Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Beınebaqylaý – aldyn alýdyń tıimdi quraly
Qazirgi ýaqytta el turǵyndarynyń jalpy qaýipsizdik deńgeıin arttyrý, sondaı-aq qylmystar sanyn barynsha azaıtý úshin IIM eń aldymen eldi mekenderdegi jappaı beınebaqylaý jobasyn belsendi iske asyrdy. Bul óz kezeginde quqyqtyq tártipti, qoǵamdyq qaýipsizdikti nyǵaıtý men azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdy joǵary deńgeıde qamtamasyz etýge septigin tıgizip jatyr.
Búginde «Eldi mekenderdi jappaı beınebaqylaý» jobasy aıasynda elimizde 1,6 mıllıonnan asa beınekamera ornatylǵan. Onyń ishinde 545 myń kamera Jedel basqarý ortalyqtary men kezekshi bólimderge qosylǵan. Sonyń arqasynda qalalar men eldi mekenderdegi jaǵdaıdy táýlik boıy baqylaýǵa múmkindik týyp otyr.
Keıingi ýaqytta ashylǵan qylmystardyń kórsetkishine nazar salsaq, beınekameralardyń tıimdiligi aıqyn kórinedi. Máselen, ár kezeńde ashylǵan qylmystyq quqyq buzýshylyqtardyń shamamen 66 paıyzy dál osy beınebaqylaý quraldarynyń kómegimen anyqtalǵan. Bul sıfrlyq tehnologııalardyń ishki ister salasyndaǵy is júzindegi mańyzyn kórsetse kerek.
Sonymen qatar ishki ister salasynda Ulttyq beınebaqylaý júıesi jobasy júzege asyrylyp keledi. Bul jobanyń basty maqsaty – elimizdegi ártúrli beınebaqylaý júıelerin bir ortalyqqa biriktirý men olarǵa jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizý.
Joba aıasynda 24 myńnan asa beınekamera jasandy ıntellekt negizindegi analıtıkamen jabdyqtaldy. Bul tehnologııalar adamnyń bet-álpetin taný, kúmándi zattardy anyqtaý, kólik qozǵalysyn taldaý sııaqty kúrdeli tapsyrmalardy oryndaı alady. Qazirgi ýaqytta bul júıe elimizdiń barlyq óńirinde synaqtan ótkizilip jatyr.
Jańa qurylǵylar eń aldymen adamdar kóp júretin jerlerdegi, ıaǵnı áýejaılar, temirjol vokzaldary, meshitter, mektepter, aýrýhanalar, ákimshilik ǵımarattar jáne taǵy basqa nysandarǵa keńinen ornatylyp jatyr. Osy júıe qoldanysqa engizilgennen búgingi kúnge deıin zań buzǵan 1 335 adam anyqtalyp, ustaldy.
Jol qozǵalysyndaǵy sıfrlyq joba
Jol qozǵalysyn baqylaý tıimdiligin arttyrý maqsatynda Ishki ister mınıstrligi birneshe sıfrlyq júıeni biriktirdi. Atap aıtqanda, «ITS», «Qorǵaý» júıeleri, izdestirý júıesi jáne kameralar «TOR» atty biryńǵaı sıfrlyq platformaǵa biriktirildi.
Bul platforma jasandy ıntellekt tehnologııalary arqyly kólik qozǵalysyn baqylap, kólik quraldaryn izdestire alady, sondaı-aq «sharshaǵan júrgizýshilerdi» anyqtaıdy. Qazirgi ýaqytta júıege 32 myń kamera qosylǵan.
Patrýldik polısııa qyzmetkerlerine arnalǵan «Qorǵaý» mobıldi qosymshasy engizildi. Osy qosymsha arqyly qyzmetkerler kólik quraldaryn jedel teksere alady. Jyl basynan beri qosymsha arqyly 51,7 myńnan asa kólik quraly tekserildi; 5,4 myńnan asa ákimshilik quqyq buzýshylyq anyqtaldy; 618 kólik quraly izdestirý boıynsha ustaldy; 44,5 myń boryshkerge aıyppuldary týraly habarlama jiberildi.
Al elimizdegi joldardaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda respýblıka boıynsha 28,7 myń stasıonarlyq kamera iske qosyldy. Osy kameralardyń kómegimen bıyl tek qańtar aıynda ǵana 7,5 mlrd teńge somasyna jol qozǵalysy erejelerin buzý faktileri tirkelip, onyń 5,2 mlrd teńgesi óndirildi.
Búginde jol qozǵalysy qaýipsizdigin qadaǵalaýǵa ushqyshsyz ushý apparattary da keńinen qoldanysqa engizile bastady. Álemde mundaı tájirıbe damyǵan elderde keń taraǵan. Elimizdiń ishki ister organdarynda qazirgi ýaqytta 300-den asa dron qoldanylady. Aldaǵy ýaqytta olardy jasandy ıntellekt júıelerimen jabdyqtaý josparlanyp otyr. Osyndaı tehnologııa engizilgen drondar endi jol qozǵalysy erejelerin buzýdy avtomatty túrde ózderi tirkeıdi. Bul ásirese stasıonarlyq kameralarmen qamtylmaǵan aımaqtarda baqylaýdyń tıimdiligin arttyrary sózsiz. Sondaı-aq ákimshilik aıyppuldardyń óndirip alynýyn kóbeıtip, joldaǵy tártipti nyǵaıtýǵa yqpal etedi.
Jol qaýipsizdigin arttyrý baǵytyndaǵy taǵy bir ınnovasııalyq joba – «Aqyldy jaıaý júrginshiler ótkeli». Bul júıe jasandy ıntellektimen jabdyqtalǵan beınekamera arqyly kólikterdiń nómirleri men júrgizýshilerdiń áreketterin avtomatty túrde tanıdy. Eger júrgizýshi jaıaý júrginshige jol bermese nemese ereje buzsa, júıe ony tirkep, málimetterdi prosessıng ortalyǵyna jiberedi.
Mundaı ótkelder kóbine mektepterdiń, turǵyn aýdandardyń, adam kóp jınalatyn qoǵamdyq oryndardyń mańyna ornatylady. Qazirgi ýaqytta elimizde osyndaı 89 «aqyldy» ótkel jumys istep tur. Olardyń kómegimen
11 myńnan asa jol qozǵalysy erejesin buzý faktisi anyqtalyp, 178 mln teńgeden asa aıyppul salyndy. Al óndirilgen qarjy – 173,5 mln teńge.
Búgingi tańda sıfrlyq tehnologııa-lar quqyq qorǵaý júıesiniń ajyramas bóligine aınaldy. Beınebaqylaý, jasandy ıntellekt, ıntellektýaldy platformalar men drondar quqyq buzýshylyqtardy anyqtaýdy jedeldetip qana qoımaı, olardyń aldyn alýǵa da múmkindik beredi.
Ishki ister organdaryndaǵy sıfrlandyrý jumystary qoǵamdaǵy qaýipsizdikti nyǵaıtyp, azamattardyń quqyqtary men tynyshtyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Zamanaýı tehnologııalar engizilgen sa-ıyn quqyq qorǵaý qyzmeti tıimdirek, jedel ári ashyq bola túsedi. Bul qaýipsiz jáne zań ústemdigi ornaǵan qoǵam qurý jolyndaǵy mańyzdy qadam ekeni sózsiz.
Sáken SÁRSENOV,
Ishki ister mınıstriniń orynbasary
