Memleket basshysy byltyr qyrkúıekte jarııalaǵan Joldaýynda óńdeý ónerkásibin damytýdy ulttyq ekonomıkanyń basty basymdyqtarynyń biri retinde ataǵan edi. «Taý-ken metallýrgııasy qashanda Qazaqstannyń jańa ındýstrıaldy qalybynyń senimdi tiregi bolyp keledi. Onyń el ekonomıkasyndaǵy úlesi – 8 paıyz. Biraq salanyń damý áleýeti zor. Ásirese tereń óńdeletin ónimderdi shyǵarýǵa mol múmkindigi bar. Jahandyq úderisterge sáıkes, sırek kezdesetin metaldardyń jáne aıryqsha qajet basqa da materıaldardyń mańyzy arta tústi. Bul saladaǵy álemdik óndirister men saýda-sattyqtyń jańa jelisinde óz ornyn nyqtap alýyna Qazaqstannyń tolyq múmkindigi bar», degen edi Memleket basshysy.
Osy mindet aıasynda Abaı oblysynda birqatar óndiristik joba júıeli túrde iske asyrylyp keledi. Sonyń biri – 2021 jyly Memleket basshysy qatysýymen iske qosylǵan Aqtoǵaı ken orny. Byltyr munda 60 mln tonnadan astam sýlfıdti ken óńdelip, rekordtyq kórsetkishke qoljetkizdi. Biz Aqtoǵaı taý-ken keshenine arnaıy baryp, óńdeý ónerkásibiniń barysymen tanysyp qaıttyq.
Ken óndirisiniń tolyq sıklin osy ken ornynda kóp jyl jumys istegen tájirıbeli kenshi Erbolat Tólepov tanystyryp shyqty. Mamannyń aıtýynsha, bul taý-ken ornyna qarasty eki fabrıka da nátıjege teń dárejede úles qosqan. Ár fabrıkanyń jobalyq qýaty jylyna 25 mln tonna kendi quraıdy. Al 2025 jylǵy qorytyndyǵa sáıkes, óńdeý kólemi №1 fabrıkada – 30,9 mln tonna, №2 fabrıkada – 31,2 mln tonna bolǵan.
«Jeltoqsan aıynyń sońyna qaraı jıyntyq óńdeý kólemi 62 mln tonnadan asty. Bul – kenniń dıirmenderde usaqtaý kezeńinen ótken kólemi. Mundaı óńdeý deńgeıi elimiz úshin ǵana emes, álemdik aýqymda da biregeı kórsetkish bolyp sanalady. Qazir álemde osy tıptegi shamamen 25 dıirmen ǵana jumys isteıdi jáne olardyń sanaýlysy ǵana jylyna 25 mln tonnadan astam kendi óńdeı alady», deıdi ol.
Abaı oblysynda ornalasqan Aqtoǵaı kásiporny 2024 jyly 229 myń tonna mys óndirgen. Qazirgi ýaqytta munda joǵary sýlfıdti kendi baıytatyn eki fabrıka, sondaı-aq oksıdti kendi qaıta óńdeý jelisi jumys isteıdi. Negizgi ónim – mys konsentraty men katodty mys. Sonymen qatar altyn men myrysh óndirisi de bar. 2021 jyly ken ornyn keńeıtý jobasy aıasynda óndiristik qýaty eki ese artqan.
«Bizdiń kásiporyn úshin qorshaǵan ortany qorǵaý men qyzmetkerlerdiń qaýipsizdigi – eń mańyzdy másele. Strategııamyz ben lısenzııamyz osy baǵytta jasalǵan. Ekologııalyq talap, áleýmettik jaýapkershilik jáne basqarý standarttaryn qatań saqtaýǵa tyrysamyz», deıdi kásiporyn ókili.
Al Aqtoǵaı ken baıytý fabrıkasynyń óndiristik basqarma basshysy Erbol Ábýtálıevtiń aıtýynsha, kásiporynda álemdegi eń iri konýsty úgitkishter, redýktorsyz ózdiginen usaqtaý dıirmenderi men joǵary ónimdi jabdyqtar qoldanylady.
«Buǵan deıin de kúrdeli óndiristik kezeńderden óttik. Jabdyq turaqty jumys istep, úderister durys uıymdastyrylsa, jospar tolyq oryndalady. Bıylǵy nátıje – tehnologııa men kadr sapasynyń jemisi», deıdi ol.
Birinshi ken baıytý fabrıkasynyń óndiristik basqarma basshysy Nıkolaı Trıznov ta maqsatqa jetýge degen senimi sheshýshi ról atqaratynyn aıtady.
«Rekordtyq nátıjege jetýdiń mańyzdy faktory – aldyńǵy jyldary kezdesken jospardan tys jumystyń toqtap qalýy sekildi jaǵdaılar bolǵan joq. Qural-jabdyqtyń utqyrlyǵy, dıirmender men flotasııanyń turaqty jumysy óndiris úderisin údete tústi. Sonymen qatar josparlaý kezeńinde ken parametrlerin ońtaılandyrý dıirmenderdiń tıimdi jumysy kórsetkishterge aıtarlyqtaı áser etti», deıdi ol.
Kásiporyn 2026 jyldyń josparyna sáıkes, óńdeý kólemin arttyra túspek. Máselen, fabrıkalar jobalyq qýattan shamamen 25% artyq jumys istep turǵanyn eskere otyryp, óńdeý kólemin odan da arttyrýdy kózdep otyr. Basymdyq – tehnıkalyq qyzmet kórsetý júıesin jetildirý, jańa jobalardy engizý men kadrlyq rezervpen jumys isteý.
«Aqtoǵaı ken ornyndaǵy rekordtyq kórsetkish – kásiporynnyń tańdaǵan strategııasynyń tıimdiligin jáne óndiristik komandanyń kásibıligin dáleldedi. Bul tájirıbe óndiristi ári qaraı da qaýipsiz ári turaqty damytýǵa negiz bolady», deıdi kompanııanyń basqarma tóraǵasy Andreı Tretıakov.
Abaı oblysynyń kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń dereginshe, óńirdegi 2025 jylǵy qańtar-mamyrda ónerkásip óniminiń kólemi 2024 jylǵy qańtar-mamyrmen salystyrǵanda 0,6%-ǵa ósken.
Resmı derekke sáıkes, elimizde taý-ken metallýrgııa kesheniniń IJО́-degi úlesi – 8 paıyz, salada 224 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. 2024 jyly metallýrgııa salasyna 1,7 trln teńgeden astam ınvestısııa tartylǵan. Bir jumysshyǵa shaqqandaǵy eńbek ónimdiligi 102 myń dollarǵa jetip, 9,4 % artqan. Qazir elimizde barlyǵy 2 907 lısenzııa jáne 251 paıdaly qazbalar kelisimsharty bar.
Aqtoǵaı ken orny aımaq ekonomıkasy men jergilikti eldi mekender úshin iri salyq tóleýshi ári áleýmettik seriktes sanalady. Kompanııa roıaltı, korporatıvtik tabys salyǵyn tólep qana qoımaı, 3 myńnan astam adamdy jumyspen qamtyp otyr, ınfraqurylym men áleýmettik jobalarǵa qarjy bóledi. Alaıda óndirilgen kenniń negizgi bóligi – mys konsentraty shetelde óńdelip, qosymsha qun syrtta qalyp otyr. Eger memleket mys balqytýdy lokalızasııalap, óńdeýdi elimizde qolǵa alsa, bul ekonomıkalyq paıda kóp eselene túser edi.
Abaı oblysy,
Aıagóz aýdany
