Ǵylymǵa negizdelgen startaptardy damytý qajettiligi endi memlekettik deńgeıde naqty kún tártibine shyqty. Úkimet otyrysynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek bul baǵytty damytýdyń negizgi tetikterine toqtaldy.
«Biz «DeepTech», ıaǵnı irgeli ǵylymǵa negizdelgen startaptardy, tehnologııalyq bastamalardy jáne kúrdeli óndiristerdi damytýdyń júıeli modeline kóshemiz. Bul mehanızm óńirlik forsaıttardy júrgizýdi, kásiporyndardyń problemalaryn anyqtaýdy, perspektıvaly baǵyttardy izdeýdi, tehnologııalyq mindetterdi qoıýdy, ónerkásiptik úlgilerdi jasaýdy jáne óndiristerdi iske qosýdy qamtıdy. Negizgi qaǵıdat – tehnologııalyq tizbekterdi tereńdetý», dedi Saıasat Nurbek.
«DeepTech» baǵytyndaǵy mundaı júıeli tásil ǵylym men óndiris arasyndaǵy baılanysty nyǵaıta túspek. Osylaısha, zerthanalyq deńgeıdegi jobalardyń naqty ónimge aınalýyna jol ashylady. Sonyń nátıjesinde joǵary tehnologııalyq sheshimder ekonomıkaǵa birtindep engizile bastaıdy.
Elimizde «DeepTech» startaptar az bolǵanymen, osy baǵytta alǵashqy qadamdar jasalyp jatyr. Máselen, jaqynda Shymkentte ótken «Digital Qazaqstan 2026» forýmynda eldiń úzdik startaptary bas qosyp, tehnologııalyq sheshimderin usynǵan edi. Fınalǵa shyqqan 20 jobanyń qatarynda jasandy ıntellekt, bilim jáne densaýlyq saqtaý baǵytyndaǵy bastamalar boldy. Solardyń ishinde erekshe kózge túsken «DeepTech» jobanyń biri – jas zertteýshi Asyljan Abdýllaev ázirlegen «CortexAI». Atalǵan júıe donor men naýqastyń genetıkalyq jáne medısınalyq derekterin jınap, olardy taldaıdy jáne sol arqyly transplantasııanyń sátti ótetinin nemese qaýipti ekenin aldyn ala boljaıdy. Dáriger osy aqparatty paıdalanyp, eń durys sheshimdi qabyldaı alady. Osyndaı kúrdeli mindetti sheshý maqsatynda startap jetekshileri bıostatıstıka, ımmýnologııa jáne jasandy ıntellekt salalaryndaǵy ǵylymı zertteýlerge súıengen.
«CortexAI» jobasynyń avtory Asyljan Abdýllaevtyń aıtýynsha, osy bastama naqty máseleni sheshý qajettiliginen týǵan.
«Álemde jyl saıyn myńdaǵan transplantasııa jasalǵanymen, olardyń shamamen 30%-ǵa jýyǵy sátsiz aıaqtalady. Bul kóbine donor men resıpıent arasyndaǵy sáıkestikti dál anyqtaı almaýdan týyndaıdy. Biz osy úderisti derekter men jasandy ıntellekt arqyly jaqsartýdy maqsat ettik», deıdi joba jetekshisi.
«DeepTech» jobalardyń eń basty ereksheligi – olardyń negizinde ǵylymı dálel jatady. Atalǵan júıe osy talapqa tolyq saı. Mundaı startaptardy damytýda ekojúıeniń de róli mańyzdy. Bul rette «Astana Hub» alańy jas startaptarǵa qoldaý kórsetip keledi.
«Astana Hub» bizge mentorlyq qoldaý, sarapshylarmen jumys isteý jáne halyqaralyq naryqqa shyǵý múmkindigin berdi. Bul jobany ıdeıadan naqty ónimge aınaldyrýda úlken ról atqardy. «CortexAI» – jaı IT ónim emes, bul «DeepTech» sheshim. Biz genetıka, medısına jáne jasandy ıntellektini biriktirdik. Mundaı ónim adamnyń ómirine tikeleı áser etedi», deıdi Asyljan Abdýllaev.
Qazirgi tańda «CortexAI» qanatqaqty kezeńde. Degenmen alǵashqy nátıjelerdiń ózi jaman emes. Joba bolashaqta transplantasııanyń sátti ótý yqtımaldyǵyn arttyryp, asqyný qaýpin azaıtýǵa kómektesýi múmkin.
Aldaǵy jospar da aýqymdy. «Bizdiń maqsat – «CortexAI»-dy halyqaralyq deńgeıdegi medısınalyq standartqa aınaldyrý. Elimizden bastap, keıin AQSh pen Eýropa naryǵyna shyǵýdy kózdep otyrmyz», deıdi joba jetekshisi.
Osyndaı «DeepTech» baǵytyndaǵy jobalardyń qataryn otandyq bıotehnologııa salasyndaǵy bastamalar da tolyqtyryp keledi. Solardyń biri – jas ǵalym Azamat Armanuly ázirlegen «Foldexa.bio» platformasy. Joba terapııalyq antıdenelerdi jasandy ıntellekt kómegimen jobalaýǵa baǵyttalǵan. Ádette mundaı zertteýler birneshe jylǵa sozylyp, qomaqty qarjyny talap etedi. Al «Foldexa» bul úderisti kompıýterlik modeldeý arqyly birneshe aptaǵa deıin qysqartady.
«Bul ıdeıa meniń magıstratýrada oqyp júrgen kezimde paıda boldy. Sol kezde antıdenelerdi ázirleý úderisiniń tym uzaq ári qymbat ekenin kórip, ony qalaı jyldamdatýǵa bolatynyn oıladym. Keıin osy máseleni tehnologııa arqyly sheshýge talpynyp, «Foldexa» jobasy dúnıege keldi», deıdi startap negizin qalaýshy Azamat Armanuly.
Platforma «sıfrlyq zerthana» qaǵıdatymen jumys isteıdi. Iаǵnı júıe aldymen myńdaǵan yqtımal molekýlany JI arqyly modeldep, keıin olardyń qurylymdyq sapasy men tıimdiligin kompıýter ishinde tekseredi. Sonyń nátıjesinde eń tıimdi nusqalar ǵana zerthanaǵa jiberiledi. Joba avtorynyń aıtýynsha, bul tásil onkologııa jáne basqa da kúrdeli aýrýlardy emdeýde jańa múmkindikterge jol ashýy múmkin. «Foldexa» qyzmeti onlaın júıe arqyly qoljetimdi. Ǵalymdar men zertteýshiler osy platforma arqyly antıdenelerdi kompıýterlik modeldeý múmkindigine ıe bolady.
Jalpy, mundaı úrdis joǵary oqý oryndary bazasynda da baıqalady. Byltyr Astanada tuńǵysh ret ótken «Deeptech báıge» baıqaýy sonyń aıqyn kórinisi. Nazarbayev University-de uıymdastyrylǵan bul saıysta ǵylymı zertteýlerge negizdelgen ondaǵan joba usynylyp, olardyń qatarynda medısına, óndiris, agrotehnologııa baǵytyndaǵy kúrdeli sheshimder boldy.
Mundaı jobalardyń paıda bolýy eldegi ǵylymı áleýettiń birtindep naqty ónimge aınalyp kele jatqanyn kórsetedi. Buryn zerthanalyq deńgeıde qalyp qoıatyn kóptegen ıdeıa endi naryqqa baǵyt alyp, qoldanbaly sıpatqa ıe bola bastady. Bul úrdis joǵary oqý oryndary men ǵylymı ortalyqtardyń bıznespen baılanysynyń kúsheıgenin ańǵartady. Iаǵnı ǵylym endi tek teorııamen shektelmeı, qoǵamǵa tikeleı qyzmet etetin sheshimder usynýǵa bet burdy. «DeepTech» baǵytyndaǵy bastamalar dál osy ózgeristiń aıqyn kórinisi bolyp otyr.
