Avtomattandyrylatyn mamandyqtar
Búgingi naryqta jasandy ıntellekt negizindegi avtonomdy júk kólikteri, robottandyrylǵan qoımalar men konveıerlik jeliler kóbeıe bastady. Alaıda sarapshylardyń aıtýynsha, mundaı tehnologııalar adam eńbegin tolyq almastyra almaıdy: olardy baqylaý, kútip ustaý, durys úılestirý qajet. Eger bul tepe-teńdik saqtalmasa, avtomattandyrý kútken nátıjeni bermeı, kerisinshe shyǵynǵa ákelýi múmkin.
Qarjy men bank sektorynda jasandy ıntellekt derekterdi taldaý, táýekeldi baǵalaý, esep júrgizý sııaqty jumystardy kúnnen-kúnge jaqsy atqaryp keledi. Sonyń áserinen derekter taldaýshysy, táýekel-menedjeri, býhgalter, aýdıtor, ákimshi-assıstent sııaqty keıbir mamandyqtarǵa suranys tómendeýi múmkin. Iri kompanııalar qujat aınalymy men keńse jumystarynyń bir bóligin ıntellektýaldy júıelerge júktep, ákimshilik jumystardy ońtaılandyryp jatyr.
Medıa salasynda da ózgeris bar. Jasandy ıntellekt qarapaıym jańalyqtar men qysqa aqparattyq mátinderdi avtomatty túrde jaza alady, keıbir agenttikter bul tásildi tájirıbede qoldanyp ta otyr. Zertteýler jýrnalıster men jazýshylar jumysynyń edáýir bóligin JI kómegimen-aq oryndaýǵa bolatynyn kórsetti. Áıtse de tereń taldaý, zertteý, qoǵam úshin mańyzdy aqparatty taldap-túsindirý sııaqty mindetterde neırojeli ázirge kómekshi qural retinde ǵana jaraıdy.
IT salasynyń ózi de bul ózgeristen tys qalǵan joq. Qarapaıym kod jazý, testileý sııaqty bastapqy deńgeıdegi tapsyrmalardy jasandy ıntellekt quraldary ońaı oryndaıdy. Sonyń nátıjesinde tájirıbesi az mamandarǵa suranys azaıyp, al tájirıbeli, bilikti kadrlardyń róli kúsheıe tústi. Kóptegen kompanııa shaǵyn toptan turatyn, biraq ónimdiligi joǵary komandalarǵa kóshe bastady.
Adamdy almastyra almaıdy
Jasandy ıntellekt qansha damysa da, ony tolyq almastyra almaıtyn nemese adammen birlesip qana atqarylatyn jumystar bar. Muny halyqaralyq uıymdardyń derekteri de rastaıdy. Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń (WEF) sońǵy esepterine sáıkes adam denesiniń eptiligi men naqty ortaǵa beıimdelýdi talap etetin fızıkalyq eńbek túrlerin JI jaqyn jyldary tolyq ıgere almaıdy. 2020 jyly 2025 jylǵa qaraı jumystyń 47 paıyzy robottarǵa ótedi degen boljam jasalǵan edi. Alaıda bul boljam qaıta qaralyp, 2027 jylǵa qaraı avtomattandyrylatyn eńbek úlesi nebári 42 paıyz bolýy múmkin ekeni aıtyldy.
Qurylys, jóndeý, aýyl sharýashylyǵy, kólik júrgizý sııaqty salalarda adam eńbegi burynǵydaı mańyzdy bolyp qala bermek. Sarapshylardyń pikirinshe, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn júrgizetin operatorlar, júk kóligi men avtobýs júrgizýshileri, slesarlar, dánekerleýshiler, santehnıkter men elektr montajdaýshylar aldaǵy jyldary da suranysqa ıe bolady. Sebebi adam mıynyń basty artyqshylyǵy – onyń denemen tikeleı baılanysta jumys isteýi, kútpegen jaǵdaıda jedel sheshim qabyldaı alýy. «BBC» saraptamalaryna sáıkes áleýmettik qyzmetkerler, kútim kórsetý salasynyń mamandary, tárbıeshiler men psıhoterapevter neırojeli almastyra almaıtyn kásipter qatarynda. Emosııany túsiný, janashyrlyq tanytý, senim ornatý sııaqty qasıetter algorıtmge tán emes. Medısınada da jasandy ıntellekt dıagnoz qoıýda nemese rentgen, MRT sýretterin taldaýda kómekteskenimen, naýqaspen sóılesý, psıhologııalyq qoldaý kórsetý, kúrdeli ári jaýapty sheshim qabyldaý dárigerler men meıirbıkelerdiń enshisinde qalady. Al «The Guardian» málimetinshe, aýrýhanalarda JI kóbine keńesshi qural retinde qoldanylyp, dárigerlerdiń ýaqytyn únemdeýge ǵana qyzmet etedi.
Shyǵarmashylyqty talap etetin jumystar da adamsyz júzege aspaıdy. «WEF»-tiń 2023 jylǵy baıandamasynda jasandy ıntellekt kreatıvti oılaý men túpnusqa ıdeıa týdyrýdy qajet etetin mamandyqtardy almastyra almaıtyny kórsetilgen. Ǵylymı zertteýshilerge, ınjenerlerge, strategııalyq josparlaýshylarǵa JI esepteýlerdi jedeldetetin qural bolǵanymen, jańalyq ashý, baǵyt-baǵdar belgileý adamnyń synı oılaýyna táýeldi. «OpenAI» zertteýlerinde de ǵylymı taldaý men syn turǵysynan oılaý qabiletin qajet etetin mańyzdy salalarǵa JI asa yqpal ete almaıtyny aıtylǵan.
Sonymen qatar kóptegen salada jasandy ıntellekt adamdy almastyratyn emes, onymen birge jumys isteıtin quralǵa aınalyp keledi. MIT professory Devıd Aýtordyń aıtýynsha, jappaı jumyssyzdyq qaýpinen góri, qyzmetkerlerdiń JI-men birlesip jumys isteýge beıimdelýi mańyzdyraq. «McKinsey Global Institute» dereginshe, qazirdiń ózinde kompanııalardyń 50–60 paıyzy jasandy ıntellektini jumys barysyna engize bastaǵan.
Naryq qalaı qubylady?
Jasandy ıntellektiniń eńbek naryǵyna jedel enýi ýaqytsha keri áser týdyrýy múmkin. AQSh naryǵyn zerttegen «Goldman Sachs» sarapshylarynyń baǵalaýynsha, JI keńinen qoldanylǵan jaǵdaıda jumyssyzdyq deńgeıi ótpeli kezeńde 0,5 paıyzǵa ósýi yqtımal. Bul shamamen eńbekke jaramdy halyqtyń 2,5 paıyzyna teń. Garvard ýnıversıtetiniń ekonomısi Loýrens Kastyń aıtýynsha, jasandy ıntellekt keıbir jumys túrin joıǵanymen, onyń ornyna jańa qyzmet pen mindetterdi qalyptastyrady. Buǵan tarıh ta dálel. О́tken ǵasyrda mehanıkalandyrý men avtomattandyrý aýyl sharýashylyǵyndaǵy jumysshylar sanyn kúrt azaıtty, biraq óndiris pen qyzmet kórsetý salasynda mıllıondaǵan jańa jumys orny paıda boldy. Dál osyndaı úrdis qazir de qaıtalanýy yqtımal. «Goldman Sachs» ekonomısteri júrgizgen taldaý da osy pikirdi qýattaıdy. Olar tehnologııaǵa qatysty «adam eńbegi tolyq joıylady» degen pessımıstik boljamdar tarıhta talaı márte aıtylǵanyn, biraq olardyń kópshiligi shyndyqqa aınalmaǵanyn atap ótedi. Zertteýde mynadaı derek keltiripti: «1940 jyldan beri AQSh-ta jumys istep júrgen adamdardyń 60 paıyzy buryn múlde bolmaǵan kásipterde eńbek etedi. Al keıingi 80 jylda paıda bolǵan jumys oryndarynyń 85 paıyzdan astamy tehnologııanyń arqasynda ashylǵan». Bul jasandy ıntellekt te jańa mamandyqtar qalyptastyratynyn ańǵartady. Ulybrıtanııada júrgizilgen taldaýlar da osyǵan saıady. Tonı Bler ınstıtýtynyń boljamynsha, aldaǵy jyldary jeke sektorda 3 mıllıonǵa deıin jumys orny qysqarýy múmkin, biraq JI ekonomıkasy damyǵan saıyn jańa qyzmet túrleri paıda bolyp, aıtarlyqtaı jumyssyzdyq ósimi bolmaıdy.
Jasandy ıntellektiniń jappaı engizilýi tehnologııalyq qana emes, áleýmettik másele retinde de qarastyrylyp otyr. Sarapshylardyń eskertýinshe, eger qoǵam bul ózgeriske der kezinde beıimdelmese, JI áleýmettik teńsizdikke alyp keledi. Jasandy ıntellekt iri kompanııalar men joǵary tabysty toptardyń múmkindigin arttyryp, orta taptaǵy birqatar qyzmet túrin qysqartqanda, baı men kedeı arasyndaǵy tabys aıyrmasy ulǵaıyp, áleýmettik alshaqtyq kúsheıe túsedi. Máselen, avtomattandyrý kóbine keńse, ákimshilik, orta býyn qyzmetkerlerine áser etedi. Bul sanattaǵy mamandardyń bir bóligi jumysynan aıyrylyp, tómenirek aqy tólenetin jumysqa jaldanýy múmkin. «McKinsey» esebine súıensek, AQSh-ta 2030 jylǵa qaraı shamamen 12 mıllıon adam basqa kásipke aýysady. Onyń ishinde tómen jalaqy alatyn qyzmetkerler joǵary tabysty mamandarǵa qaraǵanda 14 ese jıi mamandyq ózgertýge májbúr bolady. Bul eńbek naryǵynda qaıta daıarlaý men jańa daǵdylardy meńgerýdiń mańyzyn kúsheıtedi. Sarapshylardyń sózinshe, bunyń sheshimi – qaıta oqytý men ómir boıy bilim alý..
Kóp oqyǵan ozady
«Guardian» sholýshysy Erın Lıng úkimetter men kompanııalar azamattardy jańa ekonomıka talaptaryna beıimdeıtin jappaı oqytý baǵdarlamalaryn iske qosýǵa tıis ekenin atap ótedi. Onyń pikirinshe, adamdarǵa bir mamandyq qana emes, birneshe ret kásibı baǵyt aýystyrýǵa múmkindik beretin daǵdylar qajet. Osy turǵydan alǵanda, elimizde qolǵa alynǵan jasandy ıntellekt pen sıfrlyq daǵdylardy damytýǵa baǵyttalǵan ulttyq baǵdarlama aldaǵy ózgeristerdi kútpeı, aldyn ala jasalǵan qadam deýge bolady. Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrliginiń málimetinshe, 2025 jyldyń ózinde 900 myńnan astam azamat jasandy ıntellekt pen sıfrlyq daǵdylar boıynsha oqýdan ótken. Kadr daıarlaý baǵytynda «Tech Orda» arqyly 9 myńnan astam adam jańa IT-mamandyqty meńgergen. «Tomorrow School» jobasyna qyzyǵýshylyq budan da kóp. Baǵdarlamaǵa 17 879 ótinim túsip, sonyń negizinde búginde 350-den astam stýdent 18 aılyq tereńdetilgen bilim alyp jatyr. Jasóspirimder segmentinde de suranys joǵary. «TUMO Astana» ortalyǵyna 2 361 ótinim berilip, 1 134 bala oqýǵa qabyldanǵan. Joǵary bilim júıesinde «AI Sana» baǵdarlamasy arqyly 650 myńnan astam stýdent sertıfıkat alyp, sıfrlyq ekonomıka talaptaryna beıimdelgen. Memlekettik basqarý salasynda 50 myńnan astam memlekettik qyzmetshi «AI Qyzmet» baǵdarlamasy arqyly jasandy ıntellektini kúndelikti jumysynda qoldanýdy bastaǵan. Al bilim júıesinde 300 myńǵa jýyq pedagog oqý barysynda JI quraldaryn paıdalaný daǵdylaryn meńgergen. Jappaı qoljetimdi onlaın-oqytý da keń aýqymdy qamtyp otyr.
