Sýretti túsirgen – Ashat IMANBEKOV
Elimizdegi transplantologııalyq stasıonarlardyń biri – Pavlodar oblystyq kardıologııalyq ortalyǵyna elordadan bilikti dárigerlerdiń birneshe brıgadasy shuǵyl jetti. Mamandar áıel adamnyń aǵzasynan donorlyq múshelerin ajyratyp alý boıynsha operasııany sátti oryndap, otandyq medısına salasynda taǵy bir transplantasııalyq derek tirkeldi.
Zań júzinde elimizdiń árbir azamaty aǵza aýystyrýǵa kelisim bere alady. Bas tartýǵa da quqy bar. Donor qaıtys bolǵan ýaqytta marqumnyń týystary kelisim bermese, aǵzalary alynbaıdy. О́ńirlik transplantasııa jónindegi úılestirýshi Dmıtrıı Poterebýhtyń aıtýynsha, gemarragııalyq ınsýlt saldarynan kóz jumǵan 39 jastaǵy áıeldiń kúıeýi men uly donorlyqqa kelisimderin bergen. Áıel adam kardıologııalyq ortalyqqa 22 qańtar kúni túsip, dárigerler oǵan «bas mıynyń ólýi» dıagnozyn qoıǵan eken.
– Árıne, marqumnyń týystaryna sheshim qabyldaý ońaıǵa soqpaǵany anyq. Mıdyń ólýi degenimiz, ol adamnyń endi bul dúnıelik emes ekenin bildiredi. Kúıeýi men ulyna áıeldiń ólimi óte jaısyz habar boldy. Biz olardy jansaqtaý bólimshesine kirgizip, áıeldiń júregi soǵyp jatýyna jasandy tynys aldyrý apparatyna qosylýy, berilip jatqan preparattar sebepshi bolyp otyrǵanyn túsindirdik. Munyń bárin alyp tastasaq, onyń júregi birden toqtaıtyny anyq edi. Men donorlyq músheler birneshe adamnyń ómirin saqtap qala alatynyn aıttym. Týystary marqumnyń aǵza múshelerin ózge adamdarǵa almastyrý týraly aqparattardy sabyrmen qabyldady. Oılanyp, bir sheshimge keletinderin jetkizdi. Al erteńinde tańerteń ózderi kelip, kelisim beretinderin habarlady, – deıdi transplantolog.
Týystarymen qajetti qujattar jasalǵan soń shuǵyl túrde kóp eńbekti qajet etetin operasııaǵa daıyndyq bastalyp ketken. Barlyq úderiske shamamen 80 adam qatysqan. Bir brıgada donordy zerttep, júregi men kókirek qýysyna ýltra dybystyq zertteý júrgizgen. Bul úderis aǵza múshelerinde ınfeksııalar men ózge de faktorlardyń bar-joqtyǵyn anyqtaıdy. Taǵy bir brıgada donor men resıpıentterdiń qan quramyn anyqtaýmen shuǵyldanǵan. Mamandar eń bastysy resıpıenttiń aǵzasy jańa músheni qabyldap, tamyrlanyp ketse, nátıjeniń bolǵany dep esepteıdi. Aǵzanyń qabyldamaýy óte sırek kezdesetin jaǵdaı. Sondyqtan aǵza aýystyrýdan keıin adamnyń ońalýyna kemi jarty jyl ýaqyt ketedi.
– Pavlodarǵa kelgen toptyń quramynda Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyǵynan baýyr men bir búırekti transplantasııalaýmen aınalysqan kópsalaly ujym boldy. Al University Medical Center (UMC) kardıohırýrgteri júrekti transplantasııalady. Ana men bala ortalyǵynyń mamandary, sondaı-aq UMC mamandarynyń bir bóligi ekinshi búırekti transplantasııalaýmen aınalysty, – deıdi Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy klınıkalyq-akademııalyq departamentiniń dırektory Tımýr Lesbekov.
Onyń aıtýynsha, transplantasııa óte qysqa merzimde júzege asyrylǵan. О́ıtpegen jaǵdaıda aǵza músheleri transplantasııalaýǵa jaramsyz bolady. Mysaly, búırek pen baýyr júrek pen ókpege qaraǵanda sál uzaǵyraq saqtalady. Aǵzalardy saqtaý jónindegi eń qysqa merzim júrekke tıesili – bar-joǵy tórt saǵat. О́kpede – 6, baýyrda – 8–12 saǵat. Búırek olardan sál uzaǵyraq saqtalady.
– Tórt saǵat – júrektiń deneden ajyratylyp, muzda saqtalatyn ýaqyty, osy merzim ishinde aǵzany jetkizip, operasııa jasaýǵa úlgerý kerek. Sondyqtan transplantologter tobynda kardıologııalyq brıgadanyń róli basymyraq boldy, – dep qosty Tımýr Lesbekov.
Adamnyń búırekteri bıokonteıner arqyly tasymaldansa, júrek arnaıy apparatqa jalǵanyp jetkiziledi. 2024 jyly Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyǵynyń dárigerleri donorlyq aǵzalardy uzaq ýaqyt tasymaldaýǵa múmkindik beretin Alem dep atalatyn biregeı qurylǵyny jasap shyǵarǵan. Donor-áıeldiń júregi, eki búıregi, baýyry, eki kóziniń qasań qabyqtary alynǵan. Aǵza aýystyrý operasııasy shamamen 2–2,5 saǵatqa sozylatynyn eskersek, dárigerlerge ár mınýt qymbatqa túskeni anyq.
Dmıtrıı Poterebýhtyń málimetinshe, búginde elimiz kóleminde aǵza almastyrý kezeginde (kútý paraǵynda) 4,5 myńǵa jýyq adam tur. Olardyń 3,9 myńnan astamy – búırek almastyrýdy qajet etetin resıpıentter. Eger 2024 jyly respýblıkada qaıtys bolǵannan keıingi donorlyqtyń nebári 6 jaǵdaıy tirkelse, 2025 jyly bul kórsetkish 3 ese artqan. Degenmen transplantolog maman bul kórsetkish áli de bolsyn az ekenin aıtady.
Ertis-Baıan óńirinde transplantasııaǵa muqtaj 213 pasıent bar. 193 adamnyń búıregin, 10 adamnyń baýyryn, 3 adamnyń júregin aýystyrý qajet. Taǵy bir adam jańa ókpege zárý. Aımaqta jalpy sany 510 adam ólimnen keıingi donorlyqqa kelisim bergen. Alaıda byltyr 15 áleýetti donordyń bireýi ǵana donor bola aldy. Qalǵan jaǵdaıda marqumdardyń týystary kelisim bermepti.
Mamandar elimizde transplantologııa jaqsy damyp kele jatqanyn aıtady. Joǵary bilikti mamandar jetkilikti, medısınalyq ortalyqtar qajetti jabdyqtarmen qamtylǵan, asqyný qaýpi meılinshe tómen. eGov portalynda qaıtys bolǵannan keıingi donorlyqqa qatysty erik bildirý bólimi bar. Ony 145 myńnan astam adam paıdalanyp, 12,6 myń adam kelisim bergen.
PAVLODAR
