Ekonomıkany ártaraptandyrý – Úkimettiń mańyzdy baǵyty

Jıynda ınvestısııalyq saıa­satty jańǵyrtý, tereń óńdeýdi keńeıtý, ımportqa táýeldilikti tómendetý baǵytyndaǵy naqty tetikter talqylandy. Sondaı-aq otyrysta ónerkásip, agroóner­kásiptik keshen, energetıka sala­laryndaǵy iri jobalardyń iske asyrylý barysy baıandaldy.

«Memleket basshysy bizdiń aldymyzǵa ónimdilikti arttyrý men tehnologııalyq jańarý esebinen ósimdi qamtamasyz etý mindetin qoıdy. Bul ekonomıkalyq saıasatty túpki nátıjege, ıaǵnı halyqtyń tabysyn ulǵaıtý men eko­no­mıkalyq derbestikti nyǵaıtýǵa qaraı baǵyttaýǵa múmkindik beredi. Dál osy tusta óńdeý salasyn ártaraptandyrý jáne ony belsendi damytý mańyzdy ról atqarady», dedi Premer-mınıstr.

Úkimet 2029 jylǵa qaraı 400 mlrd dollar jıyntyq ınvestısııa tartý arqyly ekonomıkalyq ósýdiń jańa modeline kóshýdi kóz­dep otyr. Memleket basshysy­nyń Úkimettiń keńeıtilgen oty­ry­­synda qoıǵan mindetterin júzege asyrý tetikteri týraly Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın baıandady. Onyń aıtýynsha, ulttyq josparǵa sáıkes ınvestısııalardyń IJО́-ge qatynasy qazirgi 14–15%-dan 2029 jyly 23%-ǵa deıin ulǵaıyp, negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııalar 2024 jylmen salystyrǵanda 2,5 esege artýǵa tıis.

Basymdyq metallýrgııa, mu­naı-hımııa, gaz óndirisi men far­masevtıkaǵa beriledi. Memleket ınvestor tartýmen ǵana shektelmeı, «ınvestısııaǵa tapsyrys» tetigi arqyly jergilikti bızneske baǵyttalǵan proaktıvti saıasat júrgizip, daıyn tehnologııalarmen sheteldik seriktesterdi tartatyn bolady. Importqa táýeldilikti azaıtyp, ishki naryqty otandyq ónimmen qamtý maqsatynda jańa qarjylyq quraldar engiziledi.

Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»

О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaevtyń aıtýynsha, byltyr avtomobıl óndirisi rekordtyq ósim kór­setip, mashına jasaý sektorynyń 41,7%-yn qurady. 171 myńnan astam kólik shyǵaryldy, onyń 159 myńy – jeńil avtomobılder. Sonymen qatar jańa zaýyttar men óndiristik jobalar iske qosylyp, aldaǵy jyldary avtokomponentter óndirisin keńeıtý kózdelgen. Memleket basshysynyń tapsyrmasy aıasynda iriktilg­en 17 joba­nyń 9-y júzege asyry­lyp jatyr. Atal­ǵan jobalar tolyq qýatqa shyq­qanda óndiris kólemi 7,3 mlrd dol­larǵa jetedi dep josparlanyp otyr.

Byltyr azyq-túlik óndirisiniń kólemi 3,9 trln teńgeni qurap, 2024 jylǵa qaraǵanda 8,1% ósim kórsetti. Bul týraly Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov habarlady. Negizgi ka­pı­talǵa salynǵan ınvestısııalar 2 ese ósip, 389,4 mlrd teńgege jet­ti. 2025 jylǵy 11 aıda óńdelgen ónimniń eksporty 3,2 mlrd dollar boldy, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńinen 33,8%-ǵa artyq. Sondaı-aq elde teri men júndi qaıta óńdeý qýattary jańǵyrtyldy. Máselen, Aqtóbede «Qazfeltek», Aqmola oblysynda «Agro Proteın» jobalary iske qosyldy.

Energetıka vıse-mınıstri Qaıyrhan Tutqyshbaevtyń sózin­she, Úkimet munaı óńdeý qýatyn jylyna 40 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan keshendi jospardy júzege asyryp jatyr. Sonymen qatar qoldanystaǵy munaı óńdeý zaýytyn (MО́Z) jańǵyrtý jumysy, qýaty 10 mln tonna jańa zaýyt salýǵa daıyndyq júrip jatyr. Jobalar 2030 jylǵa qaraı dızel tapshylyǵyn joıady. 2033 jyly tórtinshi MО́Z iske qosylǵan soń, avıakerosınge suranysty tolyq ótep, K5 standartyna saı ónim eksporttaýǵa múmkindik beredi. Al Pavlodar oblysynda salynyp jatqan alkılat óndiretin zaýyt elimizdiń ishki qajettiligin 100% óteıdi.

Premer-mınıstr Oljas Bektenov Memleket basshysynyń Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda bergen tapsyrmalaryn tilge tıek etti.

«О́zderińiz biletindeı, Mem­leket basshysy Úkimettiń keńeı­tilgen otyrysynda zamanaýı óner­kásiptiń negizin qalyptastyrý jáne óńdeý ónerkásibin damytý qajettigin atap kórsetti. Ishki jalpy ónim qurylymynda óńdeý óner­kásibiniń úlesi ken óndirýshi sek­tor­dan asyp tústi. Osy qar­qyn­dy saqtap qana qoımaı, odan ári eseleı túsý kerek. Jańa klas­ter­lerdi qurý ónimdi joǵary deńgeıde óńdeý júıesine kóshýge múmkindik beredi», dedi Úkimet basshysy.

Oljas Bektenov óńdeý óner­kásibin­degi óndiris kólemi bıyl 4,4%-ǵa artqanyn atap ótti. Bul – ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda birshama joǵary kórsetkish (2025 jyldyń qańtar aıynda – 3,7%).

«Ekonomıkany ártaraptan­dyrý men ósim josparlaryn oryn­daý maqsatynda óndiris­tik qýat­tardy arttyryp, shıkizat­tyq emes sektor­da tereń óńdeýdi damy­tatyn naqty is-sharalar qajet. Eń perspektıv­ti baǵyttar­dy aıqyndap, mol ónim beretin ári eksportqa baǵdarlan­ǵan ınvestısııalyq jobalar­dy júzege asyrý qajet. Atalǵan sharalar syrtqy faktorlardyń áserine qaramastan ekonomıka­nyń turaqtylyǵyn kúsheıtip, eksport­tyq áleýetti arttyrady. Sondaı-aq jańa jumys oryndaryn qurýǵa, uzaqmerzimdi ulttyq múddelerge saı keletin zamanaýı ındýstrııalyq bazany qalyptastyrýǵa múmkindik beredi», dedi Premer-mınıstr.

Sonymen qatar ol Prezı­dent­tiń naqty óndiristi qoldaý, ınves­torlardy tartý, ozyq sıfrlyq teh­nologııalardy iske qosý baǵy­tynda sharalar qabyldaý týraly tapsyrma bergenin atap ótti.

«О́ńdeý ónerkásibiniń qury­lymyn ózgertý qajet. Keıbir ba­ǵyt­tarda áli de bolsa tómen deń­geı­de óńdelgen ónimderdiń úlesi basym. Iаǵnı bul qosylǵan qunnyń negizgi bóligi ekonomıkamyzdyń aıasynan tys qalyptasyp jatqanyn bildiredi. Bizdiń maqsatymyz – joǵary deńgeıde óńdelgen ári teh­nologııalyq jaǵynan ozyq ónimder shyǵarý isin jolǵa qoıý. Bul oraı­da jınaqtaýshy ból­shekter shyǵarý, lokalızasııa deń­geıin arttyrý, zamanaýı tehnologııa­lardy qol­daný, óndiristi avtomattandyrý men eńbek ónimdiligin arttyrý máselesine basa nazar aýdarý kerek», dedi O.Bektenov.

Premer-mınıstr qurylys salasy dástúrli túrde ónerkásip­tiń damýyna aıtarlyqtaı úles qo­syp keletinin, alaıda bul salada, ásirese nysandardy jeke qarjy kózderiniń esebinen salý kezin­de ımporttyq qurylys materıal­darynyń úlesi joǵary bolyp otyr­ǵanyn aıtty.

«О́nerkásip mınıstrligine óńir ákimdikterimen birlesip, iri nysandardy, sonyń ishinde jeke ınves­tısııalar esebinen júrgiziletin qurylys jumystarynda otandyq materıaldardyń úlesin turaqty túrde qadaǵalap otyrýdy tapsyramyn», dedi O.Bektenov.

Sonymen qatar ýákiletti mınıstrlikterge agroónerkásip keshenin qoldaý quraldaryn keńeıtý qajettigi aıtyldy.

«Aýyl sharýashylyǵy ónim­deri­niń eksporty qurylymynda áli kúnge deıin astyq pen et sııaqty shıkizat túrleri basym. Memleket basshysy bul máselege birneshe ret nazar aýdardy. Sondyqtan tereń óńdelgen ónimder shyǵarýǵa kúsh salý qajet. Qazirdiń ózinde mundaı jobalar bar jáne olar tıimdiligin kórsetip otyr», dedi Premer-mınıstr.

Aýyl sharýashylyǵy ónim­derin qaıta óńdeý úlesin bıyl 70%-ǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Osy maqsatta Úkimet astyq­ty tereń óńdeý jobalary­na ınves­tısııalyq sýbsıdııalar­dy 50%-ǵa deıin ulǵaıtty. Jab­dyq­­tar ımporty men negizgi qyzmet­ti keıbir salyqtardan bosatý da jos­parlanǵan. Sondaı-aq Premer-mı­nıstr tamaq óndirisindegi eli­mizdiń áleýetine de nazar aýdartty.

«Nátıjeler bar dep aıtýǵa bolady, biraq osy tamaq ónimderin óndirý baǵytynda áleýet óte joǵary. Biz áli kúnge deıin nary­ǵymyzdy tolyǵymen qamtama­syz ete almaı júrmiz. Sondyqtan múm­kindik bar. Mysaly, keshe Astanadaǵy «Táp-tátti» kompa­nııasyna bardym. Ol kishigirim kondıterlik sehtan bastap, 4-5 jyldyń ishinde úlken zaýytqa aınaldy. 1,5 myń adam jumys istep jatyr. Osyndaı kásipkerlerdi nası­hattap, qoldaýymyz kerek. Kásipkerlikpen aınalysý kez kelgen adamnyń qolynan kele ber­meıdi. Osyndaı talanty bar adam­darǵa qoldaý kórsetý qajet. Mun­daı kásipkerler – árbir memle­ket­­­tiń ne­gizgi tiregi. Ony durystap túsi­­ne bilý kerek. Barlyq Úkimet mú­she­­lerine, ákimderge aıtaty­­nym, osyn­­daı kásipkerler bar­lyq óńir­­de bar. Olarǵa baryn­sha qol­­­daý kórsetińizder», dedi O.Bektenov.

Otyrys qorytyndysynda Úkimet basshysy jaýapty mem­lekettik organdarǵa óńdeý salasyn damytýǵa baǵyttalǵan jobalardy kúsheıtip, bıznesti qoldaý men qarjylandyrý tetikterin keńeıtý týraly tapsyrma berdi.