– Zamır Sadyquly, bıyl qar ádettegiden qalyń jaýyp, jumysshylardy biraz ábigerge túsirgen syńaıly. Maýsymdy qalaı aıaqtadyńyzdar, jumystyń toqyraǵan, turalaǵan kezi boldy ma?
– Jalpy, byltyrǵy jyl, beridegi qys maýsymy sátti ótti dep aıtýǵa bolady. Qys boıy 2,2 mln tekshe metrden astam qar shyǵaryldy. 475 tonna reagent qoldanyldy. Kún saıyn 600-den astam tehnıka men 750-den artyq jol jumysshysy qalany aq qar, kók muzdan tazalady. Iá, aqpan men naýryzdyń basyndaǵy qarly jaýyn kezinde jumysshylarǵa biraz salmaq tústi. Qazirdiń ózinde shamamen 200-ge jýyq qyzmetker túngi aýysymda jumys isteıdi. Aldymyz jaz bolǵan soń, jol jumysshylarynyń sany 450–550 adamǵa qysqarady. Mekemeniń teńgeriminde 418 tehnıka bar, jetpegen, qosymsha tehnıkalardy merdigerlerden jalǵa aldyq. Ol kólikter de kún-tún toqtamaı, jolǵa shyqty. Aıta ketken jón, biz tek qalanyń 32% aýmaǵyn qamtamasyz etemiz. Eń negizgi, ortalyq kóshelerdiń tazalyǵyna biz jaýapty bolsaq, shaǵyn kóshelerdi tazalaıtyn bólek kompanııalar bar. Jalpy alǵanda, keıingi 3–4 jyldyń kóleminde qar tazalaý, kommýnaldyq qyzmet kórsetý salasynda aıtarlyqtaı ilgerileý bar. Eńbegimizge el-jurt oń baǵasyn berip jatyr.
– Kommýnaldyq mekemeniń tiregi – jumysshylar. Olardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa, yntalandyrýǵa qanshalyqty kóńil bólinip otyr?
– Astana qalasynyń turǵyndary alatyn ortasha jalaqymen salystyrǵanda mekeme qyzmetkerleriniń tabysy tómen. Al jumys jeńil emes, qystyń sýyǵyna, jazdyń aptap ystyǵyna qaramaı eńbek etýge týra keledi. Soǵan qaramastan, qaladaǵy, eldegi basqa kommýnaldyq mekemelermen salystyrǵanda bizge jumysqa kelýge talpynatyndar kóp. Soǵan qýanamyz. Qazir bizde jaıaý júrip, qolmen qoqys jınaıtyn qyzmetkerlerdiń jalaqysy shamamen 250–270 myń teńgeniń shamasynda. Bul – medısınalyq saqtandyrýǵa, zeınetaqy qoryna ustalatyn tólemderdi shegergendegi taza túsim. Bálkim, ózge óńirdiń tazalyqshylary, turǵyndary bizdegi jalaqyny jaqsy deýi múmkin, alaıda Astanada azyq-túlikten bastap, jalpy kúnkóris qymbat. Az jalaqyny qala turǵyndary mise tutpaǵan soń, amal joq jumysshylardyń shamamen 90%-y irgeles aýyldardan keledi. Qaraǵandy oblysynyń batysyndaǵy Nura, soltústigindegi Osakarov aýdandarynan bastap, beridegi Qajymuqan, Qoıandy, Talapker sııaqty aýyldardan jumysshylar mekemeniń shaǵyn avtobýstarymen tegin qatynaıdy. Naǵyz eńbek solardiki. Olardyń basym bóligi jumysqa tań atpaı 03.00-den qamdanady. Sebebi tártip boıynsha 06.00-de jumysqa kirisý qajet. Bizde arnaıy tehnıka júrgizýshileriniń ǵana tabysy jaqsy, olar qystygúni 800 myń teńgege deıin jalaqy alady. Jumysshylardy yntalandyrý maqsatynda birneshe áleýmettik sharany qolǵa aldyq. Sonyń biri – 80 oryndyq jataqhana. Onyń birinshi qabatynda 8 qyzmettik páter ornalasqan. Bul nysan buryn basqa mekemeniń balansynda bolǵan. Keıin ákimdiktiń qoldaýymen bizge berilgen soń, jóndeý jumysyn júrgizdik. Byltyr jyl sońynda qyzmetkerlerge páter kiltterin tabystadyq. Osyǵan qosa, burynǵy ortalyq keńse ǵımaratyn qaıta jóndep, kerek-jaraǵyn túgendep, páter retinde qyzmetkerlerge úlestirdik. Ǵımarattardy páter retinde jóndegen soń, turmystyq tehnıkalaryn da túgendep berdik. Jumysshylardyń eńbek jaǵdaıyn jaqsartý maqsatynda budan ózge de naqty jumys jeterlik.
– Qyzmetkerlerdiń alańsyz eńbek etýine taǵy qandaı jaǵdaı jasalǵan?
– Aıtalyq, buryn jumysshylardyń qystygúni jylynatyn, jazda tynyǵyp, tamaqtanatyn oryndary ǵımarattardyń jertólesinde ornalasqan edi. Endi ákimdiktiń qoldaýymen bos turǵan ǵımarattardy alyp, jóndep, tynyǵatyn oryndardy birinshi qabatqa kóshirdik. Jumysshylardyń jýynyp, tamaq isteýine, jylynýyna, tynyǵýyna qolaıly segiz oryn saıladyq. Iаǵnı qalanyń barlyq aýdanynda osyndaı oryndar bar. Osyǵan qosa, qys aılarynan bastap, sáýirge deıin jumysshylarymyzdy ystyq tamaqpen qamtamasyz ettik. Qyzmetkerlerdiń salamatty ómir saltyn ustanýyna jaǵdaı jasadyq. Basseınge baryp, sport zalynda jattyǵýǵa múmkindik qarastyrylǵan. Byltyr qyzmetkerlerdiń 200-den astam balasyna jazǵy demalys uıymdastyrdyq. Olar Býrabaıda demalyp qaıtty. Mundaı bastamalar ujymnyń aýyzbirligin nyǵaıtyp, qyzmetkerlerdiń áleýmettik jaǵdaıyna oń áser etedi, eńbek ónimdiligin arttyrady. Sondaı-aq qyzmetkerler medısınalyq saqtandyrý aıasynda tegin emdeledi. Artyqshylyǵy, medısınalyq kómek jumysshynyń ózderine ǵana emes, otbasy múshelerine de qoljetimdi.
– «Astana Tazalyq» seriktestiginiń byltyrdan beri sıfrlandyrýǵa, jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizýge myqtap kiriskenin bilemiz. Táýekel dep kommýnaldyq salada alǵashqylardyń biri bolyp jańa, elektrondy júıege kóshtińizder. Nátıje qalaı, kóńilden shyqty ma?
– Buryn barlyq jumys qaǵaz júzinde júrgiziletin. Bul – júıesizdikke, túrli zańbuzýshylyqqa alyp keletin. Sonyń ishinde janar-jaǵarmaıdy zańsyz paıdalaný, ıaǵnı urlaý jaǵdaıy astyrtyn iske asatyn. Elektrondy jol paraǵy osynyń barlyǵyn tyıyp, júrgizýshiniń zań buzýyna jol bermeıdi. Júıe arqyly arnaıy tehnıkanyń jumysy naqty ýaqyt rejiminde baqylanady. Tehnıkanyń qozǵalys baǵyttary, oryndalǵan jumys kólemi ári materıaldardyń shyǵyny tolyq qadaǵalanady. Búginde júıe 393 arnaıy tehnıkaǵa engizilip, naqty nátıjelerdi kórip otyrmyz. Mysaly, jol paraǵyn rásimdeý ýaqyty 10 mınýttan 1 mınýtqa deıin qysqardy. Medısınalyq tekserýde adam faktory joıylyp, tehnıkany jelige shyǵarý qaýipsizdigi artty. Janar-jaǵarmaı shyǵynyn baqylaý kúsheıdi, otyn deńgeıin baqylaý datchıkteri men bos júristi esepke alý arqyly jyl saıyn 10%-ǵa deıin qarjy únemdeledi. Tehnıkany maqsatsyz paıdalaný túgel derlik joıyldy, jumys tıimdiligi artty. Sybaılas jemqorlyq táýekelderi tómendedi. Naqty ýaqyttaǵy derekterdiń arqasynda basqarýshylyq sheshim qabyldaý 15%-ǵa jedeldedi, «ótinim – oryndaý – akt» tizbeginiń ashyqtyǵy tártipti kúsheıtip, daýly jaǵdaılardy azaıtty. Bir ǵana janar-jaǵarmaıdy baqylaý arqyly 300 mln teńgeniń shamasynda qarajat únemdeldi.
– Sıfrlyq sheshimderdiń arqasynda jumystyń birazy avtomattandyrylsa, jumysshylar da qysqaratyn shyǵar?
– Iá, barlyq derekter avtomatty túrde qalyptasqan soń, qaǵazbastylyq azaıyp, endi adamı faktor tómendedi. Nátıjesinde, keıbir qyzmetterdi ońtaılandyrdyq. Mysaly, buryn tek qaǵaz qujattarmen aınalysqan 35 dıspetcherdiń orny qysqardy. Sıfrlandyrýdyń arqasynda esep-qısap ta avtomatty túrde júrgizip, jalaqy birden esepteledi. Kadr mamandary, býhgalterler qysqarady. Bul jumystar qazir qanatqaqty rejimde iske qosylsa, jazda tolyq engiziledi degen jospar bar. 2024 jyly mekemede shamamen 2 448 adam jumys istegen bolsa, keıingi ońtaılandyrý nátıjesinde bul san 1 740 adamǵa deıin azaıdy. Bıyl qys mezgilinde shamamen 1 428 qyzmetker jumys istedi. Munyń barlyǵy sıfrlandyrýdyń, jumysty avtomattandyrýdyń nátıjesi. Únemdelgen qyrýar qarajat mekemeniń joǵyn túgendeýge, jumysshylardyń jalaqysyn ósirip, áleýmettik jaǵdaıyn ońaltýǵa jumsalady. Bizdiń qaǵıdatymyz qarapaıym, mekemege naqty tabys ákeletin negizgi kúsh – júrgizýshiler men óndiristik personal. Sondyqtan artyq ákimshilik, qosalqy qyzmetterdi qysqartý arqyly eńbek qoryn tıimdi paıdalanýǵa bolady. Sıfrlandyrý jumysyn tolyq ózimizdiń otandyq IT-mamandar atqarǵanyn aıta ketken abzal. Bilimdi jastardyń jumysy kóńilden shyqty. Qazir bizge qyzyǵyp, elimizdiń birneshe aımaǵynan, tipti Bishkekten kommýnalyq sala qyzmetkerleri keldi. Olar da tıimdiligin kórsetken júıeni engizgeli otyr.
– Jumysshylardyń áleýmettik jaǵdaıyn sóz etkende, olardyń baspanamen qamtylýy týraly aıtpaı kete almaımyz. Jaqynda mekeme qyzmetkerleriniń úıli bolýyna qatysty jaǵymdy jańalyq estip edik, sony óz aýzyńyzdan estisek.
– Iá, keshe ǵana 7 qyzmetkerimiz úıli bolýǵa múmkindik aldy. Olarǵa ekinshi deńgeıli bankter arqyly ıpoteka rásimdeý kezinde bastapqy jarnanyń 50%-yn tóleýge arnalǵan sertıfıkat tabystadyq. Bul jyldar boıy óz baspanasyna kóshýdi armandap júrgen qyzmetkerlerge úlken járdem boldy. Turǵyn úı sertıfıkatyna úmitkerlerge mekemede keminde 5 jyl eńbek ótili bolýy, keıingi jyldary óz atynda turǵyn úı bolmaýy kerek degen talaptar qoıyldy. Áleýmettik jaǵdaıy eskerildi. Biz árbir qyzmetkerdiń otbasylyq, turmys jaǵdaıyn jaqsartýǵa múmkindik qarastyrǵymyz keledi. Áleýmettik qoldaý sharalaryn, onyń ishinde jumysshylardyń turǵyn úı alýyna kómektesin bastamalardy alda úzbeı, jalǵastyrýǵa nıettimiz.
– Suhbatty túıindeı kele, turǵyndardyń tazalyq saqtaý mádenıeti qanshalyqty artty dep oılaısyz?
– Salaǵa kózqaras ózgerýi qajet degendi biz únemi aıtamyz. Qoǵamda áli kúnge kóshe tazalaýǵa nemese qar kúreý jumysyna barǵysy keletinder az. Bizde eńbek etetinderdiń de deni jasy úlken azamattar. Jastar joq emes, alaıda salystyrmaly túrde óte az. Tazalyq tek tazalyqqa jaýapty jumysshynyń mindeti dep oılaıtyndar áli bar. Shyn máninde, qala tazalyǵy – árbir turǵynnyń ortaq jaýapkershiligi. Qala – ortaq úıimiz. Biz jýyrda tájirıbe jasap, Máńgilik el dańǵyly boıyndaǵy bir shaqyrym aýmaqty táýlik boıy tazalamadyq. Nátıjesinde, sol qysqa ýaqyt ishinde myńdaǵan temeki tuqyly, sýsyn bótelkeleri, balmuzdaq, basqa da turmystyq qaldyqtar qoqys tastaýǵa tyıym salynǵan oryndarda úıilip qaldy. Árıne, tazalyqqa beıjaı qaramaıtyn turǵyndarymyz kóp, olarǵa alǵys aıtamyz. Sol turǵyda men tazalyq bizge úlken eńbektiń, adal jumysshylardyń arqasynda keletinin jetkizgim keldi.
Áńgimelesken –
Sándibek ASANÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
