Foto: Májilis
Depýtat Nartaı Sársenǵalıevtiń aıtýynsha, tikeleı efırde usynystaryn bildirgen myńdaǵan azamat zańnyń sapasyn baqylady. Burynǵy Konstıtýsııany 12 adam jazsa, jańa qujatqa 130 maman atsalysyp, myńdaǵan zańger keńes berdi, bul qujattyń naǵyz halyqtyq ekeniniń aıǵaǵy.
Memleket basshysynyń bastamasymen jasalǵan ózgerister Konstıtýsııany Ádiletti Qazaqstan, bılik ınstıtýttaryn jańǵyrtý, adam quqyǵyn qorǵaý sııaqty basty prınsıpterge negizdedi.
Depýtattar eldiń ár aımaǵyn aralap, jańa Ata zańnyń mánin túsindirip, azamattardyń qoldaýyn jınap, naqty usynystaryn aldy.
«Jańa Konstıtýsııada adam kapıtaly, bilim, ǵylym, ınnovasııanyń strategııalyq baǵyt ekeni zań júzinde bekitildi. Sonymen qatar, qos azamattyqqa qatań tyıym salynyp, Qazaqstan azamattyǵynyń saqtalýy ulttyq qaýipsizdik pen saıası turaqtylyqqa kepil bolady», dep túsindirdi Nartaı Aralbaıuly.
Nartaı Sársenǵalıevtiń sózinshe, teńge ulttyq valıýta retinde resmı túrde belgilenip, onyń shyǵarý quqyǵy tek Qazaqstanǵa tıesili ekeni zańda kórsetildi. Konstıtýsııaǵa ózgerister tek jalpyhalyqtyq referendým arqyly engiziledi, bul bılik pen halyq arasyndaǵy baılanysty odan ári nyǵaıtady.
Eń bastysy, jańa Konstıtýsııada «Memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy jáne egemendik ıesi – Qazaqstan halqy» dep naqty jazylǵan. Iаǵnı, halyq – bılik, bılik – halyq. Depýtat Nartaı Aralbaıulynyń sózinshe, bul zań eldiń múddesine, azamattardyń quqyqtary men qaýipsizdigine qyzmet etýi tıis.
«Toqsan sózdiń tobyqtaı túıini, jańa Konstıtýsııa Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly bastaǵan saıası ózgeristerdiń logıkalyq túıini deýge bolady», dedi Nartaı Sársenǵalıev.
Depýtattyń aıtýynsha, osy rette, jańa Ata zańdy aǵaıynǵa útir-núktesine deıin túsindirý úshin depýtattar, qoǵam belsendileri tań atysy, kesh batysy jurtpen júzdeskenin kópshilik kórip-bildi.
Memleket basshysynyń tapsyrmalary qalalar men alys aýyldarda qalaı júzege asyp jatqanyn jurtqa jarııa qyldyq. Búgingi kúnge deıin barlyq 17 oblys pen 3 respýblıkalyq mańyzy bar qalany aralap shyqqan.
Jurttyń jaǵdaıyn jadyǵa toqyǵan soń jańa Ata zań týraly da halyqpen tildesken. Aǵaıyn qoldaýyn da bildirdi, naqty usynystaryn da aıtty. Birneshe bap talqyǵa tústi, halyq sonyń ishinde ótkenniń sátsiz sheshimderin bolashaqqa mura qylmaý kerektigin aıtty. Kezdesýlerge kóterilgen kóp máseleni Májilis minberinen atap aıtyp, túsindirmesin qosa jetkizýdi jón sanadym.
«Birinshiden, jańa Ata zańnyń mátini jarııalanǵanda
Májilis qabyrǵasynda kóterip júrgen taqyryptardy túgendedim. Ol ǵylym, mádenıet, ınnovasııa. Aınalyp kelgende adam kapıtaly. Shıkizatty shetke satyp shirenip júrgen kezeńniń kelmeske ketkeni keshe, búgingi talap basqa.Basty kapıtal – adamnyń aqyly. Ǵalymdarymyzǵa laıyqty jaǵdaı jasaı almaı, artynsha «aqyldy bastar, daryndy jastar shekara asyp shetelge ketti» dep san soǵyp otyrǵanymyz keshe ǵana edi.
Búgin sol kemshilikti joıatyn kezeńge keldik. Konstıtýsııanyń jańa mátininde «Qazaqstan Respýblıkasy adam kapıtalynyń, bilimniń, ǵylymnyń, ınnovasııanyń damýyn memleket qyzmetiniń strategııalyq baǵyty dep tanıdy», dep jazylǵan. Ata zańǵa hattalǵan bul bap salaǵa serpin beredi dep senemin», dedi Nartaı Sársenǵalıev.
Nıkıta Shatalov jastardy referendýmǵa qatysýǵa shaqyrdy
«Ekinshiden, Jańa Konstıtýsııanyń taǵy bir tarmaǵyn tilge tıek eteıin. Qazir qoldanystaǵy Ata zańnyń 10-babynyń 3-tarmaǵynda «Respýblıka azamatynyń basqa memlekettiń azamattyǵynda bolýy tanylmaıdy», delingen.
Al jańa redaksııada 12-baptyń 3-tarmaǵynda: «Qazaqstan Respýblıkasynyń azamatynda qos nemese kóp azamattyǵy bolýyna jol berilmeıdi. О́zge el azamattyǵynyń bolýy Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyn toqtatýǵa negiz bolady», dep aıqyn ári naqty jazyldy.
Osylaısha Qazaqstan Qytaı, Úndistan, Sıngapýr, Japonııa sekildi qos azamattyqqa qatań tyıym salyp otyr. Bul shekteý tek formaldy ereje emes, ol ulttyq qaýipsizdik, saıası turaqtylyq jáne quqyqtyq aıqyndyq turǵysynan strategııalyq mánge ıe.
Qos azamattyq alý óz bolashaǵyn, otbasynyń keleshegin Qazaqstanmen baılanystyrmaıtyn adamdarǵa kerek dúnıe ekeni beseneden belgili. Sebebi Táýelsiz elimizdiń kók pasporty álemdegi talaı ultqa arman ekeni, aspan tústes qujaty bar azamattarymyzdy Qazaqstan álemniń qaı qıyrynda bolsa da qorǵaıtyny anyq. Oǵan Taıaý Shyǵysta oq pen ottyń ortasynda qalyp, elimizdiń qoldaýymen otanyna oralǵan azamattarymyz dálel. Mundaı mysal myń.
Qos azamattyqqa jol bermeý – memleket egemendigi men ulttyq qaýipsizdikti qorǵaýdyń negizgi quraly. Eń bastysy, qos azamattyqqa tyıym salý – saıası jaýapkershilikti aıqyndaıdy», dedi depýtat.
Halyqtyń 89,2%-y jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldaıdy
«Úshinshiden, 30 jyl Parlamentte prezıdenttik kvota boldy. Buryndary Májiliske assambleıanyń ókilderi eshbir saılaýsyz keldi, Senattyń bir bóligin burynǵy prezıdent ózi taǵaıyndap otyrdy.
Endi bul norma jańa Ata zańymyzda múldem joq. Iаkı Prezıdentpen bekitilip taǵaıyndalatyn tańdaýly depýtattar bolashaq Quryltaıda bolmaıdy.
Bul Yqpaldy Parlament qaǵıdatyn odan ári nyǵaıtý dep túsinýimiz qajet. Eń bastysy bul statýsty Qasym-Jomart Kemeluly ózi usyndy, jobada jazyldy.
Tórtinshiden, jańa Konstıtýsııa jobasynda teńgeni ulttyq valıýta retinde bekitý usynyldy. Bul ózgeris boıynsha Konstıtýsııada ulttyq valıýta ataýy eki tilde de «teńge» dep kórsetiledi. Mundaı norma «parallel valıýta», «aımaqtyq aqsha», «basqa valıýtaǵa kósheıik» degen áńgimelerge joǵary quqyqtyq bóget qoıdy. Oǵan qosa, «teńgeni basyp shyǵarýdyń jalǵyz aıryqsha quqyǵy Qazaqstan Respýblıkasyna tıesili» dep kórsetilgen. Munyń máni – aqsha shyǵarý jaı tehnıkalyq prosess emes, búkil ekonomıkanyń tepe-teńdigine áser etetin asa sezimtal másele. Bul egemendiktiń ajyramas atrıbýty.
Besinshiden, jobada taǵy bir mańyzdy jańalyq bar. Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý tártibi kúsheıtilip otyr. Endigi jerde Ata zańǵa ózgerister tek jalpyhalyqtyq referendým arqyly ǵana qabyldanady.
Ony ózgertý tek halyqpen birge iske asatyn myzǵymas tuǵyrǵa aınaldy. Bul azamattyq ustanymnyń saıası bıiktigi dep bilemiz», dep túıindedi depýtat Nartaı Aralbaıuly.
Aıdos Sarym: Memleket basshysy – jańa Ata zańnyń negizgi avtory
