– Qumar Irgebaıuly, ótken jyly óńirde kóptegen aýqymdy joba iske asyryldy. Jalpy, Qostanaı oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qalaı baǵa beresiz, bıyl qandaı baǵyttarǵa basymdyq berilip otyr?
– О́tken jyl óńir úshin tabysty kezeń boldy. Memleket basshysynyń ekonomıkany keminde 6 paıyz deńgeıinde ósirý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes 2025 jyldyń qorytyndysynda oblys ekonomıkasynyń ósimi shamamen 8 paıyzǵa jetti. Bul elimizdegi ortasha kórsetkishten joǵary. Byltyr 26,4 myń jańa jumys orny ashyldy, 47 myńnan astam adam jumyspen qamtamasyz etildi. О́nerkásip óndirisiniń kólemi 3,5 trln teńgeni qurady. Keıingi úsh jyl ishinde negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa 1,6 esege ósip, 2025 jyly 781 mlrd teńgege jetti. Osy kezeńde tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııalar kólemi shamamen 1,5 mlrd dollardy qurady. Investısııa tartý maqsatynda oblysta jalpy quny 2,4 trln teńgeni quraıtyn 79 jobadan turatyn pýl qalyptasty. Bul jobalar iske asyrylǵan soń, taǵy 13,2 myń jańa jumys orny paıda bolady. Búginde biz óńdeý ónerkásibi men aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kólemi boıynsha tórtinshi orynda, al azyq-túlik óndirisi boıynsha ekinshi orynda turmyz. Qostanaı oblysy aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý, ony eksporttaý boıynsha kósh bastap keledi.
– Memleket basshysy 2026 jyldy Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııalady. О́ńirdiń sıfrlyq ınfraqurylymyn, IT-ekojúıesin qalyptastyrý baǵytynda qandaı sharýalar atqarylyp jatyr?
– Búginde memleket bilimge, ǵylymǵa, ınnovasııaǵa, eń bastysy, adam kapıtalyn damytýǵa aıryqsha kóńil bólip otyr. Bizdiń óńirdegi kásiporyndar da zamanaýı tehnologııalardy belsendi engizip keledi. Mysaly, tórt jyl buryn oblystaǵy zaýyttarda nebári 3 ónerkásiptik robot bolsa, qazir olardyń sany 145-ke jetti. Sıfrlyq ınfraqurylymdy damytý baǵytynda jumys júıeli júrgizilip jatyr. 2025 jyly óńirdegi 440 mektep túgeldeı joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtamasyz etildi. 44 eldi mekende antenna-machtalyq qurylystar salyndy. Nátıjesinde, shamamen 14 myń aýyl turǵyny 4G mobıldi ınternetine qol jetkizdi. Aýyldyq eldi mekenderdi sapaly 4G ınternetimen qamtamasyz etý máselesi kezeń-kezeńimen sheshimin taýyp keledi. Máselen, 2022 jyly bul kórsetkish 60% bolsa, 2025 jyly 76%-ǵa jetti. Qostanaı qalasynda 5G jelisiniń 50 tirek stansasy ornatyldy. Bıyl qalanyń shet aımaqtarynda taǵy 24 stansa ornatylyp, olardyń jalpy sany 74-ke jetetin bolady. Jyl sońyna deıin óńirdegi tirek stansalardyń sany 400-ge jetetin bolady.
– Prezıdent Joldaýynda el ekonomıkasyn ártaraptandyrý mańyzdy ekeni aıtyldy. О́ńirdiń mashına jasaý, qara metallýrgııa jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý salasynda erekshe ilgerileý bar. Jalpy, óńir damýynda taǵy qandaı baǵyttarǵa basymdyq berilip otyr?
– Iá, biz oblysty damytý úshin tórt negizgi strategııalyq baǵytty aıqyndap aldyq. Keıingi úsh jylda mashına jasaý salasynda 18 ınvestısııalyq joba júzege asyryldy. Olardyń eń irisi – «KIA» avtokólik zaýyty. Munda 1500 jańa turaqty jumys orny ashyldy. Kásiporyn óndiristik qýatyna tolyq kóshse, Qostanaı elimizdegi eń iri avtoónerkásip ortalyǵyna aınalady. Búginde respýblıkadaǵy mashına jasaý óndirisiniń 25 paıyzy Qostanaı oblysynyń úlesinde. «KamLitKZ» kásiporny úsh birdeı jobany júzege asyrdy: 2024 jyly shoıyn quıý zaýyty iske qosyldy, ótken jyldan bastap aýyr júk kólikteriniń jetekshi beldemesin shyǵara bastady. Kásiporyn óndiristiń jergilikti úlesin eselep keledi. Bul zaýytta qazir 1150 adam jumys istep jatyr. Jumysshylardyń deni – jastar.
О́ńir ekonomıkasynyń taǵy bir mańyzdy salasy – qara metallýrgııa. Buǵan deıin temir rýdasy negizinen shıkizat kúıinde eksporttalyp keldi. Qazir Rýdnyı qalasynda ystyq brıkettelgen temir óndiretin iri metallýrgııalyq zaýyttyń qurylysyn bastaǵaly jatyrmyz.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev agroónerkásip keshenin damytýǵa aıryqsha kóńil bólip otyr. Bizdiń mindetimiz – aýyl sharýashylyǵy óniminiń shıkizat óndirý baǵytynan tereń óńdeýge kóshý. Osy maqsatta óńirde astyqty tereń óńdeýge arnalǵan «Qostanai Grain Industry» jobasy júzege asyryla bastady. Astyqty tereń óńdeý zaýyty jylyna 415 myń tonna ónim óndiretin bolady. Sút ónimin qaıta óńdeý kólemin arttyrý maqsatynda óńirde 7 sıfrlandyrylǵan zamanaýı sút-taýar fermasy iske qosyldy, bıyl taǵy 5 ferma salynyp jatyr. Bul fermalar jylyna 77 myń tonna sút beretin bolady. Bolashaqta óńirde ósiriletin jáne óndiriletin barlyq ónim sońǵy daıyn ónimge deıin óńdelip, olardyń qosymsha quny arta túsedi. Oblysta zamanaýı, tolyq sıkldi agroónerkásip kesheni qalyptasty. Munda astyq pen sútti shıkizattaı eksporttaýdyń ornyna ony óńdeý, ydysqa quıý, býyp-túıý, logıstıkany uıymdastyrý jáne daıyn ónim retinde eksporttaý jolǵa qoıylady. О́nerkásip pen aýyl sharýashylyǵy damyǵan saıyn júk tasymalynyń kólemi de artyp keledi. Ásirese astyq pen un eksportynda temirjol ınfraqurylymyna túsetin júkteme joǵary. Osy máseleni sheshý úshin óńirde eki halyqaralyq kólik-logıstıkalyq keshenniń qurylysy júrip jatyr. Sonyń biri – Qostanaı qalasyndaǵy «Tobyl» halyqaralyq kólik-logıstıkalyq kesheni. Joba quny 63,8 mlrd teńge, jyldyq qýaty – 400 myń konteıner, 500 jumys orny qurylady. Beıimbet Maılın aýdanynda taǵy bir joba iske asyrylyp jatyr. Joba boıynsha mal azyǵyn óndirý, maı zaýytyn iske qosý kózdelgen. Kókónis qoımasy, sılos parki, 3 myń konteınerge arnalǵan alań, ýaqytsha saqtaý qoımasy, 3 temirjol kirme jol jelisi, logıstıkalyq ortalyq jáne kedendik baqylaý aımaǵyn salý josparda bar. Jobanyń jalpy quny 10 mlrd teńge bolady.
– Torǵaı óńiriniń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy Úkimet nazarynda bolýǵa tıis ekenin Prezıdent 2025 jyly Joldaýynda atap ótti. Bıyl óńirdiń ońtústigindegi turǵyndardy qandaı ózgerister kútip tur?
– Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Arqalyq qalasy, Amangeldi jáne Jangeldın aýdandarynyń 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý jospary bekitildi. Jospar jobasy jalpy somasy 165,5 mlrd teńgeni quraıtyn 10 baǵyt boıynsha 51 is-sharadan turady.
Prezıdent elorda men batys aımaqtar arasyndaǵy qashyqtyqty 500 shaqyrymnan astam qysqartatyn kúre joldyń strategııalyq mańyzyn atap ótti. Qostanaı jáne Aqmola oblystary arqyly ótetin «Jezqazǵan – Arqalyq – Petropavl» avtojolynyń Qostanaı oblysy aýmaǵyndaǵy jóndeý jumysy aıaqtaldy. Qyzylordadan Qostanaıǵa deıin júretin jol 400 shaqyrymǵa qysqardy. Atalǵan jol qurylystary tolyq aıaqtalǵan kezde Arqalyq qalasy ortalyq pen batysty, ońtústik pen soltústikti jalǵaıtyn jeńil jáne júk kólikteriniń dálizine aınalady. Munyń syrtynda Arqalyq qalasynda áýejaı salý, jol ınfraqurylymyn damytý, týrıstik nysandar salý, áleýmettik mekemelerdi jańartý, aýyl sharýashylyǵy jobalaryn iske asyrý tárizdi qyrýar sharýa kútip tur.
– О́ńirde qoǵamdyq qaýipsizdik júıesi tıimdi jumys atqara alyp jatyr ma? Jergilikti turǵyndardyń quqyqtyq mádenıeti jaıynda ne deısiz?
– Biraz jyldan beri el ishinde «Ádiletti Qazaqstan», «Zań men tártip» qaǵıdattaryn ornyqtyrý baǵytynda jumys júrgizip jatyrmyz. Prezıdenttiń bastamasymen óńirde quqyqbuzýshylyqtardyń aldyn alý jumysy kúsheıtilip, quqyq qorǵaý organdarynyń tıimdiligi artty. Keıingi eki jylda ishki ister salasyna shamamen 35 mlrd teńge bólindi. Nátıjesinde, keıingi bes jylda qylmys deńgeıi 40 paıyzǵa tómendep, qoǵamdyq oryndardaǵy qylmys eki esege azaıdy. Qaýipsizdikti sıfrlandyrý aıasynda Jedel basqarý ortalyqtary damyp keledi. 2025 jyly osy júıeler arqyly 63 myńǵa jýyq quqyqbuzýshylyq anyqtalyp, 370-ten astam qylmys ashyldy. Beınebaqylaý kameralarynyń sany bes jylda 3,3 myńnan 46,9 myńǵa deıin artty. Tabıǵatty qorǵaý qaǵıdaty «Taza Qazaqstan» baǵdarlamasymen úndesip, óńirde abattandyrý, kógaldandyrý jáne ınfraqurylymdy jańartý jumysyn úzbeı júrgizip otyrý dástúrge aınaldy. Byltyr 108 kópqabatty úı jóndelip, 80 saıabaq pen skver abattandyryldy, 144 myń aǵash otyrǵyzyldy, 164 balalar jáne sport alańy salyndy. Sonymen qatar jol ınfraqurylymyna bólinetin qarjy da artyp keledi. Byltyr bul salaǵa 103 mlrd teńge bólinip, 1 300 shaqyrym avtojol, 400-den astam kóshe jáne 81 kireberis jol jóndeldi. Aýyldyq jerlerdegi aýlalardyń 80%-y aýyzsýmen qamtamasyz etildi.
О́tken jyl elimiz úshin de, bizdiń óńir úshin de tabysty kezeń boldy. Júıeli jumys bıyl da jalǵasa bermek. Tobyl-Torǵaı óńiri – ult zııalylary, qoǵam qaıratkerleri shyqqan kıeli meken. Biz qaı sharýany da aqylmen, parasatpen sheship keldik. Eldiń turaqty damýy, áleýmettik-ekonomıkalyq ósimi, jańa jetistikterge jetýi – azamattardyń ortaq birliginde.
Áńgimelesken –
Nurqanat QULABAI,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy
