Baýyrjan Omaruly jyl sońynda jelidegi shaǵyn jazbalaryn iriktep, «Jelide jelgen jazbalar» degen jınaǵyn shyǵardy. Kitaptyń kólemi – shaǵyn, salmaǵy – jeńil. Kólemi shaǵyn bolǵanymen, kótergen taqyryby aýqymdy. Salmaǵy jeńil bolsa da, arqalaǵan júgi aýyr. Kitaptyń kórkemdelýinen bastap jazbalardyń jınaqylyǵy ózine birden baýraıdy. Ásilinde, avtorlar jelidegi jazbalaryna taqyryp qoımaıdy. Al Baýyrjan Omarulynyń ár jazbasynyń tóbesinde jup-jumyr, áp-ádemi taqyryp turady. Ony aıtasyz, taqyryptyń astyna úılesimdi taqyrypsha qoıylatynyn qaıtersiń. Budan ádebıettanýshy ǵalymnyń jazbalaryna baıyppen qaraıtynyn baıqaımyz.
Feısbýktegi paraqshasyna tulǵalar týraly tolǵanystaryn, tutamdaı tujyrymdaryn, basqa da kórgen-bilgen, kóńilge túıgen dúnıelerin túrtip otyrady. Jaı ǵana túrtpeıdi, sol arqyly oqyrmanǵa túıdekteı oı salady. Onyń jazbalary kóbine zamandastary, áriptesteri, dostary, qalamdastary jáne óz ortasy týraly. Bir jazbasynda ózi týraly bylaı deıdi: «Shynynda da, kempirdiń qolynda ósip, shaldyń shalǵaıyna jarmasqandardyń minez-qulqy bólekteý bolady. Uıasynan bezgen qus sekildi únemi saıaq júresiń. Bóten qoranyń botaqany tárizdi buıyǵylaý kúı keshesiń. Ásirese kempirdiń kózi, shaldyń ózi ketkende sál qıyndaý bolady. Birte-birte kempirdiń balasy ekeniń «kórkemdik sheshim», al qaıdan shyqqanyń «ómir shyndyǵy» ekenine ılana bastaısyń». Rasynda, mundaı sezimdi óz basynan ótkergen adam ǵana túsinedi.
Baýyrjan Omaruly paraqshasy arqyly týǵan kún ıelerin quttyqtaýdy da esten shyǵarmaıdy. Ondaı sátterde týǵan kún ıesine aǵynan jarylyp, aq tilegin aıamaı tógedi. Al ómirden ótken jandardyń jaqsylyǵyn kóbirek aıtyp, qımastyqpen qoshtasady. Oımaqtaı oılar, syrly sıýjetter, beıneli etıýdter, ádebıettiń jelidegi kórinisi ispetti jumyr jazbalar oqyrmandy oılandyrmaı qoımaıdy. Omaruly osyndaı oqshaý jazbalarymen, ózindik jazý stılimen ýaqytqa ún qosyp, jelide jańa bir janr qalyptastyryp jatqandaı kórinedi.
Jalpy, jelidegi jýrnalısterdiń jazbalary pýblısıstıkalyq hám kórkem-pýblısıstıkalyq janrǵa kelińkireıdi. Pikir, oı týdyrýdan bastap qoǵamdyq kózqaras qalyptastyrý úshin jazatyndar joq emes. Jazbalaryn esse, shaǵyn áńgime, motıvasııalyq mátin túrinde túıetinder de kezdesip qalady. Sol sekildi aqparattyq (habarlama, jańalyq, anons), epıstolıarlyq (hat stılindegi) janrǵa jaqyndatyp jazatyndar da bar. Mıkrojanrǵa (aforızm, dáıeksóz) moıyn burǵandar taǵy bar. Al Baýyrjan Omarulynyń ereksheligi – osy atalǵan janrlardyń bir júıesin taýyp, jýrnalıstıkanyń jańa baǵytyn qalyptastyra alǵany. Bir jaǵynan ózi jýrnalıst, esseıst, pýblısıst, onyń ústine ádebıettanýshy ǵalymǵa bul asa qıyn dúnıe emes. Bul jaıynda ózi: «...Avtorlardyń ashy ishekteı shubatylǵan jazbalaryn eshkimniń yqylastanyp oqı qoımaıtynyna jurttyń kózi jetti. Demi bitip qalatyn dúnıege den qoıǵansha, qysqa qaıyrymdy kúrmeı salǵan myń ese artyq emes pe? Jeli jasty da, kárini de osyǵan úıretti. Biz de sol súrleýge tústik. Uzaq jyl boıy uzaq jazýǵa daǵdylansaq, qysqa merzimde qysqa qaıyrýǵa beıimdeldik», deıdi. Shyny kerek, qysqa qaıyrymdy kúrmeı salý úshin de sheberlik qajet.
Jeli – baspasóz emes. Jelide jedeldik hám qysqalyq kerek. Qazirgi oqıǵa lezde eskirip ketýi múmkin. Bul jaǵynan avtor eshteńeni qalt jibermeı, qadaý jazbaǵa aınaldyryp úlgeredi. Jeli – baspasózden de jedel. Jarııalaǵan jazbań sanaýly sekýndta oqyrmannyń aldynan bir-aq shyǵady. Jeliniń taǵy bir artyqshylyǵy – keri baılanys bar. Bireý jazbany unatqanyn bildirip barmaq basady. Taǵy biri jyly pikirin qaldyrady. Avtordy arqalandyratyn da osy nárse.
Rasynda, «feısbýkke maqala jazýdyń bireý-mireý nusqaǵan ólshemi joq». Alaıda belgili bir tártibi bar. Qysqa da nusqa jazylǵan dúnıeniń jelidegi ǵumyry uzyn. Bul turǵysynan da Baýyrjan Omarulynyń jeli talabyn ózgelerden buryn meńgergeni baıqalady. «Qalamyńdy qulashtap silteýdiń qajetsizdigin sezinesiń. Erteńnen salsa, keshke ozyp, alystan sermeý onsha upaı ápermeıtinin uǵasyń. Kerisinshe, oıyńdy oımaqtaı etip túsirýge beıimdelesiń. Tolǵamyńdy túıindeýge tyrysasyń. Oqyǵanyń men toqyǵanyńdy kúrmep otyrýǵa yńǵaılanasyń», deıdi ol.
Áleýmettik jeli – eksperıment alańy. Sonyń arqasynda ár adam óz baǵytyn, janryn qalyptastyryp keledi. Baýyrjan Omaruly da jeliniń basty talaby qysqalyqty ustanyp, jyly jazbalarymen oqyrmandy baýrap úlgerdi. Endi, mine, sol shaǵyn jazbalar jınaq bolyp oqyrmanǵa jol tartyp otyr.
Bile bilgen adamǵa az sózge kóp maǵyna syıdyrý da – úlken óner.
