Jádiger • 30 Qańtar, 2026

Áz-Jánibektiń dırhamy

30 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Batys Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qorynda júzge jýyq kóne tıyn saqtalǵan. Olardyń ishindegi eń ejelgisi Altyn Orda memleketiniń bıleýshisi Toqty hannyń (1291–1312) tusynda, ıaǵnı hıjranyń 710 jylynda Saraı ál-Mahrýsa shaharynda soǵylǵan eken.

Áz-Jánibektiń dırhamy

Bul monetalardyń kóp­shi­ligi arheolo­gııa­lyq qaz­ba kezinde Batys Qazaq­stan obly­syndaǵy Muqyr obalarynan tabyl­ǵan. Arasynda Jalpaqtal, Jaıyq qa­lashyqtarynan tabylǵany da kezdesedi.

– Altyn Orda kezeńine jatatyn mundaı tıyndar ár bıleýshiniń kezinde soǵylyp, saýda-aıyrbas quraly retinde júrgen. Tıyndardyń 90 pa­ıyzy kúmisten soǵylady. Mamandar tek Horezmde ǵana altyn dınar qoldanysta bolǵanyn aıtady. Altyn tıyn – dınar, kúmis tıyn – dırham, al mys tıyndar – pul dep atalǵan. Bizdiń qorymyzda Saraı, Saraı ál-Mahrýsa, Saraı ál-Jádıd, Horezm, Gúlstan, Orda shaharlarynda soǵylǵan monetalar bar, deıdi mýzeı qyzmetkeri, shyǵystanýshy ǵalym Orynbasar Ahmetqalı.

tıyn

Bir qyzyǵy, bul monetalardyń formasy da, salmaǵy da ártúrli. Syrtqy turqy keıde sheńber, keıde tórtburyshty, keıde 8 doǵa­ly gúl tárizdi. Toqty hannyń tıyn­da­rynda onyń esimi arab jazýymen
emes, eski uıǵyr jazýymen tańba­lanypty.

Halqymyz Áz-Jánibek dep áspet­teıtin bıleýshiniń tusynda soǵylǵan myna tıynǵa qysqasha toqtalaıyq:

Hıjranyń 751 jyly, bizdiń jyl sanaýymyz boıynsha 1350 jyly Saraı ál-Jádıdte, ıaǵnı Jańa Saraıda soǵylǵan. Dıametri 15 mm kúmis dırhamnyń salmaǵy 1 gramnan sál ǵana asady. Mone­tanyń bir jaǵynda arab jazýy­men «Ádil sultan Jánibek han, 751» degen jazý, ekinshi jaǵynda: «Soǵyldy Saraı ál-Jádıdte, jyl» dep jazylǵan eken.

 

Batys Qazaqstan oblysy