Ispandyqtar men gollandyqtar álem kýbogynyń ıesin anyqtaý úshin qan maıdanda at oınatyp, bir-birine naıza tiremedi demeseńiz, aıanbaı-aq qarjysty. Birinshi taım oınady, nátıje joq. Ekinshi taım oınady, nátıje joq. Úshinshi taım oınady, nátıje joq. Tórtinshi taımnyń sońǵy mınýttary. Eki jaq penaltıge daıyndalǵandaı. Alań syrtyndaǵy oıynshylardyń qarbalasy kóbeıdi.
Vınsente Del Boske eńsegeı boıly Torresti alańǵa beker shyǵarmapty. Eýropa chempıonatynyń sheshýshi golyn soǵyp, ıspandyqtardy kári qurlyqtyń aldy qylǵan Torres gollandyqtar qaqpasynyń aldynda súrkil saldy. Oǵan juldyzdaı aqqan Fabregas qosylyp, shabýyldy shıelenistirip jiberdi. Oıynnyń 116-shy mınýty. Fabregas qorǵaýshylardyń arasynan sańylaý taýyp, qaptaldasyp kelip qalǵan Inestaǵa dop shyǵaryp berdi. Mıllıondaǵan jankúıerlerdiń kóz qurty bolyp júrgen ol sol jaǵyna sál jantaıa berip, oń aıaǵymen shirene tartty. Talaı úmitsiz goldardyń jolynda tas qamal bolyp turyp alǵan Stekelenbýrg ornynan qozǵala da almaı qaldy.
Jeıdesin sheship alǵan Inesta qolyn júregine alyp ıspan korolevasy Sofııa otyrǵan tusqa aqty. Bútin bir memlekettiń, ǵumyrynda álem chempıonatynyń júldesin kórmegen memlekettiń abyroıyn kókke jetkizgen jampozdyń júregi qýanyshtan jarylyp kete jazdaǵan shyǵar. Uıqy degendi tars esinen shyǵaryp, ıspandyqtar Jer atty jumyr planetany moıyndaryna ilip keterdeı halde bolyp júrgende gollandyq Iorıs Mateısen bastaǵan qorǵaýshylar sýdıa Hovard Ýebbany jan alqymǵa alyp jatty. Ýájderi: “Gol ofsaıdtan soǵyldy”, degen aıqaı. Olaı emes eken. Fabregas ta, Inesta da ofsaıdta joq. Álem kýbogy qoldarynan sýsyp bara jatqan gollandyqtardyń bul sońǵy tal qarmaýy edi.
Eki qurama da jeńiske laıyq-tyn. Kónge tigilgen anaý-mynaý júlde emes, fýtbol áleminiń bas báıgesi bolǵan soń qarsylastar qaqpasyna jalǵyz ózi at qoıatyn batyrlyqty qoıyp saq oınaǵan.
Eki qurama da óz tarıhynda álem chempıonatynyń altynyn almaǵan. Gollandyqtar 1974 jáne 1978 jyldary aqtyq syndarda FRG-men Argentınaǵa álem kýbogyn ustatyp jiberip, ishteri áli kúnge deıin ýdaı ashyp júrse, bul “qyzyl fýrııalyqtardyń” fınalǵa tuńǵysh shyǵýy edi.
Alǵashqy on mınótte-aq ıspandyqtardyń alǵa shyǵardaı sátteri bolǵan. Havıden aıyp alańynda dop alǵan Ramos on bir metr jerden baspen urǵanda saǵyzdaı sozylǵan Marten Stekelenbýrg qaqpa buryshynan syrtqa qaǵyp jiberdi. Sol Ramos oń qanatta Kýıtty aldap ótip, qaqpaǵa taǵy betpe-bet kelgende Heıtıng aldynan shyqty. Álem kýbogynyń surmergeni Davıd Vılıa da úsh múmkindikti paıdalana almady.
Ispandyqtardyń qarsylasyna óz oıynymen oınaýyn tańatyndyǵy belgili. Gollandyqtar mundaı bopsaǵa kóngen joq. О́z erejesin kúshpen kórsetti. Sonymen qym-qıǵash aıqas bastalǵan. Ispandyqtardyń arynyn basý úshin golland oıynshylary shalyp qulatýdy jıiletti. Aǵylshyndyq sýdıa Ýebba qaltasyna sary qaǵazdardy syıǵanynsha syqıtyp salyp kelipti.
Aıaǵan joq. Shúlen taratqandaı úlestirdi. Eki jaqqa da.
Ekinshi taımda gollandyqtardyń basty kóziri Aren Robbenniń eki ret júz paıyz gol soǵatyn múmkindigi boldy. Birinde Snaıder aldyna dop salyp berdi. Álemdegi úzdik qaqpashylardyń biri Kasılıas atyp shyǵyp, aıaǵynyń ushymen dopty qaqpa syrtyna shyǵaryp jibergen.
Tula boıy býyrqanǵan kúsh Robben qorǵaýshylardy qoǵadaı japyryp 83-i mınótte ıspandyqtardyń aıyp alańyna taǵy ótti. Ispandyq jankúıerlerdiń júregi toqtap qala jazdaǵan shyǵar. Aıaǵyna jylandaı oralǵan Pýıoldyń ústinen arǵymaqtaı qarǵyǵan Robben Kasılıaspen taǵy da betpe-bet kelip, gol soǵa almaı ketti.
Osy eki múmkindik Robbenniń júregin kelesi álem chempıonatyna deıin ınedeı shanshyp, tún ortasynda talaı ret qara terge túsiretini anyq.
Ekstra-taımda da esep asharlyqtaı mezetter eki jaqta da bolǵan. Fabregas Robbennyń “qateligin” qaıtalady. Janyn shúberekke túıip júrgen Stekelenbýrg Kasılıastyń erligin qaıtalady.
Van Marveık pen Del Boske tyń oıynshylardy birinen soń birin shyǵardy. 109-y mınótte Heıtıng aıyp alańynyń mańynda alǵa sýyrylǵan Inestany shalyp jyqty. Bir oıynda eki ret aıypty bolǵan qorǵaýshy alańnan qýyldy. Gollandyqtardyń aıyp alańyna naızadaı boılap qaıta-qaıta kire bergen Inesta aqyry gol soǵyp, degenine jetti.
Erkekter de jylaıdy. Qaqpashy Kasılıas boı-boı dep egildi deısiń. Al, shabýyl ótinde júrgenderdiń qýanyshtan jylaýǵa ýaqyty joq edi. Oıynnyń bitýine eki mınót qalǵan. Tóreshi eki mınót qosty. Gollandyqtar yshqyndy. Bolmady.
Ispandyqtar tóbesi kókke jetkendeı qýandy. Álem chempıonatynyń úsh ret fınalynda oınap, altyn kýbokqa qoldary bir jetpeı qoıǵan gollandyqtardyń túri órt sóndirgendeı. Jankúıerler de jylady. Bir jaǵy – qýanyshtan, ekinshi jaǵy – ózekti órtegen ókinishten.
Solaı bolary sózsiz edi. Júldeni eki jaqqa ıtjyǵys tústi dep bólip berý degen joq.
Ispanııa – tarıhynda tuńǵysh ret álem chempıony. Kúndeı jaınaǵan jigitterdiń moınynda altyn medaldar otshashýlar jarqylymen myń túske qubyldy. Kúmis medaldi bylaı shyǵa bere qaltasyna urǵan Bert van Mavreık: “Oıyn bitýge eki-úsh mınót qalǵanda jeńilýdiń azaby sumdyq eken. Penaltıde jeńemiz be degen úmitimiz bar edi, amal qansha, qatal bolsa da bul sport”, dedi. Al, Vınsente Del Boskege ne aıtsa da, qalaı sóılese de jarasady. “Bizdiń oıynshylardyń keminde taǵy bir gol soǵatyn múmkindikteri bolǵan. Biraq, oıyn nátıjesine razymyn. Bul – biz úshin eń baqytty kún. Men óz oıynshylarym úshin erekshe qýanamyn ári maqtanamyn”, dedi.
Álem kýbogy básekesinde tórt birdeı oıynshy bes goldan soqty. FIFA-nyń anyqtaýy boıynsha eń úzdik fýtbolshy ataǵyna Ýrýgvaıdyń shabýylshysy Dıego Forlan ıe boldy. Al, “Altyn býtsa” Germanııanyń sary altyn uly Tomas Mıýllerge buıyrdy. Sonymen qatar, Mıýller eń jas oıynshyǵa beriletin júldege ıe boldy. Lev Iаshın atyndaǵy júlde Ispanııa quramasynyń tas qamal qaqpashysy Iker Kasılıastyń enshisine tıdi.
Sonymen, fýtbol toıy tarqady. Ispan halqy kún, tún degendi umytty. Qanynda sal-serilerdiń jalyny bar halyq fýtbol toıynyń otyz kún oıyn, qyryq kún toıyn toılamaı áste sabasyna túspeıtindeı.
Mysaly, osy eldiń ataqty tennısshisi Rafael Nadal: “Biz bul jeńisti bir jyl toılaýǵa haqymyz bar” deıdi. Ispanııa jeńgende bul oǵlan jas balasha eńirep jylaǵanyn jasyrmaıdy.
Ispanııa fýtbol federasııasy Ońtústik Afrıka Respýblıkasyndaǵy tamasha jeńisten soń FIFA-dan 23,7 mln. evro syılyq aldy.
Al, Gollandııa quramasy 19 mln. alsa, úshinshi oryn úshin tiresken Germanııa men Ýrýgvaıǵa tıgeni 16 mıllıon evro.
Másele aqshada emes. “Quramań álem chempıony bolady, kónge ne tigesiń” dese, talaı memleket birneshe mıllıardtardy ústelge atyp urary sózsiz edi.
Álem kýbogynyń baǵasy ólsheýsiz. Onyń qunyn jeńiske jetkender jaqsy biledi.
ChEMPIONATTAN TÚIGEN OI
Álem chempıonaty aıaqtalǵanda qazaq fýtbolynyń janashyrlary ǵalym Shora Sarybaev jáne aqyn Tumanbaı Moldaǵalıevten bir aı boıy búkil álemdi ózine qaratqan jarys týraly pikirlerin bilgimiz kelip, habarlasqan edik. Shora aǵamyz bylaı dedi:
– Qazir densaýlyǵym azdap syr berip júr. Degenmen, fýtboldy jastaıymnan jaqsy kóretindikten, jekelegen quramalardyń oıyndaryn kórýge tyrystym, – dedi ol kisi. – Men burynda da aıtqanmyn, qazir de aıtamyn, fýtboldyń keleshegi Afrıkada. Osy qurlyqtyń quramalary bıyl bar kúsh-jigerlerin salýǵa tyrysty. Sonyń ishinde Gana komandasynyń oıyny maǵan unady. Afrıkalyqtar fýtboldy janyn salyp oınaıdy. Solar jartylaı fınalǵa shyqsa eken dep tiledim. Biraq amal ne, dop domalaq degendeı, fýtboldan bárin kútýge bolady.
– Fınalda qaı komandaǵa bolystyńyz?
– Maǵan sensasııa kerek. Gana jaqsy oınady dep aıttym ǵoı. Solardyń sensasııa jasaıtynyn kúttim. Al Ispanııa men Gollandııanyń oıyny qyzyqtyrmady. Bıylǵy básekede Eýropa men Ońtústik Amerıka komandalarynyń aqtyq aıqasqa shyǵatynyn bárimiz ishimizden sezinip júrdik qoı. Bir ókinishtisi, Argentınanyń shırek fınalda joly bolmady. Maradonany aıadym. Buryn ol jaqsy oınaıtyn. Al chempıonatta odan basqa Gollandııa, Ispanııa, Ýrýgvaı, Germanııa sheber oınady. Biraq, ıspandyqtardan basqalary degenderine jetpedi.
– Chempıonatqa baılanysty qandaı tilegińiz bar?
Qazaq jigitterin daıyndaý kerek. Kezinde “Qaıratta” qarakóz qandastarymyz az edi. Qazir de “Ordabasy”, “Qaısardan” basqalarynda qazaq balalary az. Bizde komandaǵa kóldeneń kók attylar alynady da, olar qazaq fýtbolyna úles qosýdyń ornyna bir eki jyl oınap, aqshasyn alady da ketip qalady. Sondyqtan aldymen jerdiń ıesi, eldiń kıesi bar degendeı, qazaq fýtbolyna jany ashıtyn azamattardy komandalarǵa kóptep tartý kerek dep oılaımyn.
Osydan soń Tumanbaı Moldaǵalıevpen habarlasqanymyzda, aqyn aǵamyz bıylǵy chempıonatty da jibermeı tamashalaǵanyn, bul kisiniń ózi 1958 jyldan beri fýtboldyń jankúıeri bolyp kele jatqanyn aıtty.
Men “Qaırattyń” oıynyn eshqashan jibergen emespin, – dedi aqyn aǵa. – Bala kúnimnen beri fýtbolǵa áýespin. Sondyqtan fýtbol meniń súıikti sport túrim.
Osy jerde Tumanbaı aǵadan bıylǵy chempıonat sizdińshe qalaı ótti, qaı komandaǵa bolystyńyz dep suraǵanymyzda: “Chempıonatqa rızamyn. Kúshti komandalar jınalyp oınady. Gollandııa, Ispanııa bıyl álemdegi myqty komandalardyń biri ekenin, al sońǵysy qatarynan Eýropa men álem chempıony bolyp, qazir onyń aldynda alynbaıtyn qamaldyń joqtyǵyn dáleldedi”, dedi.
Odan ári Tumaǵań myqty quramalar ǵana jetistikke jetetinin, solardyń ishinde ózi kúshti qurama retinde sanaıtyn Brazılııanyń jankúıeri bolǵanyn, onyń shırek fınalda jeńilgeni qazir álemde olarmen de ıyq teńestirip, básekelese alatyn komandalardyń shyǵyp kele jatqanyn dáleldeıtinin aıtty. Al oıynshylar arasynda óz basy Ispanııadan Andreas Inesta men Gollandııadan Ýeslı Sneıderdiń unaǵanyn jasyrmady.
Jazyp alǵan Dastan KENJALIN.
BASY QATTY, AIаǴY TÁTTI
Onyń aqtyq synynda osymen úshinshi ret aıtýly dodanyń fınalyna shyqqan Gollandııany jeńgen Ispanııa tuńǵysh ret álem chempıony ataǵyna ıe boldy. Al osy básekede tamasha óner kórsetip, birde-bir ret jeńilip kórmegen Gollandııa quramasy taǵy da 1974 jáne 1978 jyldardaǵy jaǵdaıdy qaıtalap, kúmis júldeni mise tutýǵa májbúr boldy. Qola júlde ekinshi ret qatarynan úshinshi oryn alǵan Germanııanyń, tórtinshi oryn chempıonatta erik-jigerimen kózge túsken Ýrýgvaı komandasynyń enshisine buıyrdy. Mine, osyndaı notamen aıaqtalǵan bıylǵy báseke kún saıyn jańaryp turatyn ınternet-saıttaryndaǵy jankúıerlerdiń pikiri boıynsha osy kezge deıin ótken álem chempıonattaryndaı qyzyqty jáne tartysty ótkenge uqsaıdy. Qolda bar derekterge qaraǵanda, mýndıal ózine jer júziniń 715 mıllıon halqyn yntyqtyrsa, TIME kompanııasy fınaldaǵy Ispanııa men Gollandııanyń arasyndaǵy oıyndy 700 mln. jankúıer tamashalady degen derek keltiredi. Qalaı degenmen bıylǵy báseke osyǵan deıin bolǵan jarystardyń bárinen asyp túskeni sózsiz. 2008 jyly Beıjińde ótken Olımpıadany 600 mln. halyq tamashalaǵan bolatyn.
Endi myna bir derekke qarańyzshy. Keshe dúnıe júziniń halqyn zertteıtin Gannover qory mynadaı málimetterdi taratty. Bıyl jer júziniń halqy 6,89 mlrd. adamdy qurapty. Kúnde ár sekónt saıyn dúnıege 3 náreste kelse, sonyń nátıjesinde jylyna halyqtyń sany 80 mln. adamǵa kóbeıip turady eken. Al bes jyldan keıin shartarapta 9,1 mlrd. halyq ómir súrse, 2050 jyly álemniń turmys deńgeıi tómen 49 memleketinde halyqtyń sany eki esege ósip, ol elderde turatyn adamdar sany 1,7 mlrd. bolady dep boljanýda. Bul endi sóz oraıy kelgende 2014 jyly Brazılııada ótetin mýndıaldi qansha adam tamashalaı alady degen oıymyzǵa qatysty keltirgen derekterimiz dep bilińizder. Sonda tórt jyldan keıin dúnıe júziniń halqy 320 mln. adamǵa ósse, chempıonatty bıylǵydaı 715 mln. halyq emes, odan da kóp jankúıer tamashalaýǵa múmkindik alatyn bolǵany ǵoı.
Bıylǵy chempıonatty jankúıerlerdiń kógildir ekrannyń aldynan shyqpaı tamashalaı alǵanyn bir aı boıy Ońtústik Afrıka aspany astynda ótken matchtardyń tartysty bolǵanymen ǵana emes, jarys tóńireginde bolǵan neshe túrli oqıǵalarmen, ataqty fýtbolshylar men mamandardyń bir-birimen aıtysyp, jaǵa ustasýǵa deıin barǵan jerlerimen de qyzyqty ótkenin baılanystyrýǵa bolady. Munda chempıonatqa Argentına quramasyn áıgili Maradonanyń bastap ákelýi keıbir adamdardyń qytyǵyna tıip, sonyń ishinde Pelemen kóp jyldan beri kele jatqan aıtysyna taǵy da maı quıdy. Pele Argentınanyń oıynyna baǵa berip, Maradona bapker emes degen pikirin bildirse, Dıego Armando óz kezeginde brazılııalyqty sózi súıeginen ótetindeı etip, biraz jerge aparyp tastady. Osydan keıin óziniń, óz eliniń namysyn qorǵaǵan ǵasyr oıynshysyna eshkim tımedi. Kerisinshe, Argentınanyń parlamentarııleri oǵan arnap eskertkish ornatý kerek dese, kezinde ózi oınaǵan Italııanyń “Napolı” komandasynyń basshylyǵy ony klýbqa bas bapker bolyp kelýin ótindi.
Chempıonatta qylmystyq oqıǵalar da kún ara bolyp jatty. Jarys bastalar aldynda Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń burynǵy prezıdenti Nelson Mandelanyń nemeresin kólik qaǵyp ketti. Osydan soń týrıster men ulttyq quramalardyń qonaq úılerine urylar túsip, tártip saqshylaryn biraz ábigerge túsirdi. Mundaı oqıǵalar áli kúnge deıin eldiń ár túkpirinde bolyp jatqany jasyryn emes. Endi chempıonattyń ózine kelsek, ol burynǵylarǵa qaraǵanda eń kóp aǵaıyndylar óner kórsetken jarys boldy. Mysaly, Germanııa quramasyndaǵy Jerom Boatengtiń baýyry Gana komandasynda oınady. Bir qyzyǵy ekeýi baýyr bolsa da jasyl alańda óz elderi úshin aıanbaı kúresti. Bıylǵy mýndıaldiń Ispanııa men Gollandııa arasynda ótken aqtyq aıqasynda 72 jyldan soń fınaldyń eń jas tóreshisi retinde 38 jasar aǵylshyn Govard Ýebb tórelik jasady. Oǵan deıin 1938 jyly fınaldyń tóreshisi Jorj Lýı Kapdavıl esimdi azamat bolǵan eken. Al chempıonattyń eń jas mergeni bolyp bes dop soqqan Germanııanyń 20 jasar jartylaı qorǵaýshysy Tomas Mıýller atandy. Osynshama dopty taǵy ıspan Davıd Vılıa, gollandyq Ýeslı Sneıder men ýrýgvaılyq Dıego Forlan soqty. Degenmen, básekeniń bas mergeni ataǵyna nemis oıynshysy laıyq dep tanyldy. Eger oıynshylardyń bári birdeı dop soqsa, FIFA fýtbolshynyń komandalas áriptesterine golǵa shyǵarǵan pastaryn esepteıdi eken. Nemis oıynshysy osy jarysta úsh ret áriptesterine tamasha pas beripti. Halyqaralyq fýtbol federasııasy osyny eskerip, Tomasty chempıonattyń eń jas mergeni ataǵyna laıyq dep tanydy. Sonymen birge, ol osy chempıonattaǵy jańa esim degen ataqqa da ıe bolǵanyn atap ótý jón. Bıylǵy básekede Mıýller basqalardyń da kózine túsken meksıkalyq Djovannı des Santos pen ganalyq Andre Aııýdyń aldyn orap ketti. Buǵan deıin onyń otandastarynyń arasynan 1966 jyly Frans Bekkenbaýer men 2006 jyly Lýkas Podolskı sol dodalardaǵy jańa esimder dep tanylǵan bolatyn.
Bıylǵy fınalda oınaý ýrýgvaılyq aıaqdop sheberi Dıego Forlannyń mańdaıyna jazylmasa da ol chempıonattyń eń úzdik fýtbolshysy ataǵyna ıe boldy. Al eger onyń Gollandııamen ótken jartylaı fınaldyq kezdesýde alystan soqqan doby Noıer qorǵaǵan qaqpanyń mańdaıshasyna tımeı, gol bolǵanda ol jarystyń bes emes, alty dobyn soqqan surmergeni bolar edi. Osy jylǵy mýndıaldiń taǵy bir ereksheligi, bir aı boıy sozylǵan jarysta oınalǵan 64 matchta 145 dop soǵyldy. Ortasha eseppen alǵanda ár oıynda 2,2 dop soǵyldy. 1990 jyly Italııada ótken dodada ortasha eseppen alǵanda árbir matchta 2,2 dop soǵylǵan bolatyn. Sodan keıingi jarystarda doptar qaqpada jıi týlap júrgen.
Ońtústik Afrıkada aıaqtalǵan mýndıalde FIFA úsh ádiletsiz soǵylǵan goldar úshin jankúıerler men ulttyq quramalardan keshirim surady. Atalmysh fýtbol uıymy osynda soǵylǵan barlyq 145 dopty saralaı kele Brazılııanyń oıynshysy Lýıs Fabıanonyń Kot d Ivýardyń (3:1) qaqpasyna qolyn dopqa tıgizip soqqan golyn, argentınalyq Karlos Tevestiń Meksıkamen bolǵan 1/8 fınaldyq oıynda (3:1) jáne Davıd Vılıanyń Ispanııa men Portýgalııa arasynda ótken kezdesýde (1:0) ofsaıdtan soqqan doptaryn esepke alǵandary úshin keshirim ótindi.
Álem chempıonaty kezinde fýtbolshylardyń atynan góri Germanııada sýda tirshilik etetin “Paýl” atty segizaıaqtyń aty shartarapqa tarap ketti. “Kóripkel” segizaıaq Germanııanyń oıyndary men basqa quramalardyń sońǵy matchtaryna “bal” ashyp, kezdesýlerdiń nátıjesin aına-qatesiz bildirip turdy. Qazir Astananyń mańyndaǵy aýyldardyń birinde bir túıeniń de fýtbol básekelerine boljam jasaı alatyny, Avstralııanyń Sıdneı qalasynda mekendeıtin Garrı atty qoltyraýynnyń, Sıngapýrdegi totyqustyń ala dop oıyndaryna dál “dıagnoz” qoıa alatyndary belgili bolyp otyr. Biraq bulardyń bári ataqty “Paýldiń” kóleńkesinde qalyp qoıdy. Álem chempıonaty tarıhynda janýarlardyń oıyndarǵa boljam jasaǵan kezderi buryn-sońdy bolǵan emes. Bolsa da jurtshylyqty osynshama tańqaldyrmaǵan.
Bıylǵy dodada Ispanııa eń taza oınaǵan komanda ataǵyna ıe boldy. “Qyzyl fýrııa” jeti oıynda segiz sary qaǵaz aldy. 2006 jyly Germanııada ótken jarysta Ispanııa Brazılııa ekeýi osy ataqty bólisken bolatyn. Sóz oraıy bıylǵy álem chempıondaryna kelip turǵanda Ispanııanyń fýtbol federasııasy árbir oıynshyǵa 600 000 eýro kóleminde syıaqy taǵaıyndaǵanyn atap ótkenimiz jón. Jarystyń kúmis júldegeri – Gollandııa quramasyna sol eldiń federasııasy árbir oıynshyǵa 300 000 eýrony sanap beretinderin málimdeýde. Al OAR bolsa, álem chempıonatyn ótkizýshi el retinde uıymdastyrý jumysyna 3,5 mlrd. dollar jumsap, 5 mlrd. AQSh dollary kóleminde tabys tapty degen derek bar. Bul jaǵynan elge chempıonatqa demeýshi bolyp, 1,8 mlrd. dollar jumsaǵan “Adidas” “Coca-Cola”, “Emirates”, “Hyundai-kia”, “Sony” men “VISA” kompanııalary kóp kómektesipti.
Dastan KENJALIN.
Ispandyqtar men gollandyqtar álem kýbogynyń ıesin anyqtaý úshin qan maıdanda at oınatyp, bir-birine naıza tiremedi demeseńiz, aıanbaı-aq qarjysty. Birinshi taım oınady, nátıje joq. Ekinshi taım oınady, nátıje joq. Úshinshi taım oınady, nátıje joq. Tórtinshi taımnyń sońǵy mınýttary. Eki jaq penaltıge daıyndalǵandaı. Alań syrtyndaǵy oıynshylardyń qarbalasy kóbeıdi.
Vınsente Del Boske eńsegeı boıly Torresti alańǵa beker shyǵarmapty. Eýropa chempıonatynyń sheshýshi golyn soǵyp, ıspandyqtardy kári qurlyqtyń aldy qylǵan Torres gollandyqtar qaqpasynyń aldynda súrkil saldy. Oǵan juldyzdaı aqqan Fabregas qosylyp, shabýyldy shıelenistirip jiberdi. Oıynnyń 116-shy mınýty. Fabregas qorǵaýshylardyń arasynan sańylaý taýyp, qaptaldasyp kelip qalǵan Inestaǵa dop shyǵaryp berdi. Mıllıondaǵan jankúıerlerdiń kóz qurty bolyp júrgen ol sol jaǵyna sál jantaıa berip, oń aıaǵymen shirene tartty. Talaı úmitsiz goldardyń jolynda tas qamal bolyp turyp alǵan Stekelenbýrg ornynan qozǵala da almaı qaldy.
Jeıdesin sheship alǵan Inesta qolyn júregine alyp ıspan korolevasy Sofııa otyrǵan tusqa aqty. Bútin bir memlekettiń, ǵumyrynda álem chempıonatynyń júldesin kórmegen memlekettiń abyroıyn kókke jetkizgen jampozdyń júregi qýanyshtan jarylyp kete jazdaǵan shyǵar. Uıqy degendi tars esinen shyǵaryp, ıspandyqtar Jer atty jumyr planetany moıyndaryna ilip keterdeı halde bolyp júrgende gollandyq Iorıs Mateısen bastaǵan qorǵaýshylar sýdıa Hovard Ýebbany jan alqymǵa alyp jatty. Ýájderi: “Gol ofsaıdtan soǵyldy”, degen aıqaı. Olaı emes eken. Fabregas ta, Inesta da ofsaıdta joq. Álem kýbogy qoldarynan sýsyp bara jatqan gollandyqtardyń bul sońǵy tal qarmaýy edi.
Eki qurama da jeńiske laıyq-tyn. Kónge tigilgen anaý-mynaý júlde emes, fýtbol áleminiń bas báıgesi bolǵan soń qarsylastar qaqpasyna jalǵyz ózi at qoıatyn batyrlyqty qoıyp saq oınaǵan.
Eki qurama da óz tarıhynda álem chempıonatynyń altynyn almaǵan. Gollandyqtar 1974 jáne 1978 jyldary aqtyq syndarda FRG-men Argentınaǵa álem kýbogyn ustatyp jiberip, ishteri áli kúnge deıin ýdaı ashyp júrse, bul “qyzyl fýrııalyqtardyń” fınalǵa tuńǵysh shyǵýy edi.
Alǵashqy on mınótte-aq ıspandyqtardyń alǵa shyǵardaı sátteri bolǵan. Havıden aıyp alańynda dop alǵan Ramos on bir metr jerden baspen urǵanda saǵyzdaı sozylǵan Marten Stekelenbýrg qaqpa buryshynan syrtqa qaǵyp jiberdi. Sol Ramos oń qanatta Kýıtty aldap ótip, qaqpaǵa taǵy betpe-bet kelgende Heıtıng aldynan shyqty. Álem kýbogynyń surmergeni Davıd Vılıa da úsh múmkindikti paıdalana almady.
Ispandyqtardyń qarsylasyna óz oıynymen oınaýyn tańatyndyǵy belgili. Gollandyqtar mundaı bopsaǵa kóngen joq. О́z erejesin kúshpen kórsetti. Sonymen qym-qıǵash aıqas bastalǵan. Ispandyqtardyń arynyn basý úshin golland oıynshylary shalyp qulatýdy jıiletti. Aǵylshyndyq sýdıa Ýebba qaltasyna sary qaǵazdardy syıǵanynsha syqıtyp salyp kelipti.
Aıaǵan joq. Shúlen taratqandaı úlestirdi. Eki jaqqa da.
Ekinshi taımda gollandyqtardyń basty kóziri Aren Robbenniń eki ret júz paıyz gol soǵatyn múmkindigi boldy. Birinde Snaıder aldyna dop salyp berdi. Álemdegi úzdik qaqpashylardyń biri Kasılıas atyp shyǵyp, aıaǵynyń ushymen dopty qaqpa syrtyna shyǵaryp jibergen.
Tula boıy býyrqanǵan kúsh Robben qorǵaýshylardy qoǵadaı japyryp 83-i mınótte ıspandyqtardyń aıyp alańyna taǵy ótti. Ispandyq jankúıerlerdiń júregi toqtap qala jazdaǵan shyǵar. Aıaǵyna jylandaı oralǵan Pýıoldyń ústinen arǵymaqtaı qarǵyǵan Robben Kasılıaspen taǵy da betpe-bet kelip, gol soǵa almaı ketti.
Osy eki múmkindik Robbenniń júregin kelesi álem chempıonatyna deıin ınedeı shanshyp, tún ortasynda talaı ret qara terge túsiretini anyq.
Ekstra-taımda da esep asharlyqtaı mezetter eki jaqta da bolǵan. Fabregas Robbennyń “qateligin” qaıtalady. Janyn shúberekke túıip júrgen Stekelenbýrg Kasılıastyń erligin qaıtalady.
Van Marveık pen Del Boske tyń oıynshylardy birinen soń birin shyǵardy. 109-y mınótte Heıtıng aıyp alańynyń mańynda alǵa sýyrylǵan Inestany shalyp jyqty. Bir oıynda eki ret aıypty bolǵan qorǵaýshy alańnan qýyldy. Gollandyqtardyń aıyp alańyna naızadaı boılap qaıta-qaıta kire bergen Inesta aqyry gol soǵyp, degenine jetti.
Erkekter de jylaıdy. Qaqpashy Kasılıas boı-boı dep egildi deısiń. Al, shabýyl ótinde júrgenderdiń qýanyshtan jylaýǵa ýaqyty joq edi. Oıynnyń bitýine eki mınót qalǵan. Tóreshi eki mınót qosty. Gollandyqtar yshqyndy. Bolmady.
Ispandyqtar tóbesi kókke jetkendeı qýandy. Álem chempıonatynyń úsh ret fınalynda oınap, altyn kýbokqa qoldary bir jetpeı qoıǵan gollandyqtardyń túri órt sóndirgendeı. Jankúıerler de jylady. Bir jaǵy – qýanyshtan, ekinshi jaǵy – ózekti órtegen ókinishten.
Solaı bolary sózsiz edi. Júldeni eki jaqqa ıtjyǵys tústi dep bólip berý degen joq.
Ispanııa – tarıhynda tuńǵysh ret álem chempıony. Kúndeı jaınaǵan jigitterdiń moınynda altyn medaldar otshashýlar jarqylymen myń túske qubyldy. Kúmis medaldi bylaı shyǵa bere qaltasyna urǵan Bert van Mavreık: “Oıyn bitýge eki-úsh mınót qalǵanda jeńilýdiń azaby sumdyq eken. Penaltıde jeńemiz be degen úmitimiz bar edi, amal qansha, qatal bolsa da bul sport”, dedi. Al, Vınsente Del Boskege ne aıtsa da, qalaı sóılese de jarasady. “Bizdiń oıynshylardyń keminde taǵy bir gol soǵatyn múmkindikteri bolǵan. Biraq, oıyn nátıjesine razymyn. Bul – biz úshin eń baqytty kún. Men óz oıynshylarym úshin erekshe qýanamyn ári maqtanamyn”, dedi.
Álem kýbogy básekesinde tórt birdeı oıynshy bes goldan soqty. FIFA-nyń anyqtaýy boıynsha eń úzdik fýtbolshy ataǵyna Ýrýgvaıdyń shabýylshysy Dıego Forlan ıe boldy. Al, “Altyn býtsa” Germanııanyń sary altyn uly Tomas Mıýllerge buıyrdy. Sonymen qatar, Mıýller eń jas oıynshyǵa beriletin júldege ıe boldy. Lev Iаshın atyndaǵy júlde Ispanııa quramasynyń tas qamal qaqpashysy Iker Kasılıastyń enshisine tıdi.
Sonymen, fýtbol toıy tarqady. Ispan halqy kún, tún degendi umytty. Qanynda sal-serilerdiń jalyny bar halyq fýtbol toıynyń otyz kún oıyn, qyryq kún toıyn toılamaı áste sabasyna túspeıtindeı.
Mysaly, osy eldiń ataqty tennısshisi Rafael Nadal: “Biz bul jeńisti bir jyl toılaýǵa haqymyz bar” deıdi. Ispanııa jeńgende bul oǵlan jas balasha eńirep jylaǵanyn jasyrmaıdy.
Ispanııa fýtbol federasııasy Ońtústik Afrıka Respýblıkasyndaǵy tamasha jeńisten soń FIFA-dan 23,7 mln. evro syılyq aldy.
Al, Gollandııa quramasy 19 mln. alsa, úshinshi oryn úshin tiresken Germanııa men Ýrýgvaıǵa tıgeni 16 mıllıon evro.
Másele aqshada emes. “Quramań álem chempıony bolady, kónge ne tigesiń” dese, talaı memleket birneshe mıllıardtardy ústelge atyp urary sózsiz edi.
Álem kýbogynyń baǵasy ólsheýsiz. Onyń qunyn jeńiske jetkender jaqsy biledi.
ChEMPIONATTAN TÚIGEN OI
Álem chempıonaty aıaqtalǵanda qazaq fýtbolynyń janashyrlary ǵalym Shora Sarybaev jáne aqyn Tumanbaı Moldaǵalıevten bir aı boıy búkil álemdi ózine qaratqan jarys týraly pikirlerin bilgimiz kelip, habarlasqan edik. Shora aǵamyz bylaı dedi:
– Qazir densaýlyǵym azdap syr berip júr. Degenmen, fýtboldy jastaıymnan jaqsy kóretindikten, jekelegen quramalardyń oıyndaryn kórýge tyrystym, – dedi ol kisi. – Men burynda da aıtqanmyn, qazir de aıtamyn, fýtboldyń keleshegi Afrıkada. Osy qurlyqtyń quramalary bıyl bar kúsh-jigerlerin salýǵa tyrysty. Sonyń ishinde Gana komandasynyń oıyny maǵan unady. Afrıkalyqtar fýtboldy janyn salyp oınaıdy. Solar jartylaı fınalǵa shyqsa eken dep tiledim. Biraq amal ne, dop domalaq degendeı, fýtboldan bárin kútýge bolady.
– Fınalda qaı komandaǵa bolystyńyz?
– Maǵan sensasııa kerek. Gana jaqsy oınady dep aıttym ǵoı. Solardyń sensasııa jasaıtynyn kúttim. Al Ispanııa men Gollandııanyń oıyny qyzyqtyrmady. Bıylǵy básekede Eýropa men Ońtústik Amerıka komandalarynyń aqtyq aıqasqa shyǵatynyn bárimiz ishimizden sezinip júrdik qoı. Bir ókinishtisi, Argentınanyń shırek fınalda joly bolmady. Maradonany aıadym. Buryn ol jaqsy oınaıtyn. Al chempıonatta odan basqa Gollandııa, Ispanııa, Ýrýgvaı, Germanııa sheber oınady. Biraq, ıspandyqtardan basqalary degenderine jetpedi.
– Chempıonatqa baılanysty qandaı tilegińiz bar?
Qazaq jigitterin daıyndaý kerek. Kezinde “Qaıratta” qarakóz qandastarymyz az edi. Qazir de “Ordabasy”, “Qaısardan” basqalarynda qazaq balalary az. Bizde komandaǵa kóldeneń kók attylar alynady da, olar qazaq fýtbolyna úles qosýdyń ornyna bir eki jyl oınap, aqshasyn alady da ketip qalady. Sondyqtan aldymen jerdiń ıesi, eldiń kıesi bar degendeı, qazaq fýtbolyna jany ashıtyn azamattardy komandalarǵa kóptep tartý kerek dep oılaımyn.
Osydan soń Tumanbaı Moldaǵalıevpen habarlasqanymyzda, aqyn aǵamyz bıylǵy chempıonatty da jibermeı tamashalaǵanyn, bul kisiniń ózi 1958 jyldan beri fýtboldyń jankúıeri bolyp kele jatqanyn aıtty.
Men “Qaırattyń” oıynyn eshqashan jibergen emespin, – dedi aqyn aǵa. – Bala kúnimnen beri fýtbolǵa áýespin. Sondyqtan fýtbol meniń súıikti sport túrim.
Osy jerde Tumanbaı aǵadan bıylǵy chempıonat sizdińshe qalaı ótti, qaı komandaǵa bolystyńyz dep suraǵanymyzda: “Chempıonatqa rızamyn. Kúshti komandalar jınalyp oınady. Gollandııa, Ispanııa bıyl álemdegi myqty komandalardyń biri ekenin, al sońǵysy qatarynan Eýropa men álem chempıony bolyp, qazir onyń aldynda alynbaıtyn qamaldyń joqtyǵyn dáleldedi”, dedi.
Odan ári Tumaǵań myqty quramalar ǵana jetistikke jetetinin, solardyń ishinde ózi kúshti qurama retinde sanaıtyn Brazılııanyń jankúıeri bolǵanyn, onyń shırek fınalda jeńilgeni qazir álemde olarmen de ıyq teńestirip, básekelese alatyn komandalardyń shyǵyp kele jatqanyn dáleldeıtinin aıtty. Al oıynshylar arasynda óz basy Ispanııadan Andreas Inesta men Gollandııadan Ýeslı Sneıderdiń unaǵanyn jasyrmady.
Jazyp alǵan Dastan KENJALIN.
BASY QATTY, AIаǴY TÁTTI
Onyń aqtyq synynda osymen úshinshi ret aıtýly dodanyń fınalyna shyqqan Gollandııany jeńgen Ispanııa tuńǵysh ret álem chempıony ataǵyna ıe boldy. Al osy básekede tamasha óner kórsetip, birde-bir ret jeńilip kórmegen Gollandııa quramasy taǵy da 1974 jáne 1978 jyldardaǵy jaǵdaıdy qaıtalap, kúmis júldeni mise tutýǵa májbúr boldy. Qola júlde ekinshi ret qatarynan úshinshi oryn alǵan Germanııanyń, tórtinshi oryn chempıonatta erik-jigerimen kózge túsken Ýrýgvaı komandasynyń enshisine buıyrdy. Mine, osyndaı notamen aıaqtalǵan bıylǵy báseke kún saıyn jańaryp turatyn ınternet-saıttaryndaǵy jankúıerlerdiń pikiri boıynsha osy kezge deıin ótken álem chempıonattaryndaı qyzyqty jáne tartysty ótkenge uqsaıdy. Qolda bar derekterge qaraǵanda, mýndıal ózine jer júziniń 715 mıllıon halqyn yntyqtyrsa, TIME kompanııasy fınaldaǵy Ispanııa men Gollandııanyń arasyndaǵy oıyndy 700 mln. jankúıer tamashalady degen derek keltiredi. Qalaı degenmen bıylǵy báseke osyǵan deıin bolǵan jarystardyń bárinen asyp túskeni sózsiz. 2008 jyly Beıjińde ótken Olımpıadany 600 mln. halyq tamashalaǵan bolatyn.
Endi myna bir derekke qarańyzshy. Keshe dúnıe júziniń halqyn zertteıtin Gannover qory mynadaı málimetterdi taratty. Bıyl jer júziniń halqy 6,89 mlrd. adamdy qurapty. Kúnde ár sekónt saıyn dúnıege 3 náreste kelse, sonyń nátıjesinde jylyna halyqtyń sany 80 mln. adamǵa kóbeıip turady eken. Al bes jyldan keıin shartarapta 9,1 mlrd. halyq ómir súrse, 2050 jyly álemniń turmys deńgeıi tómen 49 memleketinde halyqtyń sany eki esege ósip, ol elderde turatyn adamdar sany 1,7 mlrd. bolady dep boljanýda. Bul endi sóz oraıy kelgende 2014 jyly Brazılııada ótetin mýndıaldi qansha adam tamashalaı alady degen oıymyzǵa qatysty keltirgen derekterimiz dep bilińizder. Sonda tórt jyldan keıin dúnıe júziniń halqy 320 mln. adamǵa ósse, chempıonatty bıylǵydaı 715 mln. halyq emes, odan da kóp jankúıer tamashalaýǵa múmkindik alatyn bolǵany ǵoı.
Bıylǵy chempıonatty jankúıerlerdiń kógildir ekrannyń aldynan shyqpaı tamashalaı alǵanyn bir aı boıy Ońtústik Afrıka aspany astynda ótken matchtardyń tartysty bolǵanymen ǵana emes, jarys tóńireginde bolǵan neshe túrli oqıǵalarmen, ataqty fýtbolshylar men mamandardyń bir-birimen aıtysyp, jaǵa ustasýǵa deıin barǵan jerlerimen de qyzyqty ótkenin baılanystyrýǵa bolady. Munda chempıonatqa Argentına quramasyn áıgili Maradonanyń bastap ákelýi keıbir adamdardyń qytyǵyna tıip, sonyń ishinde Pelemen kóp jyldan beri kele jatqan aıtysyna taǵy da maı quıdy. Pele Argentınanyń oıynyna baǵa berip, Maradona bapker emes degen pikirin bildirse, Dıego Armando óz kezeginde brazılııalyqty sózi súıeginen ótetindeı etip, biraz jerge aparyp tastady. Osydan keıin óziniń, óz eliniń namysyn qorǵaǵan ǵasyr oıynshysyna eshkim tımedi. Kerisinshe, Argentınanyń parlamentarııleri oǵan arnap eskertkish ornatý kerek dese, kezinde ózi oınaǵan Italııanyń “Napolı” komandasynyń basshylyǵy ony klýbqa bas bapker bolyp kelýin ótindi.
Chempıonatta qylmystyq oqıǵalar da kún ara bolyp jatty. Jarys bastalar aldynda Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń burynǵy prezıdenti Nelson Mandelanyń nemeresin kólik qaǵyp ketti. Osydan soń týrıster men ulttyq quramalardyń qonaq úılerine urylar túsip, tártip saqshylaryn biraz ábigerge túsirdi. Mundaı oqıǵalar áli kúnge deıin eldiń ár túkpirinde bolyp jatqany jasyryn emes. Endi chempıonattyń ózine kelsek, ol burynǵylarǵa qaraǵanda eń kóp aǵaıyndylar óner kórsetken jarys boldy. Mysaly, Germanııa quramasyndaǵy Jerom Boatengtiń baýyry Gana komandasynda oınady. Bir qyzyǵy ekeýi baýyr bolsa da jasyl alańda óz elderi úshin aıanbaı kúresti. Bıylǵy mýndıaldiń Ispanııa men Gollandııa arasynda ótken aqtyq aıqasynda 72 jyldan soń fınaldyń eń jas tóreshisi retinde 38 jasar aǵylshyn Govard Ýebb tórelik jasady. Oǵan deıin 1938 jyly fınaldyń tóreshisi Jorj Lýı Kapdavıl esimdi azamat bolǵan eken. Al chempıonattyń eń jas mergeni bolyp bes dop soqqan Germanııanyń 20 jasar jartylaı qorǵaýshysy Tomas Mıýller atandy. Osynshama dopty taǵy ıspan Davıd Vılıa, gollandyq Ýeslı Sneıder men ýrýgvaılyq Dıego Forlan soqty. Degenmen, básekeniń bas mergeni ataǵyna nemis oıynshysy laıyq dep tanyldy. Eger oıynshylardyń bári birdeı dop soqsa, FIFA fýtbolshynyń komandalas áriptesterine golǵa shyǵarǵan pastaryn esepteıdi eken. Nemis oıynshysy osy jarysta úsh ret áriptesterine tamasha pas beripti. Halyqaralyq fýtbol federasııasy osyny eskerip, Tomasty chempıonattyń eń jas mergeni ataǵyna laıyq dep tanydy. Sonymen birge, ol osy chempıonattaǵy jańa esim degen ataqqa da ıe bolǵanyn atap ótý jón. Bıylǵy básekede Mıýller basqalardyń da kózine túsken meksıkalyq Djovannı des Santos pen ganalyq Andre Aııýdyń aldyn orap ketti. Buǵan deıin onyń otandastarynyń arasynan 1966 jyly Frans Bekkenbaýer men 2006 jyly Lýkas Podolskı sol dodalardaǵy jańa esimder dep tanylǵan bolatyn.
Bıylǵy fınalda oınaý ýrýgvaılyq aıaqdop sheberi Dıego Forlannyń mańdaıyna jazylmasa da ol chempıonattyń eń úzdik fýtbolshysy ataǵyna ıe boldy. Al eger onyń Gollandııamen ótken jartylaı fınaldyq kezdesýde alystan soqqan doby Noıer qorǵaǵan qaqpanyń mańdaıshasyna tımeı, gol bolǵanda ol jarystyń bes emes, alty dobyn soqqan surmergeni bolar edi. Osy jylǵy mýndıaldiń taǵy bir ereksheligi, bir aı boıy sozylǵan jarysta oınalǵan 64 matchta 145 dop soǵyldy. Ortasha eseppen alǵanda ár oıynda 2,2 dop soǵyldy. 1990 jyly Italııada ótken dodada ortasha eseppen alǵanda árbir matchta 2,2 dop soǵylǵan bolatyn. Sodan keıingi jarystarda doptar qaqpada jıi týlap júrgen.
Ońtústik Afrıkada aıaqtalǵan mýndıalde FIFA úsh ádiletsiz soǵylǵan goldar úshin jankúıerler men ulttyq quramalardan keshirim surady. Atalmysh fýtbol uıymy osynda soǵylǵan barlyq 145 dopty saralaı kele Brazılııanyń oıynshysy Lýıs Fabıanonyń Kot d Ivýardyń (3:1) qaqpasyna qolyn dopqa tıgizip soqqan golyn, argentınalyq Karlos Tevestiń Meksıkamen bolǵan 1/8 fınaldyq oıynda (3:1) jáne Davıd Vılıanyń Ispanııa men Portýgalııa arasynda ótken kezdesýde (1:0) ofsaıdtan soqqan doptaryn esepke alǵandary úshin keshirim ótindi.
Álem chempıonaty kezinde fýtbolshylardyń atynan góri Germanııada sýda tirshilik etetin “Paýl” atty segizaıaqtyń aty shartarapqa tarap ketti. “Kóripkel” segizaıaq Germanııanyń oıyndary men basqa quramalardyń sońǵy matchtaryna “bal” ashyp, kezdesýlerdiń nátıjesin aına-qatesiz bildirip turdy. Qazir Astananyń mańyndaǵy aýyldardyń birinde bir túıeniń de fýtbol básekelerine boljam jasaı alatyny, Avstralııanyń Sıdneı qalasynda mekendeıtin Garrı atty qoltyraýynnyń, Sıngapýrdegi totyqustyń ala dop oıyndaryna dál “dıagnoz” qoıa alatyndary belgili bolyp otyr. Biraq bulardyń bári ataqty “Paýldiń” kóleńkesinde qalyp qoıdy. Álem chempıonaty tarıhynda janýarlardyń oıyndarǵa boljam jasaǵan kezderi buryn-sońdy bolǵan emes. Bolsa da jurtshylyqty osynshama tańqaldyrmaǵan.
Bıylǵy dodada Ispanııa eń taza oınaǵan komanda ataǵyna ıe boldy. “Qyzyl fýrııa” jeti oıynda segiz sary qaǵaz aldy. 2006 jyly Germanııada ótken jarysta Ispanııa Brazılııa ekeýi osy ataqty bólisken bolatyn. Sóz oraıy bıylǵy álem chempıondaryna kelip turǵanda Ispanııanyń fýtbol federasııasy árbir oıynshyǵa 600 000 eýro kóleminde syıaqy taǵaıyndaǵanyn atap ótkenimiz jón. Jarystyń kúmis júldegeri – Gollandııa quramasyna sol eldiń federasııasy árbir oıynshyǵa 300 000 eýrony sanap beretinderin málimdeýde. Al OAR bolsa, álem chempıonatyn ótkizýshi el retinde uıymdastyrý jumysyna 3,5 mlrd. dollar jumsap, 5 mlrd. AQSh dollary kóleminde tabys tapty degen derek bar. Bul jaǵynan elge chempıonatqa demeýshi bolyp, 1,8 mlrd. dollar jumsaǵan “Adidas” “Coca-Cola”, “Emirates”, “Hyundai-kia”, “Sony” men “VISA” kompanııalary kóp kómektesipti.
Dastan KENJALIN.
Jaıaý júrginshi ótkelindegi qaza: Pavlodarlyq turǵyndar baǵdarsham talap etip otyr
Tótenshe jaǵdaı • Búgin, 09:47
Saýda • Búgin, 09:42
Aqtóbe oblysyndaǵy birqatar aýdanda jańa órt sóndirý bólimderi ashyldy
Aımaqtar • Búgin, 09:33
Qazaqstanda qaı joldar jabyq tur?
Aýa raıy • Búgin, 09:29
Májilismen Elnur Beısenbaev jańa qyzmetke taǵaıyndaldy
Prezıdent • Búgin, 09:07
Qazaqstan bıatlonshylary estafetada baq synady
Olımpıada • Keshe
Astanada LRT jobasynyń ekinshi kezeńine daıyndyq bastaldy
Elorda • Keshe
«Jezqazǵan – Petropavl» tasjolynda eki adam kóz jumdy
Oqıǵa • Keshe
Aýa raıyna baılanysty eki oblysta jol jabyldy
Aýa raıy • Keshe
Qostanaı oblysynda 6 temirjol vokzaly kúrdeli jóndeýden ótip jatyr
Aımaqtar • Keshe
Qonaevta medısınalyq kampýstyń qurylysy qashan bastalady?
Aımaqtar • Keshe
Jańatalap aýylynda jańa medısınalyq pýnkt ashyldy
Aımaqtar • Keshe