Májilis birqatar kelisimdi ratıfıkasııalady

Marrakesh kelisimi jáne Mońǵolııa naryǵy

Májilis bul jolǵy kezekti jalpy oty­rysta 1994 jylǵy 15 sáýir­degi Dúnıejúzilik saýda uıymyn qurý týraly Marrakesh kelisimine Qazaq­stan Respýblıkasynyń qosylýy týraly hat­tamanyń qosymshasyna – Kórseti­letin qyzmetter boıynsha Qazaq­stan Respýblıkasynyń erekshe mindetteme­leriniń tizbesine ózgeristerdi ratıfıkasııa­laý týraly, sonymen qatar bir taraptan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter jáne ekinshi taraptan Mońǵolııa arasyndaǵy ýaqytsha saýda kelisimin ratıfıkasııalaý týraly zań jobalaryn jumysqa qabyldady.

Kún tártibindegi atalǵan zań jobalaryn Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Sabılıanov tanystyrdy. Baıandamashynyń aıtýynsha, 1994 jylǵy 15 sáýirdegi Dúnıejúzilik saýda uıymyn qurý týraly Marrakesh kelisimin ratıfıkasııalaýǵa qatysty zań jobasy qyzmetter naryǵynda teń jaǵdaılardy jáne ákimshilik rásimderdiń boljamdylyǵyn, ruqsat qujattaryn berýdiń biliktilik talaptary men merzimderin belgileýdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Sondaı-aq qyzmet kórsetý naryǵyn damytý jáne Dúnıejúzilik saýda uıymy elderi men otandyq jetkizýshiler úshin jańa múmkindikter jasaý boıynsha memlekettik retteýdi jetildirý kózdelgen.

Al bir taraptan Eýrazııalyq ekonomı­kalyq odaq pen oǵan múshe memleketter jáne ekinshi taraptan Mońǵolııa arasyn­daǵy ýaqytsha saýda kelisimine ótken jyl­ǵy 27 maýsymda Mınskide qol qoıylǵan. Keli­simniń negizgi maqsaty – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi men Mońǵolııa arasyndaǵy saýda qatynastaryn damytý jáne nyǵaıtý. Sonymen qatar osy kelisim arqyly elimizdiń taýarlaryn Mońǵolııa naryǵyna shyǵarýǵa qolaıly jaǵdaı jasalmaq. 

«Jasyl» energetıkany damytýdyń ózektiligi

Sonymen qatar Májilis kún tártibin­degi keıingi eki másele – Qazaqstan men Qytaı úkimetteri arasyndaǵy jańartylatyn energııa kózderi salasyndaǵy jobalardy iske asyrý týraly, sondaı-aq Túrki mem­le­ket­teri uıymynyń Azamattyq qorǵaý teti­gin qurý týraly ratıfıkasııalyq keli­sim­derdi qarap, tıisti sheshimin shyǵardy.

Qazaqstan men Qytaı úkimetteri ara­syndaǵy jańartylatyn energııa kózderi salasyndaǵy jobalardy iske asyrý týraly Kelisimge 2024 jyly 12 qarashada halyqaralyq klımattyq COP-29 forýmy aıasynda qol qoıylǵan. Bul kelisim turaqty jáne «jasyl» energetıka salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty damytýǵa baǵyttalyp otyr.

«Kelisimniń maqsaty – uzaqmerzimdi ári ózara tıimdi yntymaqtastyqty damytý, energııa óndirý men jınaqtaýdyń zamanaýı tehnologııalaryn engizý, sondaı-aq Qazaqstan óńirleriniń turaqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna járdemdesý. Qujat aıasynda jalpy ornatylǵan qýaty 1,8 GVt bolatyn jańartylatyn energetıka salasyndaǵy úsh iri ınvestısııalyq jobany iske asyrý kózdelgen. Onyń ishinde jıyntyq qýaty 1,5 GVt bolatyn eki jel elektr stansa­syn jáne qýaty 300 MVt bolatyn bir kún elektr stansasyn salý josparlanyp otyr», dedi Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov.

Osy zań jobasy boıynsha qosymsha baıan­dama jasaǵan Májilistegi Ekologııa máse­­leleri jáne tabıǵat paıdalaný komı­tetiniń tóraǵasy Edil Jańbyrshın qazirgi tańda elimizdiń energetıkalyq júıesi kúrdeli kezeńnen ótip jatqanyn aıtty.

«Elektr energııasyna suranys jyl saıyn artyp keledi, al eń joǵary júkteme saǵattarynda jekelegen óńirlerde qýat tapshylyǵy baıqalady. Generasııa qury­lymynda kómirge táýeldiliktiń joǵary bolýy ekologııalyq júktemeni arttyryp qana qoımaı, energojúıeniń manevrlik jáne teńgerimdik múmkindikterin shekteıdi. Osy jaǵdaıda jańartylatyn energııa kózderin damytý – tańdaý emes, obektıvti qajettilik», dedi depýtat.

Qaralyp otyrǵan Kelisimdi E.Jańbyr­shın elimizdiń klımattyq jáne ener­getı­kalyq mindettemelerin oryndaýǵa, ener­ge­tı­­kalyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa, ınves­tı­­sııalar men tehnologııalardy tartýǵa baǵy­ttalǵan mańyzdy qadam ári Mem­leket bas­shysy aıqyndaǵan strategııalyq baǵdar­larmen úndesetin jáne eldiń uzaqmerzimdi múddesine tolyq saı keletin sheshim ekenin aıtty.

Jobalardy Pavlodar, Qaraǵandy jáne Túrkistan oblystarynyń aýmaǵynda iske asyrý josparlanǵan. Olardy iske asyrýǵa salynatyn ınvestısııalardyń jıyntyq kólemi 2,2 mlrd AQSh dollaryn quraı­dy. Jalpy, energetıkalyq jáne ekologııalyq turǵydan alsaq, jobalar jyl saıyn 5,7 mlrd kVt·saǵattan astam «jasyl» elektr energııasyn óndirýge múmkin­dik beredi ári kómirqyshqyl gazynyń shyǵa­ryn­dylaryn jylyna 4,5 mln tonnaǵa deıin qysqartýǵa yqpal etedi.

Sondaı-aq Májilis 2024 jyly 6 qarashada Bishkekte qoıylǵan Túrki memleketteri uıymynyń Azamattyq qorǵaý tetigin qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalady. Osylaısha, elimiz Túrki memleketteri uıymy elderimen tótenshe jaǵdaılar kezinde birlesip áreket etý tetigine qosyldy. Mundaı múmkindikke negiz bolatyn zań jobasyn jalpy otyrysta Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń mindetin atqarýshy Kegen Tursynbaev tanystyrdy.

Qujat múshe memleketter men baı­qaý­shy memleketterdiń, sondaı-aq basqa da elderdiń aýmaǵynda týyndaýy múm­kin tabıǵı apattar men tótenshe jaǵdaı­larǵa birlesip jumylýyna baǵyt­talǵan. Kelisimniń maqsattary men mindet­­terin iske asyrý úshin apattar men tóten­she jaǵdaılardy basqarýǵa jaýapty Mınıstr­ler keńesi, sondaı-aq Túrki memle­ket­teri uıymynyń Azamattyq qorǵaý tetiginiń hatshylyǵy qurylady. 

Aýyl máselesin kótergen saýaldar

Kún tártibinde negizgi máseleler qara­lyp, talqylanyp, tıisti sheshimi qabyl­danyp bolǵan soń, depýtattar atqarýshy, quzyrly organdarǵa baǵyttalǵan saýaldaryn joldap, birshama ózekti máseleni qaperge saldy.

Muqash Eskendirov Premer-mı­nıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa baspanamen qamtamasyz etý isindegi zańnamalyq kedergiler men tıimsiz tetikter týrasynda sóz qozǵady. Májilis depýtaty birinshi vıse-premerdiń nazaryna Jambyl oblysyn aralaý barysynda qanyqqan turǵyn úı salasyna qatysty birqatar problemalyq máseleni jetkizdi. Onyń aıtýynsha, kommýnaldyq menshiktegi turǵyn úı qorynan satyp alynǵan páterlerdi osal toptaǵy azamattarǵa jaldamaly baspana retinde úlestirý úderisine qoldanystaǵy zańnamaǵa engizilgen tolyqtyrýlar men ózgerister kedergi bolyp otyr. Qysqasha aıtqanda, derekter bazasy jergilikti at­qarý­­shy organdardan «Turǵyn úı qury­lysy jınaq bankine» berilgeli turǵynjaıdy kelisý týraly ótinishke der kezinde jaýap bermeýi­ne jáne kezekte tirkelgen azamattardyń derekteriniń túzetilip jańartylmaýyna baılanysty baspanamen qamtamasyz etý jumystary sozylyp ketken.

Búginde kommýnaldyq turǵyn úı qorynan páter alý kezegine turǵan 57 434 azamattyń nebári 10 paıyzynyń ǵana deregi jańartylǵan. Buǵan tıisti deńgeıde túsindirme jumystarynyń bolmaýy, kezektegilerdiń elektrondyq sıfrlyq qoltańbany durys paıdalanbaı, ýaqtyly qol qoıa almaýy sebep bolyp otyr. Osyǵan baılanysty depýtat M.Eskendirov R.Sklıarǵa usynystaryn joldap, máseleniń oń sheshilýine yqpal etýin surady.

«Aýyl» partııasy» fraksııasynyń depý­­tat­tary men Májilistegi Agrarlyq máse­­le­ler komıteti músheleri atynan Jıgýlı Daırabaev Úkimet basshysy Oljas Bektenovke Abaı jáne Ulytaý oblystaryna teńdeı qatysty túıtkildi máseleni kóter­di. Aıtýynsha, atalǵan aımaqtarǵa bar­ǵan 10 kúndik jumys sapary barysynda, ási­rese shalǵaı aýyldardyń turǵyndary maman­­dardyń tapshylyǵyna, jastardyń aýyl­dan údere kóshýine, veterınarlyq sala deń­geıi­niń tómendigine, aýyzsý, kólik, jol, jalpy aýyldyq ınfraqurylymnyń tozýy­­na qa­tysty suraqtardy qarsha boratqan.

Ondaǵy turmystyń turalaýy aıryq­sha alańdatarlyq-aq. Al oǵan fermerlerge arnalǵan nesıeleý sharttarynyń qatańdyǵy, kepil talaptarynyń aýyrlyǵy, qarjynyń kesh bóli­nýi qolbaılaý bolyp, jumystyń ýaqy­tynda júrgizilýine múmkindik bermeı otyr.

«Shalǵaı aýyldarda mal baǵyp, egin egip, el ekonomıkasynyń naqty tiregine aınal­ǵan qarapaıym eńbek adamdarynyń rýhyn kóterý – strategııalyq mańyzy bar mindet ekenin», atap ótken depýtat Abaı jáne Ulytaý oblystaryn damytýdy jedel­detý maqsatynda Úkimet tarapynan birqatar máseleni qarastyrýdy surady. Eń aldymen atalǵan oblystarǵa arnalǵan arnaıy keshendi áleýmettik-ekonomıkalyq damý baǵdarlamasyn qaıta qarap, qarajatty kóbeıtý múmkindigin zerdelep, respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha transfertter bólý kerektigin aıtty.

Al «Amanat» partııasy fraksııasynyń Oljas Bektenovke artqan amanatyn Janarbek Áshimjanov jetkizdi.

Depýtat azyq-túlik qaýipsizdigi men agroónerkásiptik keshenniń turaqty damýy turǵysynan joldaǵan saýalynda aýyl sharýashylyǵy men veterınarııadaǵy bilikti kadrlardyń tapshylyǵy tóńiregindegi túıtkilder týrasynda oı qozǵady.

Aıtýynsha, agrarlyq mamandar daıar­laý salasyndaǵy memlekettik saıasatta túıtkildi máseleler bar. Keıingi 10 jyl­da elimizde memlekettik bilim grant­tary­nyń sany 2,5 esege ulǵaıǵanymen, «Aýyl sharýashylyǵy jáne bıoresýrstar» jáne «Veterınarııa» mamandyqtary boıynsha memlekettik granttardyń úlesi 2 esege azaıyp, 8,5%-dan 4,2%-ǵa deıin qysqaryp ketipti.

«Bul el Prezıdentiniń agroónerkásip keshenin ekonomıkadaǵy basty qozǵaýshy kúshtiń birine aınaldyrý jáne bıologııalyq qaýipsizdiktiń negizi retinde veterınarlyq qyzmetti damytý týraly tapsyrmalaryna tikeleı qaıshy kelip otyr», degen depýtat saladaǵy jaǵdaıdy osyndaı kúıge túsirgen áleýmettik faktorlardy atady.

«Qazirgi tańda agrarlyq jáne veterı­narııa­lyq mamandyqtarda oqıtyn stýdent­terdiń shákirtaqysy 52 myń teńgeni quraıdy, bul pedagogıkalyq jáne medı­sınalyq ba­ǵyt­tarmen salys­tyr­ǵan­da áldeqaıda tó­men. Aýyldyq jerdegi otba­sy­lardyń ta­by­­sy turaqsyz. Mundaı jaǵ­daıda bala­lar­­dy qalada oqytý qııa­m­et-qaıym. Sonyń saldarynan memleket agro­ónerkásip keshe­nin ba­sym baǵyt dep jarııa­laǵanymen, aýyl jas­­tary­­nyń agrar­lyq bilim alýyna qajetti jaǵ­daılar jasalmaı otyr», dedi J.Ájimjanov.

О́z saýalynda depýtat Úkimetten jaǵdaıdy ońaltýǵa septesetin birneshe usynysyn tizip berdi. Solardyń negizgisi – «Aýyl sharýashylyǵy jáne bıoresýrs­tar» jáne «Veterınarııa» baǵyttary boıynsha memlekettik bilim berý tapsyrysyn qaıta qarap, granttar sanyn arttyrý, agrarlyq jáne veterınarııalyq mamandyqtar stý­dent­teriniń shákirtaqy mólsherin peda­gogıkalyq jáne medı­sınalyq baǵyttardaǵy shákirtaqylarmen teńestirý.

Depýtat Aıgúl Quspan da memleket pen qoǵam úshin óte ózekti bolyp otyrǵan jaıtqa Úkimet nazaryn aýdardy. Ol búgingi jas­tardyń patrıot­tyq sana-seziminiń shala-jansarlyǵy­nan keıingi jyldary merzim­di áskerı qyz­metti jasaqtaý máselesi kúrde­lenip bara jatqanyna toqtaldy. Kele­shegi­miz­ge kúmánmen qaratyp otyrǵan bul keleń­sizdikti depýtat eń aldymen ásker­ge deıingi daıyndyq isiniń kenjelep qalǵa­ny­men baılanystyrdy. Osy saladaǵy kóńil kón­shitpeı turǵan kóp jaıtty jipke tizgen­deı baıandaǵan A.Quspan Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mı­nıstri Aıda Balaevaǵa tıisti usynys­taryn baǵyttady.