Máńgilik Eldiń bıik murattary

«Tolysqandyqtyń ja­­handyq synynan ótý úshin bizdiń toptasa bilýimiz qajet. Biz bar­lyq qazaqstandyqtar ara­syndaǵy senimdi nyǵaı­­týǵa tıispiz! Bir-biri­mizge taǵatty bolýy­myz kerek. Bular – Qa­zaq­stannyń bola­shaǵyna kiltter»

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy N. Nazarbaevtyń «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» Joldaýynan

23 sáýirde «Máńgilik El: bir el – bir taǵdyr» kún tártibimen Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXII sessııasy ótti. Sessııada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti, Qazaqstan halqy Assam­b­leıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev Assambleıanyń 20 jyl ishinde atqarǵan jumystarynyń qorytyndysyn shyǵaryp, aldaǵy jańa baǵyttardy aıqyndady.

Memleket basshysy bizdiń ortaq jetistikterimiz jaıly aıta kelip, aldaǵy ýaqytta memleket pen qoǵamdy odan ári damytýdyń neǵurlym ózekti máselelerin anyqtap, naqty mindetter júktedi. Birinshiden, ulttyń zamanaýı álemdegi mádenı arqaýy aıqyndaldy. Bul rette, kóp etnosty halyqtyń etnostyq, tildik, dinı jáne mádenı aıyrmashylyqtary ony bólýdiń emes, biriktirýdiń bastaýy bolýy kerek. Qazaqstannyń mádenıeti HHI ǵasyrdaǵy eń tanymal mádenıetterdiń qatarynda jáne otyz «joǵary mádenıetti qoǵamnyń» shoq juldyzdarynyń quramynda bolýy qajet. Ekinshiden, ortaq rýhanı-adamgershilik qundylyqtar negizindegi halyqtyń birligi qazaqstandyq ulttyq rýhtyń bastaýy bolyp tabylady. Bizderdi ortaq úıimiz – Qazaqstanǵa degen súıispenshilik, ejelgi jerimizdiń tarıhyna jáne tilderdi damytýǵa qatysty qoǵamdyq kelisimimiz, memleketimiz ben onyń azamattarynyń búgingi kúnimiz ben eńseli erteńimizge degen tereń senimi biriktiredi. Bizdiń Máńgilik Otanymyz – Máńgilik Eldiń negizi, mine, osylar. Úshinshiden, óskeleń urpaqqa patrıottyq tárbıe berýge, azamattyq qaǵıdattarynda qazaqstandyq biregeılikti nyǵaıtýǵa, olardyń sanasynda jalpyulttyq qundylyqtardy, adamgershilik qasıetterdi, ar-namys, izgilik pen qaıyrymdylyq normalaryn qalyptastyrýǵa erekshe kóńil bólinýde. Buǵan bilim berý men tárbıe, mádenıet salasynyń, BAQ-tyń jáne etnomádenı birlestikterdiń barlyq múmkindikteri jumyldyrylady. Otbasy qundylyqtary arqyly tole­ranttylyqqa tárbıeleýde Analar keńesine erekshe mindet júkteledi, olardyń sany búgingi tańda 200-den asty. Dana halqymyz «El bolamyn deseń, besigińdi túze» dep beker aıtpaǵan. Tórtinshiden, memleket degenimiz – ult, al onyń basty qundylyǵy – onyń bire­geı memlekettik tili. Memlekettik tildi bilý – ár azamattyń paryzy men mindeti, báseke­lestiktiń basty kepili, qoǵamdaǵy áleýmet­tik baspaldaq. Úsh tildi meńgerý – jahan­dyq ómirge berilgen joldama, adamnyń tabys­tylyq qaǵıdaty. Sondyqtan úsh tilde bilim berýdi damytýdyń jol kartasy ázirlenedi. Besinshiden, transparentti memlekettiń qoǵamdyq baqylaý júıesinde halyqtyq, saıasattan tys ókildiktiń erekshe tetigi retindegi Assambleıanyń erekshe róli aıqyndaldy. Búginde bul róldi Qoǵamdyq kelisimniń barlyq deńgeıdegi 1470 keńesi oryndaıdy, olar naqty óńir, qala, aýyl turǵyndarynyń, kásiporynnyń áleýmettik kóńil-kúıi úshin ózekti bolyp tabylatyn kez kelgen máselemen aınalysady. Osy júıe budan ári de jalǵasyn tabýy tıis. Altynshydan, el Prezıdenti ulttyq radıkalızmniń, etnosaralyq qatynastar máselelerin saıasattandyrýdyń barlyq nysandarynyń joly qatań kesiletinin atap kórsetti. Máseleniń osylaısha qoıylýy óte ózekti, sebebi, zamanaýı ǵalamdyq áleýmettik shıelenisterde bul quramdastar asa qaterli ról atqarady. Jetinshiden, Assambleıanyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtaǵy áriptesterimizben mádenı-gýmanıtarlyq ózara is-qımyldy tereńdetý boıynsha jumysyn júıelendirý. Bul rette mynany erekshe atap ótkimiz keledi – áńgime Odaqqa múshe memlekettermen eki jaqty gýmanıtarlyq jáne mádenı baılanystar týraly bolyp otyr, sebebi, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq – bul biryńǵaı ekonomıkalyq uıym. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXII sessııasy qazaqstandyq patrıotızmniń, ulttyq birliktiń, bizdiń halqymyzdyń toleranttylyǵy men aqjarqyndyǵynyń ozyq úlgilerin kórsetip qana qoımaı, el Prezıdentiniń beıbitshilik pen kelisim saıasatynyń saltanat qurýyn jáne halyqtyń óz Elbasyna degen sheksiz senimin de pash etti. Sondyqtan, Memleket basshysy 1 naý­ryzdy (nemese basqa kúndi) etnostardyń bir-birine jáne ǵasyrlar boıy basqa etnostardyń barlyǵyna júrek meıirimin tógip, olardy óz baýyryndaı qabyldap kele jatqan qazaqtarǵa alǵys aıtý kúni retinde atap ótýdi usynýy óte oryndy. Bul qazirgi kúni bastalyp ketken adamı dástúrdi qoldaý dep bilemiz: Úshtóbe men Oral qalalarynda qýǵyn-súrgin qurbandarynyń urpaqtary qazaq halqyna, qazaq jerine rızashylyqtyń belgisindeı etip, eskertkish ornatty. Árıne, bul kún tarıhty eske alý jáne barsha qazaqstandyqtardyń bir-birine degen dostyǵyn, súıispenshiligin, meıirimdiligi men izgiligin pash etken mereke bolýy tıis. Memleket basshysynyń aldymyzǵa qoıǵan mindetterin – Bes ınstıtýttyq reformany, «Memlekettik qurylystyń odan arǵy 100 naqty qadamy» Ult Josparyn iske asyrý azamattyq qaǵıdattarǵa, quqyqtar men jaýapkershiliktiń birligine, teń múmkindikterge qoljetimdilikke negizdelgen qazaqstandyq biregeıliktiń odan ári nyǵaıýyn talap etedi. Jalpyulttyq Máńgilik El ıdeıasy, atap aıtqanda, onyń shoǵyrlandyrýshy qundylyqtary – azamattyq teńdik, eńbek­súıgishtik, adaldyq, ǵylym men bilimniń joǵary baǵalanýy, zaıyrly memleket – toleranttylyq memleketi – azamattyq sana-sezimniń irgeli negizi ekeni kúmánsiz. Kópetnosty jáne kópkonfessııaly qurylymy bar memlekettiń birtutas maq­satqa jetý jolynda biryńǵaı qundy­lyq­tardyń, Máńgilik El ulttyq ıdeıasynyń tóńi­re­gine toptasqan, birtutas azamattyq qoǵam­das­tyqsyz nyǵaıýy múmkin emes. «Máńgilik El» – Qazaqstan memle­ket­tiliginiń tereń tarıhyn kórsetetin jalpy­ulttyq ıdeıa, birligimizdiń taýsylmas qýaty, barsha qazaqstandyqtardy biriktirýshi rýhanı kúsh, Táýelsizdigimizdiń senimdi tiregi! «Máńgilik El» ıdeıasy halyqtyq, tereń patrıottyq «Meniń elim» túsinigimen ajyramas baılanysta. Bul kategorııalarda bizdiń halyqtyń, qoǵamnyń, memleketimizdiń ómirlik fılosofııasy bekitilgen. Qazaqstan halqy Assambleıasy jylynyń basty ıdeıasy – «Meniń elim – Máńgilik El». Sondyqtan da Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXII sessııasy «Máńgilik El: bir el – bir taǵdyr» kún tártibimen ótti, al 2015 jyl, eshbir asyra aıtýsyz, Qazaqstan halqy úshin óziniń aýqymy jaǵynan bizdiń qoǵam men memlekettiń odan ári damýynyń sıpaty men baǵyty aldaǵy kóp jyldarǵa aıqyndalyp, josparlar jasalǵan tarıhı jyl boldy. Bıylǵy jyly Assambleıanyń aldynda ata-babalarymyzdyń asyl muraty «Máńgilik El» bolý armanyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan Bes halyqtyq reformanyń, «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń maqsattaryn iske asyrý mindeti tur. Jáne biz bul mindetti sheshýdemiz. Assambleıa jyly elimiz Qazaqstan Respýblıkasynyń 20 jyldyǵyn, Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn atap ótpek, al Uly Jeńistiń 70 jyldyǵy atap ótildi. Assambleıa jyly, onyń 20 jyldyq mejesinde, men QHA qurylyp, qalyptasqan kezeńde atsalysqan azamattarǵa, eń aldymen, Myrzataı Joldasbekov, Sergeı Tereshenko, Oralbaı Ábdikárimov, Pavel Atrýshkevıch, Murat Karımov, Oleg Dymov, Leo Shık, Mıhaıl Parıpsa, Aleksandr Baron, Sultan Ozdoev, Lıýdmıla Hochıeva, Mýsanııp Ývaısov, Knıaz Mırzoev, Alek­sandr Dederer, Iýrıı Býnakov, Gýl­nara Annakýlıevalarǵa sheksiz alǵysymdy bildirgim keledi. Elimizdiń árbir azamatyna, Qazaqstannyń shalǵaı aýdandaryndaǵy ár eldi mekenge jetý úshin, ár adam Assambleıanyń sharapatyn, memlekettiń áleýmettik baǵdary men óz Otanynyń taǵdyryna ortaqtastyǵyn sezinýi úshin mereıtoılyq jylda birqatar aýqymdy áleýmettik aksııalar iske asyrylýda. «Meniń Qazaqstanym» poıyzy» res­pýb­lıkalyq aksııasy kóptiń kóńilinen shyqty, 29 eldi mekende 4,5 myńnan astam adamǵa áleýmettik, medısınalyq kómek kórsetilip, quqyqtyq keńester berildi. 50 myńnan asa adamǵa medısınalyq kómek kórsetildi. Ǵalym-shyǵystanýshy Shoqan Ýálıhanovtyń týǵanyna 180 jyl, uly aqyn Abaı Qunanbaevtyń týǵanyna 170 jyl tolýyna arnalǵan is-sharalar ótkizildi. Assambleıa biregeı joba – «QHA – 20 izgi is» respýblıkalyq aksııasynyń aıasynda «Taıqazan – izgi ister nyshany» estafetasynyń bastamashysy boldy. Aksııa aıasynda 35 myń adamǵa kómek kórsetildi, 2500 is-shara ótkizildi. Qaraǵandy obly­synda sý tasqynynan zardap shekken tur­ǵyndarǵa 13 mln. 200 myń teńge qarajat aýdarylyp, 100 tonna gýmanıtarlyq kómek jiberildi. Táýelsizdik tarıhynda Assambleıa árqashanda turaqtandyrýshy ról atqaryp, tarıhtyń ótpeli kezeńderinde halyqtyń birligi men kelisimin saqtaýdy qamtamasyz etti. 1995 jyly Assambleıa jas táýelsiz memlekettiń óz jolyn – qazaqstandyq joldy tańdaýyna: jańa, qoldanystaǵy Ata Zańymyzdy qabyldaýǵa jáne Memleket basshysynyń ókilettigin sozýǵa yqpal etken búkilhalyqtyq eki referendým ótkizýge bastamashylyq jasady. Assambleıanyń Prezıdent saılaýyn ótkizý týraly bıylǵy jylǵy bastamasy halyqtyń erkiniń, onyń turaqtylyqqa, erteńgi kúnge degen senimin, áleýmettik-ekonomıkalyq úderistiń sara jolynan taımaı, turaqty damýdyń dańǵyl jolyna túsýge, qoǵamdyq kelisim men ulttyq birlikti nyǵaıtýǵa umtylysyn bildiretin naqty shara boldy. О́tken saılaý Qazaqstan halqynyń birigýi men shoǵyrlanýynyń, barsha azamattardyń óz taǵdyryn sheshýge sanaly umtylysynyń aıqyn kórinisi boldy. Munyń aıǵaǵy – el tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan rekordtyq kórsetkishke qol jetkizý, saılaýshylardyń 95 %-dan astamynyń daýys berýge qatysýy. Qazaqstan halqy bolashaq urpaq aldyndaǵy jaýapkershiligin sezine, halyqtyń jáne eldiń bıik múddesin eskere otyryp, óziniń azamattyq jáne patrıottyq paryzyn oryndaý maqsatynda óz tańdaýyn jasady. Bul saılaý halyq ishinen shyqqan Kóshbasshymyz, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdentiniń shúbásiz jeńisiniń saltanatyn kórsetti. Qazaqstandyqtar 97,4%-y Elbasy úshin, beıbitshilik, kelisim men turaqtylyq úshin daýys berdi. Saılaýdyń Memleket basshysy jarııalaǵan Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń jyly, biz beıbitshilik pen kelisim saıasatynyń 20 jyldyǵyn merekeleıtin jyly ótýiniń mańyzy zor. О́ıtkeni, Assambleıanyń negizgi mıssııasy men mindeti – Qazaqstan halqyn birtutas etý oıdaǵydaı iske asyryldy. Búgingi tańda Assambleıa – turaqtylyqtyń senimdi faktory, qoǵamdyq kelisimniń berik irgetasy, turaqty damýdyń kepili. Assambleıa elimizdiń konstıtýsııalyq organyna, jalpyazamattyq, saıasattan tys jáne jalpyhalyqtyq ınstıtýtyna aınaldy, al kópetnosty eldiń halqynyń birligi qazaqstandyq memlekettiliktiń bazısi bolyp tabylady. Qazaqstan halqy qasıetti Qazaqstan jerindegi beıbit ómir úshin óz Elbasyna shynaıy alǵysyn bildiredi. Elbasymen birge biz bıik belesterge bet burdyq, el Prezıdenti N.Nazarbaevtyń qazaqstandyq úlgisiniń «bes basty jeńisine» qol jetkizdik – Qazaqstannyń birtutas halqyna birigý tabysty ótti, elimiz qaýipsiz jáne turaqty elge aınaldy; eldiń kóp­etnostylyǵy Qazaqstannyń strategııalyq resýrsyna aınaldy; azamattarǵa quqyq pen múmkindikterdiń naqty teńdigi qamtamasyz etilýde, al Elbasy halyqtyń tolyq ta shynaıy senimine ıe boldy. Áleýmettik zertteýlerdiń derekteri boıynsha, saýalnamaǵa jaýap berýshilerdiń 95,0%-y ózderin birtutas halyqtyń ókili sanaıdy, 94,2%-y Qazaqstannyń azamattarymyz dep sanaıdy. Elbasynyń syndarly da kóregen saıasatynyń arqasynda Qazaqstan halqy Assambleıasy Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa demokratııalyq ınstıtýttarynyń júıesine úılesimdi qosyldy. Álemdik qaýymdastyq eldiń Tuńǵysh Prezıdentin etnosaralyq toleranttylyq pen qoǵamdyq kelisimniń qazaqstandyq úlgisiniń negizin qalaýshy retinde tanıdy. Táýelsizdik jyldarynda Assambleıanyń halyqaralyq bedeli de ósti. Qazaqstandyq tájirıbe halyqaralyq sarapshylardyń joǵary baǵasyna ıe boldy, ony álemdik qaýymdastyq zor yqylaspen zertteýde. Álemniń 20 eli tájirıbe almasý úshin ózderiniń sarapshylaryn, saıasatkerlerin, dıplomattaryn Assambleıa hatshylyǵyna jiberdi, osy taqyrypqa arnalǵan alpystan asa kezdesýler ótkizildi. Bizdiń model 56 tilge aýdaryldy, Birikken Ulttar Uıymynda, EQYU qatysýshy elderde, iri halyqaralyq forýmdar ótkizilgen memleketter astanalarynda – Kopengagende, Venada, Jenevada, Nıý-Iorkte tanystyrylymdar ótti. Qazaqstan halqy Assambleıasy – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń biregeı saıası jańashyldyǵynyń nátıjesi. Búginde Kons­tıtýsııa men Qazaqstan halqy As­samb­­leıasy jaı ǵana qurdastar emes, bular – turaqtylyqtyń, jańǵyrtýdyń jáne ór­kendeýdiń irgetasyna aınalǵan eki uly qundylyq. Senim, dástúrler, trans­parent­tilik, toleranttylyq – bizdiń kópetnos­ty, órkendegen memleketimizdiń negizgi qaǵı­dattaryn osylar quraıdy. Osy qundylyqtarǵa shynaıy beril­gen­diktiń nyshany retinde biz 1 mamyrdy Qazaqstan halqynyń birligi kúni dep atap ótemiz. Bul mereke qazaqstandyqtardyń júregine erekshe jaqyn meıram. Bul kún – bizdiń halqymyzdyń birligi, dostyǵy men tatýlyǵy merekelenetin kún. Patrıotızm men yntymaq, Otan taǵ­dyryna jaýapkershilik – bul Qazaq­stan­nyń qarqyndy damýynyń strategııalyq resýrs­tary, bizdiń kúsh-jigerimizdiń jáne erteńgi kúnge degen senimimizdiń qaınar bulaǵy. Barlyq qazaqstandyqtarǵa densaýlyq pen baqyt, tolaǵaı tabystar men jarqyn bolashaq tileımin! Biz – bir halyqpyz, bizdiń taǵdyrymyz ortaq!

Eraly TOǴJANOV, 

Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary – Hatshylyq meńgerýshisi.