aldymyzda qadir-qasıetinen aırylyp jatyr», deı kele, dúnıejúzinde senim daǵdarysynyń kúsheıe túskenin, múlde jańa qubylystardyń paıda bolǵanyn aıtyp, sol qubylystarǵa «О́zimiz de, keıingi urpaq ta buǵan beıimdelýine týra keledi», dedi. Halyqtyń búgingi aıtyp júrgen usynystary men tilekterin eskere otyryp, qazirgi de, bolashaqtaǵy da talaptarǵa saı keletindeı saıası júıeniń jańa qurylymyn alǵa tartty.
Áýeli konstıtýsııalyq reforma, bir palataly Parlament qurý, ony Quryltaı dep ataý jáne Halyq keńesin qurý jónindegi Prezıdent engizgen usynystardyń barlyǵy da memlekettiń de, halqymyzdyń da dúnıeniń qazirgi jáne aldaǵy boljap ta bolmaıtyn san qubylysqa beıimdelip, túrli synaqqa daıar bolýymyzdyń der kezinde jasalyp otyrǵan qadamdary dep bilemiz.
О́ıtkeni Quryltaıda Prezıdent «Kún ótken saıyn órshı túsken mılıtarızasııa halyqaralyq qoǵamnyń álemde ádil tártip qurýǵa baǵyttalǵan kúsh-jigerin joqqa shyǵaryp jatyr. Osyndaı kúrdeli jaǵdaıda syrtqy saıasattyń mán-mańyzy arta túsedi. Ol barynsha teńgerimdi bolyp, memlekettiń strategııalyq múddesin qorǵaýǵa jáne ilgeriletýge baǵyttalýy kerek», dep atap kórsetti. Mine, osy jaǵdaıda Memleket basshysy dıplomatııanyń ishki jáne syrtqy saıasattaǵy asa zor mańyzyna toqtaldy.
«Biz dıplomatııany halyqaralyq qaqtyǵys pen daý-damaıǵa aparatyn jol emes, mámilege, kelisimge kelýdiń esh balamasy joq, eń mańyzdy quraly dep bilemiz. Kásibı ustanym men shynaıy nıet bolsa, kez kelgen qaqtyǵystyń túıinin tarqatýǵa bolady», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Mine, búgingi dıplomatııanyń ustanymy osy! Dıplomatııany «mámilege, kelisimge kelýdiń eń mańyzdy quraly» dep naqtyly atap kórsete otyryp, Memleket basshysy dıplomatııada burys sheshimniń saldary óte aýyr bolatynyn, onyń memlekettiń uzaq merzimge arnalǵan múddelerine oryn tolmas nuqsan keltirýi yqtımal ekenin eskertti.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 22 qańtar kúni AQSh Prezıdenti Donald Tramptyń shaqyrýymen Davos qalasyna jumys saparymen baryp, Beıbitshilik keńesiniń Jarǵysyna qol qoıý rásimine qatysty. Qazirgi álemdik saıasatta azýyn aıǵa bilep otyrǵan AQSh Prezıdenti D.Tramp óz yqylasymen Qasym-Jomart Toqaevty Gaza boıynsha Beıbitshilik keńesiniń múshesi bolýǵa, Qazaqstandy uıym quryltaıshylarynyń biri qylý jóninde usynys aıtqan-dy.
Ulttyq quryltaı otyrysynda: «Men Ibrahım kelisimderine qosylý týraly sheshim qabyldadym», dedi Qasym-Jomart Toqaev. «Mundaı kelisimderdi Prezıdent Tramppen tarıhtyń astaryn jáne qazirgi saıası ahýaldy tereń túsinýden týyndaǵan dıplomatııalyq ınnovasııa deýge bolady. Prezıdent Taıaý Shyǵysta beıbitshilikti myqtap ornatýǵa arnalǵan Ibrahım kelisimderine qosylý jónindegi sheshimniń durys ekenine senimdi jáne ony júzege asyrýǵa bar kúshin salady. Bul kelisimniń túpki mánin túsiný úshin onyń ataýyna nazar aýdarýymyz kerek. Avraam, ıaǵnı Ibrahım din tarıhynda ıýdaızm, hrıstıan jáne ıslam dinderine ortaq Paıǵambar bolyp esepteledi.
«Elimiz búkil adamzatty biriktiretin qundylyqtarǵa arqa súıeýge tıis!».
Prezıdentimizdiń osy biraýyz sózinde, ıaǵnı «búkil adamzatty biriktiretin qundylyqtarǵa arqa súıeýge tıis» degeni qashanda búgingi álemdik dıplomatııanyń berik ustanymy bolsa etti. Bul – adal ustanym. Bul – Adamzat balasy aldyndaǵy uly jaýapkershilik.
Ýaqyt, zaman ózgergen saıyn, sóz joq, halqymyzdyń sana-sezimi de ósip, bılikke qoıar talaptary da kúsheıe túsip jatyr. Alaıda bizdiń árqaısymyz eldik jáne memlekettik múddege saı ózimizge ózimiz talap qoıa bilemiz be? Al qazirgi talap – Qazaqstan sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellektini qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasyna engize bastaǵan shaqta osyǵan beıimdelý, sóıtip sol arqyly tirshiligimizdi túzeý isin oılastyrý, qolǵa alý. Bul búginde qarqyndy damyp kele jatqan zamannyń kóshinen qalmas úshin qajet.
Qazirgi Ádiletti, qaýipsiz ári Taza Qazaqstannyń qýatyn odan ári arttyrý úshin Prezıdent aıtqandaı, birligimizdi bekemdep, bilek sybanyp iske kirisýimiz kerek. Álem ózgerip jatyr.
Jabal ERǴALIEV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
Kókshetaý
