«Global Firepower» ár memlekettiń 60 parametr boıynsha múmkindikterin sarapqa salady. Negizinen ásker sany, qurylymy, qorǵanysqa bólinetin qarajat, óndiristik bazasy, logıstıkalyq múmkindikteri, jaǵrapııasy, t.b. baǵalanady. Tek ıadrolyq arsenal ǵana esepke alynbaıdy. О́ıtkeni álemde bul qarý túrine sanaýly el ǵana ıe.
Bizdiń elimizdiń jekelegen kórsetkishterine nazar salsaq, keıbir parametrler boıynsha joǵary oryndardan kóringen ekenbiz. Bular – qarý-jaraq túrindegi jetistikter bolmasa da, soǵys bola qalǵan jaǵdaıda mańyzy asa joǵary múmkindikter.
Máselen, «Kómir óndirý» men «Jer kólemi» parametrleri jóninen sáıkesinshe 8, 9-oryndarda turmyz. Jobada kómirdiń soǵys ýaqytynda, ásirese uzaqqa sozylatyn qarýly qaqtyǵystar kezinde asa qajet resýrs bolatyny aıtylǵan. Al jer kóleminiń úlkendegi – kez kelgen el úshin mańyzdy artyqshylyq. О́ıtkeni jeri úlken elderdi jaýlap alý qıynyraq bolary túsinikti.
Sondaı-aq «Kómir keniniń qory» jóninen – 11, «Munaı qory» jóninen – 12, «Munaı óndirý» jóninen – 13, «Tabıǵı gaz qory» jóninen 15-orynda turǵanymyz kórsetilgen. Árbir parametrge berilgen túsiniktemege súıensek, kómir sekildi, soǵys kezinde munaı men gazdyń da mańyzy asa ózekti. О́ıtkeni bularsyz soǵys tehnıkalarynyń jumysyn kózge elestetý múmkin emes.
Sonymen qatar «Temir jolmen qamtylý» parametri boıynsha 17-orynnan kóringen ekenbiz. «Soǵys ýaqytynda temir jol jaýyngerlik elementterdi jumyldyrý úshin sheshýshi mánge ıe bolady. Ol strategııalyq mańyzy zor aımaqtarǵa jetýge, óte aýyr qarý-jaraq pen materıaldardy tasymaldaýǵa múmkindik beredi» delingen zertteýde.
«Dúrkindetip atatyn reaktıvti júıelerdiń sany (DARJ)» boıynsha álemde alǵashqy jıyrmalyqqa enýimiz – shyn máninde zor jetistik. Naqtyraq aıtqanda, 145 eldiń ishinde 19-orynǵa jaıǵasyppyz. Túsinikti bolý úshin aıtsaq, DARJ degenimiz – Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta keńes armııasy qoldanǵan «Katıýsha» jaýyngerlik kóligi sekildi tehnıkalar. Jalpy, álemde DARJ tarıhy «Katıýshadan» bastalǵan bolatyn. Bul tehnıkalardyń paıda bolýy soǵys is-qımyldaryna túbegeıli ózgeris engizdi. Qazirgi tańda amerıkalyq HIMARS sekildi zamanaýı júıeler qoldanysta. Olardyń atqan zymyrany 300 shaqyrymǵa deıingi nysanany qaǵyp túsirýge qaýqarly.
Al bizdiń elimiz negizinen «Grad», «Ýragan», «Smerch» sekildi keńestik júıelerdiń jetildirilgen túrlerin qoldanady.
Jalpy, DARJ sany jaǵynan GFP reıtınginde Qytaı kósh bastap tursa, ekinshi orynǵa Reseı, úshinshige AQSh jaıǵasqanyn aıta keteıik. Sondaı-aq Iran tórtinshi, Soltústik Koreıa altynshy, Ázerbaıjan toǵyzynshy, Ýkraına 18-orynnan kórinipti.
GFP reıtıngine saı taǵy bir jetistigimiz – «Áskerılendirilgen qurylymdar sany» parametri boıynsha 145 eldiń ishinde 21-orynnan kóringenimiz. Bul Qarýly kúshterimiz ben onyń rezervi talapqa saı ekenin kórsetedi.
Degenmen keıbir parametrler boıynsha jaǵdaıymyz tómen ekenin de aıta keteıik. Máselen, arnaıy maqsattaǵy ushaqtar sany, shekarasynyń uzyndyǵy, t.b. jaǵynan 100-den tómen oryndardy ıelendik. Buǵan qosa, ushaq pen tikushaq tasymaldaıtyn kemeler, sýbmarınalar sekildi teńiz kúshterine tán tehnıkalar sany jaǵynan sońǵy oryndamyz.
Álemde áskerı avıasııa sany jaǵynan – 50, tank sany boıynsha – 39, teńiz floty boıynsha – 61-orynda turmyz. Al GFP reıtınginde elimiz áskerı bıýdjeti jóninen 145 memlekettiń ishinde 54-orynda turǵanymyz kórsetilgen.
Endi, jalpy kórsetkishke kóshsek, álemniń eń úzdik úshtiginde AQSh, Reseı, Qytaı armııalary tur. Bularmen birge alǵashqy ondyqta ret-retimen Úndistan, Ońtústik Koreıa, Fransııa, Japonııa, Ulybrıtanııa, Túrkııa, Italııa jaıǵasqan. Burynǵy keńestik respýblıkalar arasynan Ýkraına – 20, О́zbekstan – 53, Ázerbaıjan – 60, Belarýs – 70, Túrikmenstan – 78, Tájikstan – 100, Qyrǵyzstan 109-orynda.
Degenmen, bul platformanyń derekteri syrttaı táýelsiz zertteý nátıjeleri ǵana ekenin de umytpaý kerek. Munda kórsetilgen keıbir málimetter shyndyqqa janaspaýy da ǵajap emes. Kóp elderdiń áskerı kúsh-qýaty jaıyndaǵy derekter qupııa ustalatyny da belgili. Sondyqtan «Global Firepower» zertteýleri álem elderiniń armııalary jaıynda jalpylama túsinik bergenimen, naqty derekkóz retinde ataýǵa kelmeıtinin eske tutqan lázim.
