Jemqorlyqqa qarsy mádenıetti ornyqtyrý qajet

Basqosýdyń basty maqsaty – adaldyq mádenıetin qalyp­tastyrýǵa jáne sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý­ǵa baǵyttalǵan ortaq ári tıimdi tásilderdi aıqyndaý. Talqylaýǵa Parlament depýtattary, Qazaqstan halqy Assamb­leıa­synyń ókilderi, akademııalyq qaýym­dastyq, azamattyq qoǵam ınstıtýttary men buqaralyq aqparat qu­ral­darynyń ókilderi qatys­ty.

– Prezıdent «Turkistan» gazetine bergen suhbatynda Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń aldyna sybaılas jemqorlyqqa qarsy má­denıetti qalyptastyrý, aǵar­týshylyq jumysty kú­sheıtý jóninde naqty min­detter qoıdy. Osy tapsyr­malardy júzege asyrý – agent­tiktiń negizgi basym­dyq­ta­rynyń biri. Zańnamalyq jáne normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń qatańdyǵyna qaramastan, qoǵamda sybaılas jemqorlyq kórinisteri áli de kezdesip otyr. Bul jaǵdaı jemqorlyqpen kúreste tek quqyqtyq tetiktermen shek­telý jetkiliksiz ekenin kórsetedi. Sondyqtan onyń aldyn alýdyń tıimdi joly retinde qoǵamda sybaılas jemqorlyqqa qarsy má­denıetti ornyqtyrý máse­lesi aıryqsha mańyzǵa ıe bolyp otyr. Halyqaralyq tájirıbelerde, mundaı má­denıetti qalyptastyrý júıeli ári keshendi jumysty talap etedi. Osy oraıda Agent­tik qoǵam ókilderin, zań­gerlerdi, sarapshylar men azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn bir alańǵa jınap, taqyryp tóńireginde oı almasyp, birlese talqylaýdy mańyzdy dep sanaıdy. Mundaı pikirtalas alańy aǵartýshylyq jumystyń naqty maqsatyn aıqyndaýǵa, qoldanystaǵy mehanızmderdi jetildirýge jáne olardy tıimdi iske asyrý joldaryn belgileýge múmkindik beredi, – dedi Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy Darhan Jazyqbaı.

Sarapshylar adaldyq qundy­lyq­taryn erte jastan bastap qalyptastyrý, bilim júıesinde parasattylyq qaǵı­dattaryn keńinen engi­zý jáne memlekettik qyz­metshilerdiń jeke jaýap­ker­shiligin arttyrý qajettigin aıtty.

– Mádenıet adamnyń boıyndaǵy tárbıeden, minez-qulqynan jáne áleýmettik ortasynan qalyptasady. Memleket basshysy atap ótkendeı, adaldyq pen ádildik qaǵıdattary otbasy, mektep, stýdenttik orta syndy adam bolmysy qalyptasatyn ár kezeńde turaqty túrde dáriptelýge tıis. Qarapaıym urandarmen nemese bir rettik nasıhatpen bul maq­satqa qol jetkizý múmkin emes. Adaldyq mádenıeti men memleketshildik ıdeıasy azamattyń boıyna erte jastan sińýi qajet. Osy baǵytta ár mınıstrlik óz mindetteri aıasynda belsendi túrde atsalysýy mańyzdy. Sonymen qatar memlekettiń saıasatyn, ustanymyn, Pre­zı­dent aıqyndaǵan negiz­gi qaǵıdattardy halyqqa keńi­nen túsindirý úshin arnaıy aqparattyq toptar quryl­ǵany jón. Olar shalǵaıdaǵy aımaqtarǵa baryp, jergilikti tur­ǵyndarǵa túsindirme ju­­mysyn júrgizedi. Árı­ne, áleýmettik jeli, BAQ ókil­de­ri bar. Desek te el orta­syna baryp, betpe-bet ashyq áńgi­melerdi aıtý bólek dúnıe. Mundaı júıeli jáne keshendi tásil qoǵamdaǵy adaldyq pen ádildik qaǵıdat­ta­rynyń ornyǵýyna, sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrýǵa septigin tıgizedi, – dedi Senat depýtaty Nurtóre Júsip.

Jıynda «Qoǵamdyq pikir» ınstıtýty júrgizgen áleý­mettik saýalnama nátıje­leri jarııalandy. Onda sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrý baǵy­tyndaǵy jumystyń aza­mattardyń quqyqtyq sana­synyń artýyna yqpal etip, qoǵamdyq baǵalaýlarda oń ózgeristerge ákelgeni aıtyldy.

Máselen, halyq arasynda jemqor­lyqty qabyldaý deńgeıi ótken jylmen sa­lystyrǵanda 32,9%-dan 31,9%-ǵa deıin tómendegen. Al qylmystyq qýdalaýǵa tar­tylǵan memlekettik qyz­metshilerdiń úlesi 2023–2024 jyldardaǵy 0,4%-dan ótken jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha 0,3%-ǵa deıin qys­qardy.

Bul máselede aqparat­tyq-aǵartý jumysy men azamattyq qoǵamnyń parasat­­ty­­lyqty, moraldyq-ádep baǵ­dar­lardy, sondaı-aq rýhanı qun­dylyqtardy ilgeri­letýge qatysý dáre­jesi mańyz­dy ról atqarǵan.

Is-shara qorytyndysynda qatysý­shylar jemqorlyqqa qarsy turaqty mádenıetti qalyptastyrý bilim ordalarynan bastap, otbasylyq jáne qoǵamdyq keńistikti dáıekti túrde qamtıtyn jú­ıeli jáne uzaqmerzimdi sıpatta bolýǵa tıis degen tujyrym jasady. О́ıtkeni tek búkil qoǵamnyń belsendi qatysýymen ǵana turaqty sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrýǵa bolady.