Ońtaıly sheshimder salany ońaltady

Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń basymdyqtary keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde keńinen sóz boldy. Bul joly buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń aldyna Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Sergeı Plotnıkov pen osy komıtet múshesi Qýanysh Aıtahanov shyqty. Aýyl sharýashylyǵy el ekono­mıka­synyń sheshýshi salalarynyń biri ekendigin ataǵan Q.Aıtahanov halyq­ty sapaly da arzan azyq-túlikpen, óndi­risti shıkizatpen qamtamasyz etý, aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdep, eksportqa shyǵarý arqy­ly respýblıkalyq bıýdjetke qomaq­ty qarjy túsirý mindetteri turǵan­dyǵyn erekshe atady. «Sońǵy ýaqytta shıkizat resýrstaryna álemdik naryq­taǵy baǵalardyń tómendeýi elimiz ekonomıkasynyń damýyna óz áserin tıgizýde. Túbinde jer qoınaýy baı­lyqtary taýsylýy da múmkin. Al, álem halyqtarynyń sany men olardyń ál-aýqatynyń ósýi aýyl sharýashylyǵy ónimderine degen suranysty arttyra túsedi», dedi Qýanysh Aıtahanuly. Senatordyń paıymdaýynsha, jerdiń qunarlylyǵyn arttyryp, ınnovasııalyq tehnologııany endirip, paıdalana bilsek, aýyl sharýashylyǵynan turaqty túrde mol ónim alyp, tabysqa jetýge bolady. Sondaı-aq, depýtat 2015-2017 jyldarǵa arnalǵan bıýdjetti ońtaılandyrý máselesi qaralǵan Úkimet otyrysynda Elbasy agroónerkásiptik keshendi memlekettik qoldaýdy ulǵaıtýǵa tapsyrma bergendigin, Úkimet naqtylaǵan 2015 jyldyń bıýdjeti týraly zań jobasynda bıýdjet tapshylyǵyna qaramaı, aýyl sharýashylyǵyna 20 mlrd. teńge qosymsha qarjy bólý usynylyp otyrǵandyǵyn jetkizdi. Taǵy bir belgili bolǵany, res­pýblıkalyq bıýdjetti ońtaılandyrý bary­synda 2015 jylǵa josparlanǵan makroekonomıkalyq kórsetkishter ekonomıkanyń barlyq salalarynda tómendese de, aýyl sharýashylyǵy boı­ynsha josparlanǵan kúıinde nemese 102,7% kóleminde qalyp otyr. Q.Aı­tahanov osynyń ózi aýyl sharýashylyǵy salasynyń ártúrli ekonomıkalyq qıynshylyqtarǵa tózimdi sala ekenin dáleldeıdi degendi basa aıtty. «Elba­symyz N.Á.Nazarbaev Úkimet otyrysynda memlekettik qarjylardy únem­deýge erekshe nazar aýdardy. Bıýdjet qarjylaryn tıimdi, qaıtarymy mol salaǵa baǵyttaý qarjy únemdeýdiń eń durys joly ekeni belgili. Osy baǵyttardyń biri sýarmaly jerlerdi tıimdi paıdalaný», dedi senator. Búginde agroónerkásip kesheni salasynda 7 myńnan astam zańdy tulǵalar men 200 myńǵa jýyq sharýa qojalyqtary jáne 2 mıllıonǵa jýyq adamdar jumys isteıdi. Senatordyń sózinen málim bol­ǵanyndaı, 2014 jyly aýyl sharýa­shylyǵy ónimderiniń jalpy kólemi 2,5 trln. teńgeni qurasa, bul ótken jylǵy deńgeıden 0,8%-ǵa artyq. Salany damytýǵa 208 mıllıard teńge jumsalsa, bul 2013 jylmen salystyrǵanda 4%-ǵa kóp. Al 2015 jyly salaǵa 227 mlrd. teńge bólinse, bul 2014 jylǵy deńgeıden 9%-ǵa artyq. Depýtat memleket beretin sýbsıdııalar kólemi jyl saıyn ósip kele jatqanyn, 2013 jylmen salystyrǵanda sýbsıdııa kólemi 88 mıllıard teńgeden 148 mıllıardqa nemese 68%-ǵa óskenin erekshe atady. Bul turǵydan kelgende senator sózin bylaısha qorytty: «Aýyl sharýashylyǵyn ártaraptandyrý, irilendirý, kooperasııalaý, jańa tehnologııalardy endirý, agroónerkásip keshenindegi shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdy barynsha qoldaý arqyly, arzan, sapaly azyq-túlik ónimderin óndirý men eńbek ónimdiligin arttyrý, agroónerkásip keshenin básekege qabiletti salaǵa aınaldyrý kerek». Komıtet tóraǵasy S.Plotnıkov qazir álemdegi jaǵdaı ýshyqqan kúıinde qalyp otyrǵandyǵyna nazar aýdartty. Senatordyń aıtýynsha, geosaıası daǵdarys pen aldyńǵy qatarly derjavalardyń engizgen sanksııalary álemdik ekonomıkanyń qaıta qalpyna kelýine kedergi keltirip otyr. Sondyqtan da memleket tarapynan naqty sharalar qabyldanýda. Memleket basshysy «Nurly Jol» baǵdarlamasyn tolyqtyrý úshin jańa daǵdarysqa qarsy sharanyń biri retinde agroónerkásiptik keshendi memlekettik qoldaýdy arttyrý qajettigin erekshe ataǵany málim. Bul rette S.Plotnıkov Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine bólingen qarjy tolyq ıgerilerin, alaıda, jańa jáne qomaqty qarajatty qajet etetin jobalarǵa ketýi tıis shyǵynnyń ońtaılandyrylaryn da tilge tıek ete ketti. Depýtattyń málimdeýinshe, «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasyna sáıkes agroónerkásiptik keshen salasyndaǵy jańa ǵylymı zertteýlerge 70 mıllıard teńge qarastyrylsa, sonyń 3 mıllıardy nemese 4,2 paıyzy ońtaılandyrylyp otyr. Al «QazAgro» UBH» AQ-tyń ákimshiliktik shyǵyndaryna 200 mıllıon teńge nemese 12 paıyz túzetý engiziledi. «Aýyl sharýashylyǵyna qosymsha 20 mıllıard teńge kózdelse, bul qarjylar AО́K sýbektilerin sýbsıdııalaýǵa – mal jáne qus sharýashylyqtaryna 11,5 mıllıard teńge, aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileriniń qarjylyq jaǵdaıyn ońaltýǵa baǵyttalǵan lızıngtik jáne nesıelik mólsherlemelerdiń ósimine 5 mıllıard teńge, sondaı-aq, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary men qural-jabdyqtardy satyp alý jónindegi nesıege syıaqy 3,5 mıllıard teńge qarastyrylǵan», dedi Sergeı Vıktorovıch. Onyń málimetine qaraǵanda, kóktemgi egis jumystaryna jáne kúzgi egindi orýǵa qajetti soma 97 mıllıard teńge kóleminde belgilenip otyr. Al lızıng baǵdarlamasyna sáıkes aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn satyp alýǵa 28,5 mıllıard teńge qarastyrylatyn bolady. Qazirden belgili bolǵandaı, 1610 aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jetkizý josparlanypty. Salany memlekettik qoldaýdyń birqatar jańa quraldaryn júzege asyrý jáne qarjylandyrý úshin «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine agroónerkásip keshenderi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Agroónerkásip keshenin jáne aýyldyq aýmaqtardy damytýdy memlekettik retteý týraly» zańdardyń qabyldanǵanyn jetkizdi. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».