Sýretti túsirgen – Jangeldi ÁBDIǴALYM
Igiligi kóp ınvestısııa
Memleket basshysy el ekonomıkasyn ártaraptandyrý ári ekologııalyq qaýipsizdikti kúsheıtý maqsatynda jańartylatyn energııa kózderiniń úlesin arttyrý jóninde naqty mindet qoıǵany belgili. Soǵan sáıkes aldaǵy jyldary elimizde óndiriletin elektr energııasynyń keminde 30 paıyzy «jasyl» energetıkadan alynýǵa tıis.
Osy strategııalyq baǵytty júzege asyrý jolynda elimizdiń ár óńirinde birqatar iri jobalar qolǵa alynyp jatyr. Solardyń biri – Osakarov aýdanynda salynyp jatqan jel elektr stansasy. Qýattylyǵy 150 megavatt bolatyn stansanyń qurylysy óńirdiń energetıkalyq áleýetin arttyryp qana qoımaı, ınvestısııalyq belsendilikti kúsheıtip, ekologııalyq turǵydan taza qýat óndirýge jol ashpaq. Munda qazir qurylys jumysy qarqyndy júrgizilip jatyr. Bul joba óńirdiń óndiristik áleýetin kúsheıtýge baǵyttalǵan mańyzdy bastamaǵa aınalyp otyr.
Jel elektr stansasy tolyq iske qosylǵan kezde aımaqtyń elektr energııasyna degen suranysyn qamtamasyz etip qana qoımaı, zııandy qaldyqtardyń azaıýyna da oń áserin tıgizedi.
Sarapshylardyń pikirinshe, elimizdiń tabıǵı-klımattyq erekshelikteri jel energetıkasyn damytýǵa qolaıly. Ásirese ortalyq jáne soltústik óńirlerde jeldiń jyldamdyǵy joǵary bolǵandyqtan, mundaı jobalardyń ekonomıkalyq tıimdiligi de zor. Osakarov aýdanyndaǵy jańa stansa osy áleýetti tıimdi paıdalanýdyń jarqyn mysaly desek bolady.
Osakarov kentindegi quny 42,6 mlrd teńge bolatyn jel elektr stansasynyń qurylysyn «Gıperboreıa» JShS qolǵa alǵan. Jalpy, aýdan aýmaǵynda quny 301 mlrd teńgege baǵalanatyn úsh iri ınvestısııalyq joba júzege asyrylady. Elektr stansasy jobasy aıasynda árqaısysynyń nomınaldyq qýaty 7,7 megavat bolatyn 21 jel energetıkalyq qondyrǵysy ornatylady. Sonymen qatar qosalqy stansa salynyp, elektr jetkizý jelileri tartylyp jatyr. Bul nysan salynyp bitken soń, óńirdiń energetıkalyq júıesine qosylyp, turaqty qýat kózi retinde energııany molaıtýǵa tıis.
Jobada álemdik tájirıbesi mol jetekshi kompanııalardyń ozyq tehnologııalary qoldanylyp jatqanyn atap ótken jón. Elektr jabdyqtarynyń bir bóligi Germanııanyń áıgili ónerkásiptik konserni – «Siemens AG» óndirgen qurylǵylarmen jabdyqtalǵan. Mamandardyń aıtýynsha, bul jabdyqtar keminde jıyrma jyl boıy úzdiksiz qyzmet kórsetýge qabiletti.
«Gıperboreıa» JShS-niń tehnıka jónindegi dırektory Dmıtrıı Sılantevtiń aıtýynsha, stansa iske qosylǵanda óndiris úderisi tolyq avtomattandyrylǵan júıemen basqarylatyn bolady.
«Jasyl» energetıka – bolashaqtyń senimdi qýat kózi. Ol kómir men gazǵa táýeldilikti azaıtyp qana qoımaı, qorshaǵan ortaǵa keletin zııandy da tómendetedi. Qazirdiń ózinde jel energetıkasynyń jeti qondyrǵysy ornatyldy. Jalpy sany – 21 qondyrǵy. Qazir elimizde TMD men Eýropada ornatylǵan eń qýatty jel generatorlary paıdalanylady. Árbir generatordyń birlik qýaty – 7,7 MVt. Osyndaı bir generator búkil bir eldi mekendi tolyq energııamen qamtamasyz etýge qaýqarly. Barlyq júıe tolyq avtomattandyrylyp, jel týrbınalarynyń jumysyn operatorlar kompıýter arqyly baqylap otyrady. Qazir qurylys jumysyna 150-ge jýyq adam tartylǵan», deıdi ol.
Ekologııa men ekonomıkaǵa tıimdiligi
Jel elektr stansasynyń qurylysy bastalǵanǵa deıin mamandar jeldiń kúshin aldyn ala ólsheý maqsatynda arnaıy munara ornatqan. Bul munara aýa aǵynyn ólsheıdi. Ártúrli bıiktikte ornalasqan tórt sensor jel aǵynynyń deregin tirkeý úshin qajet.
«О́lsheý nátıjeleri boıynsha qarjylyq model jasaldy. Ol stansanyń tıimdi ekenin kórsetip, osy aýdandardaǵy jeldiń ortasha jyldamdyǵyn anyqtady – sekýndyna 8,5 metr. Bul – óte jaqsy kórsetkish. Bizge osyndaı stansalardy salýda tájirıbesi bar Qytaı, Germanııa, Fransııa, basqa da elderdiń keńesshileri keledi. Olar generatorlardyń bıiktigine, jeldiń kúshine, sondaı-aq stansanyń dalalyq jáne taýly jerge ornalasqanyna tańdanysyn jasyrmady», deıdi Dmıtrıı Sılantev.
Energetıkalyq nysan jumysyn bastaǵan soń, 20 jańa turaqty jumys orny ashylady. Sonymen qatar stansa kómir men gazdan óndiriletin energııaǵa degen táýeldilikti azaıtyp, zııandy shyǵaryndylardyń tómendeýine múmkindik beredi.
«Bizde jańa, zamanaýı jabdyq bar. Ol Germanııa men Qytaıdan jetkizilgen. Standarttar boıynsha elektrtehnıkalyq jabdyqtyń qyzmet etý merzimi – 20 jyl. JES-tiń ózi de osy ýaqyt aralyǵynda senimdi jumys isteıdi. Bul merzim ishinde aqaýlar men tótenshe jaǵdaıdyń bolmaýyna senimdimiz, qajet bolǵan jaǵdaıda ǵana qyzmet kórsetý júrgiziledi. Biz óndirgen energııany ortaq jelige jetkizemiz, ol óńirler boıynsha bólinedi. Al Osakarovka qosalqy stansasy Qaraǵandy men Astana arasyndaǵy joǵary voltty jelilerdi baılanystyrady. Bul bizdiń óńirlerge turaqty, senimdi elektr energııasyn qamtamasyz etýimizge múmkindik beredi. Jel generatorlarynyń týrbınalary Qytaıda jasalǵan, al model shamamen eki jarym jyl buryn ázirlengen. «Eksperımenttik model bir jylǵa jýyq Qytaıda jumys istep, ózin senimdi kórsetti. Sol sebepti kompanııa osy týrbınalardy tańdaýǵa sheshim qabyldady», deıdi tehnıkalyq dırektor.
Týrbınalar óz salasyndaǵy eń tanymal kompanııa – amerıkalyq-kanadalyq UWL Solutions sertıfıkatynan ótken. Bul olardyń sapasy men senimdiligin rastaıdy jáne stansanyń turaqty jumysyn qamtamasyz etedi.
Qaraǵandy óńirinde jasyl energııa baǵytyndaǵy jumys jalǵasyn tabady. Aldaǵy ýaqytta Temirtaý qalasynda qýattylyǵy 500 megavatt bolatyn jel elektr stansasyn salý josparlanyp otyr. Al Qarqaraly aýdanynda 200 megavatttyq taǵy bir joba júzege asýy múmkin. Qazir bul bastamalardyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeleri ázirlenip jatyr.
Osakarov dalasynda boı kótergen alyp týrbınalar – jasyl ekonomıkanyń jarqyn kórinisi. Bul joba sátti iske qosylǵanda óńirdiń ǵana emes, tutas eldiń energetıkalyq júıesine serpin berip, ekologııalyq turǵydan taza ári turaqty energııa retinde qundylyǵy artpaq.
Qaraǵandy oblysy,
Osakarov aýdany
