Ata zań reformasy aýqymdy ózgeristi qamtıdy

Komıssııanyń qurylýy – tarıhı oqıǵa

Alǵashqy jıyndy ashqan E.Ázimova sózi­niń kirispesinde Qasym-Jomart Toqaevtyń «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» tujyrymdamasy negizinde elimizde bir palataly Parlament qurý bastamasyn kótergenin, osyǵan oraı Parlamenttik reformany ázirleý jónindegi jumys toby qurylǵanyn eske saldy.

«Jumys toby 2025 jyly qazan aıynan bas­tap belsendi qyzmet atqardy. Onyń quramyna belgili zańgerler men sarapshylar, saıası partııalar jáne qoǵamdyq uıymdardyń ókil­deri kirdi. Osy ýaqyt aralyǵynda jumys toby barlyq usynymdy muqııat zerdelep, júıeledi. Azamattar usynystarynda bir palataly Parlament máselesin ǵana kótergen joq. Sondyqtan Memleket basshysy Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa qurý týraly sheshim qabyldady», dedi KS tóraǵasy.

E.Ázimova Konstıtýsııalyq reformanyń basty maqsat-mindetteri jaıynda aıta kele, atalǵan komıssııanyń qurylýyn salalyq ózgeristerden keshendi konstıtýsııalyq transformasııaǵa ótý retinde qarastyrý qajet ekenin jetkizdi. «Onyń aldynda aıryqsha mıssııa tur: bir jaǵynan konstıtýsııalyq qurylystyń irgeli qaǵıdattaryn saqtaı otyryp, ekinshi jaǵynan zamanaýı syn-qaterlerge qatysty ustanymymyzdy laıyqty aıqyndaýǵa múmkindik beretin Ata zańnyń tıisinshe teńgerimin qamtamasyz etý», dedi ol.

Konstıtýsııalyq komıssııanyń qurylýyn tarıhı oqıǵa dep baǵalaǵan Memlekettik keńesshi Erlan Qarın ony osy ýaqytqa deıin jumys istegen Parlamenttik reforma jónindegi jumys tobynyń zańdy jalǵasy ekenin aıtty.

«Memleket basshysynyń bir palataly Parlamentke kóshý týraly bastamasyn el azamattarynyń kópshiligi qoldady. Byltyr qazan aıynda Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýty júrgizgen zertteýge súıensek, respondentterdiń 70 paıyzǵa jýyǵy osy ıdeıaǵa qoldaý bildirgen. 14 qazanda jumys tobynyń alǵashqy otyrysy ótip, oǵan Prezıdent arnaıy qatysty. Sol otyrysta jumys tobynyń músheleri aýqymdy ózgerister Konstıtýsııanyń birneshe bólimin qamtıtynyna nazar aýdardy. Munda halyqtyń da pikiri eskerilýge tıis. Sol sebepti e-Otinish jáne eGov portaldarynda «Parlamenttik reforma» degen arnaıy bólim ashyldy», degen Memlekettik keńesshi konstıtýsııalyq reformaǵa qatysty 7 saıası partııa, 16 qoǵamdyq uıym óz usynystaryn jibergenin, sondaı-aq e-Otinish jáne eGov portaldary arqyly azamattar men qoǵam belsendileri tarapynan 600-den astam usynys túskenin tilge tıek etti.

Osy aralyqta jumys tobynyń alty otyrysy ótkenin aıtqan E.Qarın 20 qańtarda Qyzylordada shaqyryl­ǵan V Ulttyq quryltaı otyrysynda Memleket basshysy elimizdiń aldaǵy saıası baǵyt-baǵdaryn aıqyndap, jumys toby ázirlegen jalpy tásilderdiń negizgilerin halyq nazaryna usynǵanyna toqtaldy.

«Qasym-Jomart Kemeluly konstıtýsııalyq reformaǵa qatysty óz ustanymdary men usynystaryn ortaǵa saldy. О́zderińiz biletindeı, Prezıdent jańa Parlamentti Quryltaı dep ataýdy usyndy. Bul bastamanyń mán-mańyzy erekshe. Elimizdiń saıası júıesinde Quryltaı ataýyn asa mańyzdy memlekettik ınstıtýttyń sımvoly retinde saqtap qalýymyz kerek ekenin jetkizdi. Shyn máninde, jańa kezeńde jańa ókilettikke, erekshe ataýǵa ıe bolǵan Quryltaı qazaq jerindegi parlamentarızmniń tamyry tereńde jatqanyn ańǵartady», dedi Memlekettik keńesshi.

Sonymen birge E.Qarın bola­shaq Quryltaıdaǵy depýtat sany, úmit­kerlerge qoıylatyn talaptar, Quryltaı depýtattaryn saılaý júıesi, olar­dyń ókilettilik merzimi, t.b. jaıynda oılaryn ortaǵa saldy. Onyń aıtýynsha, Quryltaıǵa 145 depýtat saılanady. Qazirgi zań boıynsha jasy 25-ten asqan azamattarymyz Májilis depýtaty bola alady. Sondaı-aq olar keıingi 10 jylda elimizdiń aýmaǵynda turaqty turýy shart. Eń bastysy, elge qyzmet etem degen azamattardyń halyq qalaýlysy atanýǵa múmkindigi bolýy qajet. Al Quryltaı depýtattaryna qoıylatyn qosymsha talaptar konstıtýsııalyq zańda aıqyndalýy múmkin. 

Barlyq usynys baıyppen qaralýǵa tıis

Prezıdenttiń quqyqtyq másele­ler jónindegi kómekshisi Erjan Jıen­baev Ulttyq quryltaı­dyń besinshi otyrysynda Memleket basshysy «bir­neshe jyl boıy muqııat qalyptasty­ryp kele jatqan saıası qurylymnyń úılesimdi túıini» retinde tarıhı ári mańyzdy usynys aıtqanyn tilge tıek etti.

«Sonymen qatar reformalar­dyń jańa kezeńinde qoǵam damýy­nyń barlyq máselesine qatysty turaq­ty jalpyulttyq dıalog júrgizý úshin aýqymdy platforma retinde Qazaq­stannyń Halyq keńesin qurý usynyldy. Atalǵan organ halqymyzdyń yntymaq-birligin nyǵaıtýǵa yqpal etetin negiz­gi qoǵamdyq-saıası birlestikter men qurylymdardy qosyp, Qazaqstan halqy Assambleıasy men Ulttyq quryltaı­dyń strategııalyq fýnksııalaryn oryn­daýdy jalǵastyrady», dedi Prezıdent kómekshisi.

Onyń aıtýynsha, atalǵan mańyzdy ınstıtýt boıynsha negizgi erejeler Konstıtýsııa deńgeıinde tıisti reglamentteýdi talap etedi. Sony­men qatar ol Qazaq­stannyń Halyq keńesine artylatyn negizgi mindettemeler ja­ıynda jan-jaqty aıtyp ótti.

Alǵashqy otyrys barysynda komıssııanyń ózge de birqatar múshesi sóz alyp, keleshek Ata zańnan kórinis tabýǵa tıis ózekti máselelerdi talqyǵa saldy. Atap aıtqanda, májilis depýtaty Únzıla Shapaq Konstıtýsııalyq reforma­nyń aıasynda Ata zańnyń preambýla­syn jańǵyrtyp, mazmunyn zaman talabyna saı qaıta ózektendirý qajet ekenine toqtaldy. Ol preambýlany jańartý tek redaksııalyq túzetý emes, ulttyq memlekettilikti nyǵaıtatyn, eldiń ıdeıalyq baǵdaryn aıqyn­daı­tyn mańyzdy qadam bolýǵa tıis ekenin aıtty.

«Memleket basshysy preambýlada ulttyq qundylyqtardy negizge alý qajettigin naqty atap ótti. Qazaq dalasynan bastaý alatyn órkenıet pen memlekettilik dástúriniń sabaq­tastyǵyn aıqyn kórsetý, elimizdiń Uly daladaǵy tarıhı memleketterdiń murageri ekenin naqty beıneleý mańyzdy ekenine erekshe mán berdi. Sondyqtan Konstıtýsııalyq reforma aıasynda kelip túsken barlyq usynysqa ústirt emes, baıyppen, tereń kózqaraspen qaraý – ortaq mindetimiz», dedi Ú.Shapaq. Onyń aıtýynsha, «Ádiletti Qazaqstan» ıdeıasy men onyń ózegi sanalatyn «Zań men tártip» qaǵıdatyn preambýla deńgeıinde bekitý memleket pen qoǵam damýynyń jańa fılosofııasyn aıqyndaıdy. 

Zaıyrlylyq – zııaly dástúrdiń talaby

Otyrysta sóz alǵan «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń bas dırektory Dıhan Qamzabekuly bilim júıesi men mádenıettegi zaıyrlylyq Ata zańda naqty kórinis tabýy – zııalylyq dástúrdiń talaby ekenin jetkizdi. Memlekettik bilim men tárbıe júıesi úshin zaıyrly ulttyq jáne jalpyadamzattyq qundylyqtar – órkenıet temirqazyǵy sanalatynyn eske salǵan ol damýdyń dańǵyl jolyna túsken aldyńǵy qatarly elderde solaı bolǵanyn jáne bola beretinin tilge tıek etti.

«Áı deıtin aja, qoı deıtin qoja joq» keıingi shırek ǵasyrda qarashubar jamylǵy, sóleńdegen suryqsyzdyq, kelte balaq, qaýǵa saqal men seldir saqal qaladan dalaǵa deıin qaptap ketti. Qazaqtyń ımandy, tárbıeli, bilimdi ortasyn qara bult, dúdámal dil basyp alǵandaı kúı keshtik. Ata-anasyn tyńdamaıtyn urpaq, ult dástúrin tárk etken dindarsymaqtar paıda boldy. Eń qaýiptisi, olar urpaǵyn da jat baǵytta tárbıeleýge kóshti», dedi D.Qamzabekuly.

Sondaı-aq ol Sırııaǵa soǵysqa baryp adasqandar tragedııasy men «Jýsan» operasııasynyń arqasynda elge oralǵandardyń kóz jasy kópke oı salýǵa tıis ekenin jetkizdi.

«Imansyz qoǵam bolmaıdy. Dástúrge sýarylǵan dinı qundylyqtar myń jylǵy rýhanı muramyzda tunyp tur. Ony ıgerý, saqtaý, urpaqtan-urpaqqa jetkizý – árbir ata-ananyń, azamattyń adamı boryshy. Shyǵysta órkenıet uǵymyn «mádenıet» (madanııatýn) deıdi. Osynyń eń basty ólshemi – ǵylym men bilim, izgi tálim men tárbıe» deı kele, D.Qamzabekuly urpaǵyna zaıyrly bilim bergen qazaq ǵulamalarynyń ómirinen mysaldar keltirdi.

Atap aıtqanda, Abaıdyń alǵyr perzenti Ábdirahmandy jańashyl oqýǵa bergenin, Balǵoja bı Ybyraıdy zaıyrly mektepte oqytqanyn, Máshhúr-Júsiptiń uly Muhamedámın ateızm zamanyna deıin-aq zaıyrly júıede oqyp-jetilgenin, keńes zamanynda Qazaqstan qazııatyn basqarǵan Sádýaqas Ǵylmanı urpaǵyna medısınalyq, tehnıkalyq bilim alýdy amanattaǵanyn tilge tıek etti. 

Ǵylymı qyzmettiń zańdyq negizi

Qoldanbaly ekonomıkalyq zertteý­ler ortalyǵynyń ǵylymı jetekshisi Jaqsybek Qulekeev elimizdegi ǵylymı qyzmettiń Ata zań deńgeıinde naqty rettelmegenin, sonyń saldarynan el damýyn qamtamasyz etýdegi ǵylymnyń róli men mártebesi tómen ekenin málimdedi.

Onyń aıtýynsha, elimizdiń qazirgi damý kezeńindegi basty basymdyq­tyń biri – zamanaýı sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellektini keńinen qoldanýǵa negizdelgen bilim men ınnovasııaǵa súıengen ekonomıkany qalyptastyrý. Bul baǵyt elimizdiń básekege qabilettiligin arttyryp qana qoımaı, onyń geoekonomıkalyq jáne geosaıası keńistiktegi ustanymyn aıqyn­daı túsedi.

«Álemde ǵylym kez kelgen qoǵamnyń eń mańyzdy óndirgish kúshine aınalyp otyr. Bul turǵyda bilim ekonomıkasyn damytý ǵylymmen tikeleı baılanysty ekenin ańǵarmaý múmkin emes. Alaıda elimizdegi ǵylymı qyzmet salalyq zańnamalarmen ǵana rettelip, onyń negizgi qaǵıdattary Konstıtýsııa deńgeıinde naqty bekitilmegen. Ata zańda ǵylymǵa qatysty arnaıy normalardyń bolmaýy ǵylymı salany aǵymdaǵy memlekettik saıasatqa táýeldi etip, eldiń turaqty damýyn qamtamasyz etýdegi róli men mártebesin álsiretip otyr», dedi ol.

Májilis depýtaty Marat Báshimov aldaǵy reformalardyń negizgi basymdyqtaryna toqtalyp, olardyń ishki saıası turaqtylyqty nyǵaıtýǵa, memlekettik basqarýdyń tıimdiligin arttyrýǵa, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵanyn atap ótti.

«Búgin bizdiń kóz aldymyzda álemdik tártip ózgerip jatyr. Biz uzaq jyl boıy turaqtylyq pen boljamdylyqty qamtamasyz etken halyqaralyq quqyq normalarynyń álsirep jatqanyn kórip otyrmyz. Álem kúnnen-kúnge tynyshsyz ári boljaýǵa kelmeıtin bolyp barady», dedi ol.

Depýtattyń sózinshe, qýatty ishki negizsiz syrtqy turaqtylyqty qalyptas­tyrý múmkin emes. Sondyqtan elimizde kons­tıtýsııalyq ornyqtylyqty qamta­masyz etý erekshe mánge ıe. Mańyz­dy qadamnyń biri – bir palataly Parlament­ke kóshý ekenin, bul joǵary ókildi organnyń jumys tıimdiligin arttyratynyn aıtty. Buǵan qosa, depýtat sheteldik zańdy tulǵalardyń, sheteldikterdiń, azamattyǵy joq adamdardyń, shet memleketter men halyqaralyq uıymdardyń, sondaı-aq sheteldik qatysýy bar otandyq zańdy tulǵalardyń saıası partııalardy qarjylandyrýyna jol bermeý mańyzdy ekenin atap ótti.

«2026 jylǵy konstıtýsııalyq reforma adamnyń mańyzdy ekenin, memlekettik saıasattyń ortasynda naqty adam, onyń quqyqtary, bostandyqtary men qadir-qasıeti turatyn baǵytty jalǵastyrady. Quqyqtar men bostandyqtar adamǵa týa beriledi, olar memleket tarapynan berilmeıdi. Reformanyń negizgi maqsaty – azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn naqty qorǵaýdy qamtamasyz etý men memlekettik basqarý sapasyn arttyrý», dedi M.Báshimov. 

Ýnıtarly memleketterge tán Parlament

Keshe Konstıtýsııalyq komıssııanyń ekinshi otyrysy reformalar jóninde kelip túsken usynystardy talqylaýǵa arnaldy. Konstıtýsııalyq sot tóraǵasy E.Ázimova komıssııaǵa eki myńnan astam usynys kelip túskenin, olardyń barlyǵy birtutas jınaqtalǵan kestege toptastyrylǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, azamattar men sarapshylardyń belsendi qatysýy konstıtýsııalyq ózgeristerdiń qoǵamdyq mańyzyn ári reformaǵa degen qyzyǵýshylyq joǵary ekenin aıqyn kórsetedi. «Mundaı dıalog formaty konstıtýsııalyq reforma eń aldymen halyqtyń múddesi úshin ári onyń tikeleı qatysýymen júrgiziletinin baıqatyp otyr», dedi ol.

Jıyn barysynda komıssııa músheleri kezekpen sóz alyp, reforma aıasynda qolǵa alynýǵa tıis usynystaryn ortaǵa tastady. Májilis depýtaty Azat Perýashev proporsıonaldy júıe boıynsha saılanatyn bir palataly Parlamentke kóshý – elimizdiń saıası júıesin damytýdyń qısyndy jalǵasy ekenin jetkizip, «Aq jol» partııasy Memleket basshysynyń bastamasyna nyq qoldaý bildirgenin eske saldy.

Onyń aıtýynsha, eki palataly Par­lament – bul federaldyq mem­le­kettik qurylym ınstıtýty, onda Senattyń mindeti – federasııa sýbektileriniń zańnamasyn usyný men úılestirý. «Bizdiń elimiz – biryńǵaı zańdary men erejeleri bar ýnıtarlyq memleket. Biz Shemonaıhadan Fort-Shevchenkoǵa deıin, Beskólden Shardaraǵa deıingi ártúrli aımaqtardaǵy adamdardyń ómir súrý sapasy men memlekettik qyzmetterge birdeı kepildik berilip, qorǵalýyna umtylamyz. Bul turǵyda óńirler men olardyń turǵyndarynyń múddeleri teń dárejede saqtalýǵa tıis», dedi ol.

A.Perýashevtiń aıtýynsha, búgingi tańda bir palataly Parlamenttiń mem­lekettik bılik júıesindegi ókilet­tigin kúsheıtý boıynsha ońtaıly sheshimder ázirlengen. Sonymen qatar Konstıtýsııada onyń mártebesin bekite otyryp, Halyq keńesi joǵary konsýltasııalyq organyn qurý týraly bastama túrli etnostar ókilderiniń bılik júıesine qatysýyn 8 ese keńeıtedi, óńirlerdiń múddelerin bildirýdi bekitedi ári azamattyq qoǵam kóshbasshylarynyń saıası júıege tartylýyn qamtamasyz etedi. «Iske asyrylyp jatqan konstıtý­sııa­lyq reforma – halyqaralyq jáne par­lamenttik oppozısııanyń kóp jyldyq tájirıbesine súıenetin búkil konstı­týsııalyq júıeniń shyn máninde tereń qaıta jańǵyrýy», dep atap ótti A.Perýashev. 

Quryltaı 145 depýtattan quralady

Májilis depýtaty Aıdos Sarym óz sózinde jańa Parlament – Quryltaıdyń qyzmetine qatysty 50, 51 jáne 53-bap­tarǵa erekshe nazar aýdardy. Ol barlyq usynys Memleket basshysynyń Qyzyl­orda qalasynda ótken Ulttyq quryltaı­dyń V otyrysynda bergen tapsyrmalaryn eskere otyryp ázirlengenin atap ótti.

«Usynylyp otyrǵandaı, bolashaq Quryltaı proporsıonaldy ókildik júıesi boıynsha saılanatyn 145 depýtattan turady. Olardyń ókilettik merzimin qazirgi Májilispen birdeı – bes jyl deńgeıinde saqtaý usyny­lyp otyr. Sonymen qatar, Quryl­taı depýtattyǵyna úmitkerler­ge qoıylatyn qosymsha talaptar arnaıy Konstıtýsııalyq zańdarda kózdelýi múmkin», dedi depýtat.

Onyń aıtýynsha, bolashaq Quryltaıdyń jumysyna qatysty eń mazmundy ári tujyrymdamalyq ózgerister 53-bapta qamtylǵan. Bul ózgerister elimizdegi memlekettik basqarý qurylymy men júıesin eleýli túrde ózgertip, turaqtandyrýǵa, bılik tarmaqtary arasyndaǵy qajetti tepe-teńdikti qamtamasyz etýge, sondaı-aq ókildi, atqarýshy, sot bıligi arasyndaǵy tejemelik ári tepe-teńdik qaǵıdattaryn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan.

Otyrys barysynda sóz alǵan saıasattanýshy Marat Shıbutov jańa Kons­tıtýsııanyń preambýlasy eldiń tarıhı tamyryn, qundylyq baǵdarlary men memlekettiń qyzmet etý qaǵıdattaryn keshendi túrde aıqyndaýǵa tıis ekenin atap ótti. Sarapshynyń aıtýynsha, pream­býla qoǵamǵa «biz kimbiz, qaıdan keldik, qaıda bara jatyrmyz» degen ıdeıa­lardy aıqyn jetkizip, qundylyqtardy qalyptastyrýǵa tıis. «Negizinde, ol ótkenimiz ben bolashaǵymyzdy baǵalaýda biz qalaǵan nárseniń bárin jınaqtalǵan túrde bildiretin tujyrymǵa aınalady», dep atap ótti M.Shıbutov.

Saıasattanýshy preambýla eldiń tarıhı negizderin kórsetýmen qatar, ǵylym men ınnovasııa jetistikterine negiz qalap, jas urpaqqa baǵyt-baǵdar silteýge tıis ekenin aıtty. «Bolashaq «alma pis, aýzyma tús» deıtinder men ınfoalaıaqtarǵa emes, joǵary tehnologııa men ınnovasııalyq salalarda eńbek etetin bilimdi, mádenıetti adamdarǵa tıesili», dedi ol.

Sondaı-aq preambýla syrtqy ári ishki aýdıtorııaǵa arnalǵan mańyzdy mazmundyq mánge ıe ekenin, memlekettik shekaralardyń myzǵymastyǵyn bekitip, beıbit nıetterdi kórsetetinin, zańdy­lyqty, ádilettilikti, azamattardyń quqyq­taryn qorǵaýdyń mańyzyn aıqyn­daıtynyn eske saldy. 

Ádiletti Qazaqstandy qurý – ortaq mindet

Májilis depýtaty Aıdarbek Hodja­nazarov óz sózinde memlekettiń tıim­di­­ligin arttyrý men azamattardyń múdde­lerin qorǵaý úshin konstıtýsııalyq ózgeris­­terdiń mańyzyn atap ótti. «Respublica» partııasy atynan sóz sóı­le­gen ol reformalardy tolyqtaı qoldaı­­tynyn málimdep, ınstıtýttardy nyǵaıtý, quqyq ústemdigin qamtamasyz etý, nor­matıvtik ıerarhııanyń aıqyn­dyǵy memlekettik tıimdilik pen bıliktiń ornyq­tylyǵyna jaǵdaı jasaıtynyn atady.

Depýtat 2019 jyldan beri elde ınstıtýsıonaldyq kemeldikke baǵyt­talǵan júıeli ózgerister júzege asyrylyp kele jatqanyn eske saldy: saıa­sı júıe jańǵyrtyldy, saıası qaty­sý tetikteri kúsheıtildi, partııa­lar men azamattyq qoǵamnyń róli art­ty. Konstıtýsııalyq reforma osy úde­ris­terdiń zańdy jalǵasyna aınal­­dy. «Bul – el damýynyń aldyn ala belgi­lengen baǵytynyń qısyndy jal­ǵasy. Onyń negizdiligi memlekettik júıedegi senimniń, jaýapkershiliktiń, jedeldiktiń artýynan kórinedi», dedi A.Hodjanazarov.

Májilis depýtaty sondaı-aq qoǵamdyq dıalogtiń ári Qazaqstannyń Halyq keńesi tetiginiń azamattar men bılik arasyndaǵy turaqty keri baılanys alańy retindegi rólin atap ótti. Onyń aıtýynsha, reforma jas býynǵa baǵdarlanǵan, sondaı-aq ekonomıkany, kásipkerlikti, áleýmettik ınfraqurylymdy damytýǵa jaǵdaı jasaıdy. «Árqaısymyzdyń eldegi ózgeristerdi talqylaýǵa, mańyzdy qoǵamdyq máseleler boıynsha pikir aıtýǵa jáne qabyldanatyn sheshimderge ún qosýǵa múmkindigimiz bar ekenin joǵary baǵalaımyz. Ádiletti Qazaqstandy qurý – barshamyzǵa ortaq jaýapkershilik», dep túıindedi depýtat.

Sonymen birge Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev ta sóz alyp, komıssııa jumysy qoǵamnyń zamanaýı suranystaryna jaýap beretin Ata zańdy daıyndaýǵa baǵyttalǵanyn, «Amanat» partııasy reformalardy júzege asyrýǵa belsendi qatysyp otyrǵanyn ári Prezıdent bastamalaryn tolyq qoldaıtynyn aıtty.

Depýtattyń sózinshe, komıssııa ashyqtyq qaǵıdattary men barlyq saıası partııalardyń pikirin eskerý negizin­de jumys isteıdi, al konstıtýsııalyq ózgeris­ter ınstıtýsıonaldyq turǵydan myqty Parlament qalyptastyrýǵa baǵyt­talǵan. «Búgingi tańda biz qoldanys­taǵy negizgi zańǵa túzetýler engizý bo­ıynsha ǵana emes, Ádiletti Qazaqstan­nyń suranystaryna jaýap bere­tin jańa Konstıtýsııany is júzinde qalyp­tastyryp jatyrmyz. Bul – «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdatyna negizdelgen, bılik arhıtektýrasyn júıeli túrde qaıta qurý degen sóz», dedi E.Beısenbaev.

Ol bir palataly Parlamentke kóshý zań shyǵarý isin jedeldetip, saıası partııa­lardyń rólin kúsheıtetinine ári depýtat­tardyń qoǵam aldyndaǵy jaýap­ker­shiligin arttyratynyna nazar aýdardy. «Barlyq zańdar bir Parlamentte úsh oqylymnan ótedi: alǵashqy ekeýi – ashyq túrde, úshinshisi – Konstıtýsııa men ulttyq zańnamaǵa sáıkestigin tekserý úshin. Bul lobbıstik yqpal men jeke múddelerdiń aralasýyn tolyqtaı joqqa shyǵarady», dep atap ótti depýtat.

E.Beısenbaev sondaı-aq proporsıonaldy saılaý júıesiniń jáne partııaishilik praımerızdiń mańyzyn aıtty. Onyń sózinshe, bul tetikter saılaýshylar men Parlament quramy arasyndaǵy tikeleı baılanysty qamtamasyz etedi, onyń ishinde jeke azamattardyń ókilderi de bolady.

Jıyn sońynda komıssııa tóraǵasy E.Ázimova kelesi tórtinshi otyrys sársenbi kúni, ıaǵnı erteń 28 qańtarda ótetinin, sol jıynda barlyq usynysty mátin túrinde biriktirip jınaqtaý usynylatynyn habarlady.