Sýret: freepik.com
Illıýzııaǵa aınalýy múmkin
Keshbektiń qyzyǵyna túsip alǵandar bul quraldy utymdy paıdalanady. Degenmen de kópshilik keshbektiń qyr-syryn áli durys meńgere almaı júr. Ekonomıst Rýslan Sultanovtyń aıtýynsha, keshbek uǵymynyń artynda taza matematıka tur. Keıde sol matematıka adamdy baıqatpaı tuzaqqa da túsiredi.
«Djordj Kleıson «The Richest Man in Babylon» kitabynda kim óz shyǵynyn eseptemese, sol óz altynyn basqaǵa beredi dep jazady. Keshbek shynymen paıdaly bolý úshin bir ǵana shart bar. Ol aqshany jospardan tys artyq jumsaýǵa ıtermelemeýi kerek. Eger aı saıyn karta arqyly 200 myń teńge jumsasańyz, keshbek 1,5% bolsa, onda 3 myń teńge qaıtady. Bir jylda 36 myń teńge bolady. Bul shamamen táýekelsiz 1,5-2% jyldyq tabysy bar depozıtpen teń nátıje. Iаǵnı durys qoldansa, bul usaq aqsha emes, tıynnan quralatyn paıdaly qarjy. Keshbek ásirese kúndelikti usaq-túıek shyǵyndarǵa tıimdi. Tamaqqa, dárihanaǵa, jolaqyǵa báribir aqsha jumsaısyń. Sol kezde tólemaqynyń bir bóligin keshbekpen tóleseńiz, kúndelikti qarjyńyzdy edáýir únemdegenińizdi baıqaısyz», deıdi sarapshy.
Biraq bul jerde kózge kórinbeıtin táýekelder de bar. «Your Money and Your Brain» kitabynda Djeıson Sveıg adamnyń mıy bonýs kórgende dofamın alady dep jazady. Sol kezde adam «paıda kórip jatyrmyn» degen sezimmen ózine keregi joq artyq zat satyp ala bastaıdy eken. Nátıjesinde, keshbekten túsken paıda artyq shyǵynmen jutylyp ketedi. Taǵy bir másele – lımıt pen sharttar. Kóp bankte aı saıynǵy keshbek 15 myń teńgeden aspaıdy. Keıbir tólemder múldem esepke alynbaıdy. Kommýnaldyq qyzmet, salyq, aýdarym sııaqty shyǵyndar kóbine keshbeksiz qalady. Muny adamdar usaq árippen jazylǵan kezde baıqamaı qalady.
«Eń qaýipti másele nesıe kartasyna baılanysty. Eger qaryzdy ýaqytynda jappasań, 20 myń teńge keshbek alǵanyńnyń eshqandaı paıdasy joq. О́ıtkeni paıyzben áldeqaıda kóp aqsha joǵaltasyń. Al keı bankter naqty aqsha ornyna seriktesterine ǵana jaramdy ball beredi. Ondaı baldyń shynaıy quny jarnamadaǵydan tómen bolyp shyǵady. Sondyqtan keshbek syılyq emes. Bul – adamnyń óz shyǵynynyń bir bóligin qaıtarý ǵana. Ol tek birneshe jaǵdaıda ǵana jumys isteıdi: shyǵyn aldyn ala josparlanǵan bolsa, bonýs ońaı aqshaǵa aınalsa, karta qyzmeti paıdańdy jep qoımasa. Al bular oryndalmasa, keshbek tek ıllıýzııaǵa aınalady», dep túsindirdi R.Sultanov.
Qaı bank tıimdi?
«Finratings.kz» portaly sarapshysy Janna Ámirovanyń aıtýynsha, bankter arasynda klıent tartý úshin báseke úlken. Qolma-qol emes tólemder kóbeıgen saıyn ár bank óz kartasyn tıimdi etip kórsetýge tyrysady. Biraq naqty paıda jarnamadaǵy paıyzǵa emes, adamnyń kúndelikti aqshany qalaı durys jumsaýyna baılanysty.
«Halyk Bank» búginde jappaı tutynýshyǵa baǵyttalǵan bank retinde kórinip otyr. Onyń baǵdarlamasy óte qarapaıym logıkaǵa qurylǵan. Adam karta nemese QR arqyly tóleıdi, qosymshany qoldanady, keıde bılet alady nemese ekojúıedegi taýardy satyp alady. Sonyń bári avtomatty túrde eseptelip, deńgeıi ózinen-ózi ósedi. Munda aı saıyn kategorııa tańdap, shart qýalap júrýdiń qajeti joq. Kim kartany jıi qoldansa, soǵurlym aqshanyń qaıtarymy artady. Bul ásirese otbasy bar adamdarǵa, turaqty shyǵyny barlarǵa yńǵaıly. «Kaspi.kz» kóbine satyp alý men onlaın saýdaǵa beıim adamdarǵa qolaıly. Bul banktiń basty artyqshylyǵy – seriktesteri men Kaspi dúkeni. Ásirese iri taýar alǵan kezde bonýstyń naqty jeńildigin sezýge bolady. Al ekojúıeden tys jerlerde onyń paıdasy onsha baıqalmaıdy. «Alatau City Bank» tártipti klıentterge arnalǵan deýge bolady. Munda barlyq satyp alýǵa bazalyq bonýs bar. Al joǵary kategorııalar belgili bir sharttardy oryndaǵanda ǵana qosylady», deıdi sarapshy.
J.Ámirovanyń aıtýynsha, eger jarnama men ádemi paıyzdarǵa emes, kúndelikti ómirge qarasaq, tıimdilik anyq kórinedi. Kúndelikti shyǵyn men turaqty keshbekterge Halyk Bank qolaıly. Zat satyp alýshylarǵa «Kaspi.kz» tıimdi. Bir ekojúıede ómir súrýge daıyn adamdarǵa «Freedom Bank» qolaıly. Al tynyshtyq pen klassıkalyq úlgini qalaıtyndar úshin «Bank SentrKredıt» pen «ForteBank» – durys tańdaý. Jalpy eń tıimdi bank degen nusqa joq. Qarjysyn qalaı josparlaýdy árkim ózi sheshedi, ómir súrý saltyna qaraı bank kartalaryn ózi tańdaıdy.
Keshbektiń qandaı túri bar?
«Freedom Bank»-te bir klıentke aıyna esepteletin keshbektiń eń joǵary mólsheri – 300 myń teńge. Iаǵnı bir aıda qansha kóp saýda jasasań da, keshbek osy somadan aspaıdy. Keshbek «Freedom Bank» kartasy arqyly «Freedom Bank» termınalynda tólem jasaǵanda ǵana esepteledi.
Banktiń «Úlken aıyrmashylyq» degen aksııasy bar. Sonyń aıasynda telefon satyp alsańyz, aqshańyzdyń 30%-na deıingi bóligin qaıtaryp ala alasyz. Onyń ústine bul keshbek naqty aqsha retinde kartaǵa túsedi. Aksııanyń jumys isteý tártibi óte qarapaıym. Smartfondy dúkennen, ınternet arqyly satyp alýǵa da bolady, tipti «Freedom SuperApp» arqyly tóleýge de múmkindik bar. Eń bastysy, tólem «Freedom Bank» kartasymen jasalýy kerek. Tólem ótken boıda keshbek birden kartaǵa túsedi. Túsken keshbekti qalaǵan dúnıege jumsaýǵa bolady. Munda taǵy bir mańyzdy tus bar. Keshbek tek birden tólengen satyp alýǵa ǵana emes, bólip tóleý arqyly nemese nesıege alynǵan smartfonǵa da esepteledi.
«Freedom Bank»-tiń bir aıyrmashylyǵy, keshbek bastapqyda teńgemen esepteledi, biraq klıent ınvestısııalyq valıýta «Freedom»-dy qossa, ol avtomatty túrde bırjalyq notalarǵa, ıaǵnı ETN-ge aınalady. Osy sátten bastap keshbek jaı aqsha emes, ınvestısııalyq aktıvke aınalady. Bul júıe kezdeısoq engizilgen joq. 2024 jyly «Freedom Bank»-tiń keshbek baǵdarlamasy retteýshi organdardyń tekserýinen ótti. Qarjy naryǵyn retteý agenttigi men Ulttyq bank onyń zańnamaǵa tolyq sáıkes keletinin rastady.
Al «Kaspi Bank»-te bonýs turaqty emes, tek aksııa kezinde, kóbine qomaqty aqshaǵa alynǵan taýarlarǵa ǵana beriledi. Jaqsy pikir qaldyrǵandarǵa 50 teńgeden bastap, 500 teńgege deıin bonýstar beredi.
Eýrazııalyq bankte 1 aqpannan bastap «Mastercard World» ekokartasy qoldanysqa endi. Klıentke birden 500 bonýs beriledi. Ekokartada arnaıy sanattar belgilengen. Saıahat, meıramhana men kafe, kıim men aksessýar, avto, densaýlyq, sýpermarket sanattary boıynsha 1% bonýs beriledi. Al «Oıyn-saýyq» sanatynda bonýs 30%-ǵa deıin jetedi. Qosymsha bonýs ta bar. Týǵan kúnde 5% bonýs beriledi. «Eurasia36.kz» saıtynda saqtandyrý polısin onlaın rásimdegeni úshin taǵy 5% bonýs qosylady. Ekokarta boıynsha aı saıynǵy bonýs lımıti 30 myń bonýstan aspaıdy.
Chek alsańyz, aqsha qaıtady
Qazir qarapaıym fıskaldyq chek te paıda ákeletin quralǵa aınaldy. Memleket iske qosqan «Salyq keshbek» jobasy sony kórsetip otyr. Dúkennen nemese qyzmet alǵan jerden chek talap etip, «Amian» degen arnaıy mobıldi qosymsha arqyly skanerlep, aqshańyzdyń bir bóligin qaıtaryp alýǵa bolady. Satyp alǵan somanyń 2%-y qaltańyzda qalady. Ony bank kartasyna aýdarýǵa bolady, uıaly telefonnyń balansyna salýǵa múmkindik bar.
Jobanyń nátıjesi de bar. 2025 jyldyń qazan aıyndaǵy málimet boıynsha tutynýshylarǵa tólengen keshbek somasy 127 mln teńgeden asqan. Qanatqaqty joba júzege asyrylyp jatqan óńirlerde oń ózgerister baıqalady. Berilgen fıskaldyq chek sany 48%-ǵa ósken. Al sol chekter boıynsha jalpy soma 38%-ǵa artqan. Byltyr fıskaldyq chek alyp, ony arnaıy qosymsha arqyly skanerlegen azamattarǵa memleket tarapynan 152 mln teńge keshbek tólendi. Byltyr 573 myń fıskaldyq chek skanerlengen, jalpy somasy 7,6 mlrd teńgeni quraǵan. Bul týraly Memlekettik kirister komıteti habarlady.
Joba elimizdiń 12 oblysyndaǵy 48 aýdanda júzege asyryldy. Olardyń qatarynda Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola, Qaraǵandy, Mańǵystaý, Jambyl, Túrkistan, Almaty, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan oblystary bar. Sonymen qatar Jetisý men Ulytaý oblystary da jobaǵa qatysqan. Joba bıylǵy qańtardan bastap jalǵasady.
