Ulttyń rýhanı temirqazyǵy

Keńes ókimeti ornaǵannan keıin Qytaı, Mońǵolııa, Túrkııa, Iran, Aýǵanstan men Eýropa elderine qonys aýdarǵan qazaqtar óz ortasynda gazet-jýrnaldar shyǵarýǵa talpyndy. Bul basylymdar bir jaǵynan aqparattyq qyzmet atqar­sa, ekinshi jaǵynan ulttyq biregeılikti saqtaýdyń quralyna aınaldy. Qytaı men Moń­ǵolııadaǵy qazaq gazetteri men jýrnaldary jergilikti saıası jaǵ­daıǵa beıimdele otyryp, ana ti­lindegi ádebıet pen pýblısıstı­kany damytýǵa úles qosty. Bú­gin­de sheteldegi qazaq baspasózi birneshe iri aımaqqa shoǵyrlanǵan. Qytaıdaǵy «Ile gazeti», «Altaı gazeti», «Shuǵyla», «Ile aıdyny», «Shyńjań qazaq jastary» jýrnaly men Beıjińnen shyǵatyn «Ulttar ádebıeti» sııaqty jýrnaldar óz mindetin áli kúnge deıin atqaryp keledi. Mońǵolııadaǵy «Shuǵyla», «Jańa ómir», О́zbekstandaǵy «Nur­ly jol», Reseıdegi qazaq tilinde­gi aımaqtyq basylymdar – sonyń aıǵaǵy. Sonymen qatar Eýropa men AQSh-taǵy qazaq dıasporasy ınternet-platformalar men elektrondy jýrnaldar arqyly aqparat taratady.

Qytaıdyń Qulja qalasynda shyǵa­­tyn «Shyńjań qazaq balalary» jýrnalynyń bıylǵy sanyn paraqtap kórdik. Mazmuny men jýr­naldyń daıyndalýy erekshe. Qazaq avtorlarynyń balalarǵa arnalǵan shyǵarmalary úzdiksiz jarııalanatyn jýrnal sol eldegi qazaq balalaryna ana tiliniń sheksiz qudiretin túsindireri anyq. Mysaly, onda «Jumbaqtar tizbegi», «Estimegen elde kóp», «Qazirgi balalardyń boıy nege alasa?», «Baldyrǵan saýsaqtar» sııaqty aıdarlar bar eken.

Al 1991 jyldan beri О́z­bekstanda shyǵatyn «Nurly jol» gazeti – kórshi eldegi qazaq qaýymdastyǵynyń rýhanı ómi­rinde erekshe oryn alǵan basy­lym. Alǵashqy sanynan bas­tap ana tilimizdi, ult­tyq qun­dy­lyq­tar men mádenı muramyz­dy saq­taýǵa jáne damytýǵa zor úles qo­syp keledi. Basylym bette­rin­de qoǵamdyq-saıası, áleý­mettik máselelermen qatar ádebıet pen mádenıetke keńinen oryn beri­lýi – ult rýhanııatyna degen shynaıy janashyrlyqtyń belgisi. Gazet ujymynyń eńbegi arqyly sheteldegi qandastarymyz el jańa­lyǵynan qol úzbeı, qazaq tilin­de sapaly aqparat alyp otyr. «Dos­tyq týy» degen ataýmen jaryq kór­gen gazettiń alǵashqy san­da­ry Shymkenttegi baspahanada ba­sylǵan. Araǵa birshama ýaqyt sa­lyp «Nurly jol» dep ózger­gen basylym О́zbekstandaǵy qazaq­tar qonystanǵan barlyq aýyl-aı­maqqa taraıdy. Taralymy tórt myń­ǵa jýyqtaıtyn basylym qyz­met­kerleri arasynda Qazaqstan­da bilim alǵan jýrnalıster de bar.

Bul basylymdardyń barlyǵyn biriktiretin ortaq maqsat – ana tilin saqtaý, ulttyq mádenıetti nasıhattaý jáne Qazaqstanmen rý­hanı baılanys­ty úzbeý. Eń ózekti máseleleriniń biri – til. Dıas­pora ókilderiniń birneshe býy­ny týǵan elden jyraqta ósip-ónip jat­qandyqtan, qazaq tilin saq­taý barǵan saıyn kúrdelenetini bel­gili. Osy tusta baspasózdiń róli aıryq­sha. Gazet pen jýrnal betinde jarııa­lanǵan árbir maqala, árbir óleń men áńgime – til qorǵany. Sondyqtan olarǵa qoldaý qajet. Mysaly, kási­bı kadr daıarlaý, ortaq medıa-platformalar qurý, arhıvtik materıaldardy sıfrlandyrý – ýaqyt talaby.

Sheteldegi qazaq baspasózi – ultymyzdyń shekaradan tys ómir súrip jatqan júregi. Ol ótken men búgindi, aǵa býyn men jas urpaqty jalǵaıtyn, atajurtpen baılanys­tyratyn rýhanı arna. Osy arna úzilmese, qazaqtyń sózi de, rýhy da álemniń qaı túkpirinde júrse de ómirsheń bola bermek.