Otyrysta Aıda Balaeva jańa Konstıtýsııa jobasy el damýyndaǵy jańa kezeńdi kórsetetinin atap ótti. Búginde basty resýrs shıkizat emes, azamattardyń bilimi men qabileti ekenin sóz etti.
«Jańa Konstıtýsııada adam kapıtaly el damýynyń basty basymdyǵy retinde aıqyndaldy. Bilim, ǵylym, mádenıet jáne ınnovasııa salalaryna erekshe mán berilip, ulttyq mádenıetti qoldaý men tarıhı-mádenı murany saqtaý konstıtýsııalyq qaǵıdat deńgeıine kóterildi. Bul memlekettiń bolashaǵy tabıǵı resýrstarǵa ǵana emes, eń aldymen bilimdi, zııatkerlik áleýeti joǵary azamattarǵa súıenetinin kórsetedi», dedi vıse-premer.
Májilis depýtaty Sergeı Ponomarev jastardy eldiń basty zııatkerlik resýrsy dep atady.
«Qazaqstandy damytatyn – munaı da, gaz da emes, jastardyń ıntellekti men qabileti. Sondyqtan jańa Konstıtýsııa jobasynda bilimge, ǵylymǵa, ınvestısııa men ınnovasııaǵa basymdyq berilgen. Biz Sıfrlyq kodeksti, álemde alǵashqylardyń biri bolyp JI týraly zańdy qabyldadyq. Kóp baǵyt boıynsha ozyp kelemiz, bul mejeni ustap turý – jastardyń qolynda. Konstıtýsııa «Zań jáne tártip» qaǵıdatyn, adam quqyqtary men bostandyqtaryn bekite otyryp, qoǵamǵa jaqyndaı túsedi. Referendýmǵa qatysyp, osy qujatty qoldaýdy mańyzdy dep sanaımyn», dedi ol.
Abaı atyndaǵy QazUPÝ rektory Bolat Tilep bilim, ǵylym jáne ınnovasııany Ata zańnyń strategııalyq basymdyqtary retinde bekitý akademııalyq orta úshin uzaqmerzimdi damý baǵytyn qalyptastyratynyn aıtty.
Sıfrlyq transformasııa máselesine Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń tóraıymy Juldyzaı Ysqaqova toqtaldy. Onyń aıtýynsha, búginde 90%-dan asa memlekettik qyzmetter onlaın túrde qoljetimdi, al halyqtyń shamamen 80%-y sıfrlandyrýdy qoldaıdy. Sonymen qatar sıfrlyq senimniń artýy ınternet-alaıaqtyq qaterin kúsheıtedi, bul jeke derekterdi qorǵaý men sıfrlyq qaýipsizdikke qatysty konstıtýsııalyq normalardyń mańyzyn arttyrady. Ol jastardyń daýys berýge qatysýy azamattyq jaýapkershiliktiń kórinisi ekenin de atap ótti.
Almatynyń IT-ekojúıesin damytýǵa qatysty pikirdi Qazaq IT Community negizin qalaýshy, Women in Tech Kazakhstan uıymynyń jetekshisi Ásel Bolatjan bildirdi.
«Almaty – eldiń sıfrlyq ortalyǵy. Munda Qazaqstandaǵy IT-kompanııalardyń shamamen úshten biri shoǵyrlanǵan. Olar eldegi IT-qyzmetterdiń jartysynan astamyn óndiredi. Kelesi qadam – bilim, startaptar men zertteýlerge arnalǵan ıntegrasııalanǵan alańdardy qurý. Jappaı sıfrlandyrý jaǵdaıynda sıfrlyq quqyqtardy konstıtýsııalyq deńgeıde bekitý asa mańyzdy», dedi ol.
QazUÝ dosenti Aldııar Agıshev quqyqtyq normalardyń ǵylymı-tehnologııalyq damý jaǵdaıyna saı bolýy qajettigin aıtty.
«Qazirgi tehnologııalar jańa mindetter qoıady. Konstıtýsııada sıfrlyq qaýipsizdik pen jeke derekterdi qorǵaý normalaryn bekitý – ýaqtyly sheshim. JI damýy ınfraqurylymǵa, derekterge jáne adamı kapıtalǵa táýeldi. Esepteý qýattaryna suranys kúrt ósti. QazUÝ-dyń sýperkompıýterlik klasterinde JI mindetteri úshin GPU resýrstarynyń tapshylyǵy seziledi», dedi ol.
«Jastar ruhy» jastar qanatynyń qalalyq fılıalynyń tóraǵasy Dıdarbek Dildábek sıfrlyq ortadaǵy jaýapkershilik mádenıetin qalyptastyrý jaıynda oı qozǵady. Almaty qalasynyń stýdenttik ombýdsmeni Aıbolat Sembıev ǵylym men sıfrlandyrýǵa basymdyq berý jastardyń sapaly bilim alýyna jańa múmkindikter ashatynyn aıtty.
Kezdesý sońynda qatysýshylar bul talqylaý tek túsindirý sharasy emes, el bolashaǵy, adamı kapıtal, sıfrlyq tehnologııalar jáne ádiletti damý qaǵıdattary týraly mazmundy dıalog bolǵanyn jetkizdi.
Sonymen qatar osy kúni jalpyulttyq koalısııasy músheleri shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderimen kezdesti. Is-sharaǵa depýtattar, áleýmettanýshylar, otandyq kıno jáne mýzeı salasynyń ókilderi, shyǵarmashylyq birlestikter, medıaqaýymdastyq jáne kreatıvti uıymdar qatysty.
Jıyn jańa Konstıtýsııa jobasyna jáne 15 naýryzǵa josparlanǵan respýblıkalyq referendýmǵa arnaldy. Kezdesýde Aıda Balaeva Ata zań jobasynda adamı kapıtalǵa aıryqsha mán berilgenin, al mádenıet pen tarıhı murany saqtaý jańartylǵan Konstıtýsııada joǵary deńgeıge kóterilgenin atap ótti.
«Bilim, ǵylym, mádenıet jáne ınnovasııa salalaryna erekshe mán berilip, ulttyq mádenıetti qoldaý men tarıhı-mádenı murany saqtaý konstıtýsııalyq qaǵıdat deńgeıine kóterildi. Bul memlekettiń bolashaǵy tabıǵı resýrstarǵa ǵana emes, eń aldymen bilimdi, zııatkerlik áleýeti joǵary azamattarǵa súıenetinin kórsetedi. Ulttyq mádenıetti qoldaý jáne tarıhı-mádenı murany saqtaý uǵymdarynyń alǵash ret konstıtýsııalyq deńgeıde bekitilýi – biz úshin úlken qýanysh ári zor jaýapkershilik. Sondaı-aq el azamattary tarıhı jáne mádenı muranyń saqtalýyna qamqor bolýǵa, tarıh pen mádenıet eskertkishterine uqypty qaraýǵa mindetti ekeni de anyq kórsetilgen. Atalǵan jańashyldyq ulttyq biregeılikti nyǵaıtýǵa, tarıhı sabaqtastyqty saqtaýǵa jáne ulttyq kod pen mádenı murany keler urpaqqa jetkizýge jol ashady», dedi A.Balaeva.
Medıamenedjer, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nurjan Muhamedjanova joba zań ústemdigi men qoǵamdyq qatysý qaǵıdattaryn kúsheıtetinin, sonyń ishinde sıfrlyq ortadaǵy azamattardyń quqyǵyn qorǵaýǵa kepildik beretinin aıtty.
Otyrysta rejısser Talǵat Temenov el úshin mańyzdy kezeńde ár azamattyń jaýapkershiligi arta túsetinin atap ótti.
«El tarıhynda Konstıtýsııa alǵash ret qazaq tilinde jazyldy. Men osyǵan qýandym. Ekinshi qýanǵanym, bir palataly Parlament, ıaǵnı Quryltaıdy qurý bastamasy boldy. Úshinshi, Prezıdenttiń bir-aq márte saılanýy. Ata zańnyń ár tarmaǵy – qazaqtyń erteńi, úmiti men bolashaǵy. Keler urpaq úshin birigip, referendýmǵa qatysýymyz óte mańyzdy», dedi ol.
Kıno prodıýseri Jalyn Tileýbergen jańa Konstıtýsııa jobasy kreatıvti ekonomıka men kreatıvti ındýstrııany damytý baǵytyn aıqyndaıtynyn jetkizdi.
«Konstıtýsııalyq deńgeıde sóz bostandyǵyna, ǵylymı, tehnıkalyq jáne kórkem shyǵarmashylyq erkindikke kepildik berilip, zııatkerlik menshik qorǵalsa, bul jas rejısserler men akterler úshin berik tirek bolar edi. Basty resýrs – shıkizat emes, azamattardyń ıdeıasy, oıy, daryny men eńbegi. Al referendýmǵa qatysý óner men qoǵam arasyndaǵy baılanysty kúsheıtetini anyq», dedi ol.
Kezdesý sońynda koalısııa músheleri qatysýshylarmen pikir almasyp, oıyn ortaǵa saldy. Bıyl 15 naýryz kúni azamattar jańa Konstıtýsııa jobasy boıynsha óz ustanymyn bildiretinin aıtty.
