О́ŃIRLER DAMYP KELEDI, ENDI JERGILIKTI PROBLEMALAR ShEShIMIN TABÝY QAJET

Úkimet basshysynyń soltústik oblystarǵa saparynan osyndaı oı túıdik Elimizdegi ótken aptadaǵy eleýli oqıǵalardyń biri Elbasy tapsyrmasy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kárim Másimovtiń soltústik oblystarǵa jasaǵan jumys sapary boldy. Bul sapardyń mańyzy men maqsaty týraly osynyń aldynda gazetimizdegi “Úkimet” betinde jazǵanbyz. Soltústik oblystardaǵy menshikti tilshilerimiz de bul sapardyń barysymen oqyrmandarymyzdy egjeı-tegjeıli tanystyrǵan bolatyn. Degenmen, osy taqyrypqa qaıta bir oralyp, qorytyndy túıýdi jón sanadyq. Premer-Mınıstr elimizdiń astyqty óńirlerine jasaǵan bul saparynda ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq j­obalardyń júzege asý ba­rysymen, oblystardaǵy bilim berý, densaýlyq saqtaý salala­ry­nyń jaǵdaıymen, halyqty aýyz sýmen, kógildir otynmen qamtýdyń jáne ınfraqurylymdyq nysan­dar men ınjenerlik jelilerdiń jaı-kúıimen tanysyp qana qoı­maı, sonymen qatar, óńirler tur­mys-tirshiligine áseri bar prob­lemalarǵa da úńildi. Ár óńirde birneshe keńester ótkizip, óńirler basshylarymen, mamandarmen bir­lese otyryp, tolǵaqty máseleler­diń sheshimin tabý joldaryn jer­gi­likti jerdiń ózinde talqylady. Osyǵan sáıkes tıisti memlekettik organdarǵa tapsyrma berdi. Sóı­tip, birqatar máseleler Úkimettiń jedel aralasýymen sheshimin taba­tyn boldy. Munyń ózi Úkimet bas­shysynyń jumys stıliniń ózin­dik bir qyryn áıgilegendeı boldy. Kókshetaýda, oblystyq ákim­dik­te Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen ótken osyndaı úlken keńes, óńirdiń aǵym­daǵy jáne aldaǵy ýaqyttaǵy ózekti máselelerin sheshýge arnaldy. – Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes Aqmola oblysyna kelip otyrmyz. Biz elimizdi ındýstrııa­lan­dyrýdyń jańa mindetterin sheshý ústindemiz. Bul árkimnen jaýap­kershilikti talap etedi. Endigi arada biz Qazaqstannyń soltústik óńirlerin suıytylǵan gazben jab­dyqtaý isin qolǵa alýdy jospar­lap otyrmyz,– dedi Úkimet bas­shysy. Oblys ákimi Sergeı Dıachenko habarlama jasap, eń áýeli óńirdiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik jaıymen tanysýǵa kelgen Úkimet basshysyna shynaıy rızashyly­ǵyn bildirdi. – Biz Úkimettiń qamqorlyǵy men kómegin árdaıym sezinip ke­le­miz. Úkimettiń qoldaýymen Kók­shetaý jáne Stepnogor qalalaryn sýmen jabdyqtaýdyń, Býrabaı ký­rortty aımaǵynyń ınfraqury­ly­myn damytý, Astananyń seriktesi retinde damytylatyn Qosshy aýy­lynyń áleýmettik-ekonomıkalyq máseleleri ońtaıly sheshile bastady, – dedi oblys ákimi. Qazirgi ýaqytta Aqmola ob­ly­­synyń áleýmettik-ekonomı­ka­lyq jaǵynan damýy turaqty deýge bolady. Bıylǵy jyldyń alty aıynyń qorytyndysy boıynsha ónerkásip ónimi kólemi naqtyly ındeksi 118,5 paıyzdy qurady. Qazaqstandy ındýs­trııalyq-ın­no­vasııalyq jedel damytý baǵdar­la­masyna sáıkes 2010 jyly Aqmola oblysy boıynsha 74,8 mıllıard teń­geniń 9 jobasy aıaqtalýy kerek. Osy jobanyń qazirgi ýaqytta teń jartysy júzege asyryldy.  Kók­temgi dala jumystary óz dáre­je­sin­de ótkizildi. Qazir aýyl sha­rýashylyǵy qyzmet­kerleri egin oraǵyna jan-jaqty daıyndyq jumystaryn júrgizip jatyr. Aýyl sharýashylyǵyn janar-jaǵar maımen qamta­masyz etýde qıyndap otyrǵan másele joq. Úkimet basshysynyń aldyna oblys ákimi S.Dıachenko myna ózek­ti máselelerdi qoıdy. Eń áýeli Astanany aınala bitken oblystyń 19 eldi mekeniniń ınfraqury­ly­myn jaqsartý qajet. Bul eldi me­ken­derdegi halyqtyń sany sońǵy jyldary 2 esege ósken kórinedi. Sondyqtan da elordanyń irgesin­degi eldi mekenderdi sýmen, elektr qýatymen jabdyqtaý qıyndap barady. Balabaqshalar jetispeıdi. Osy 19 eldi mekende turatyn ha­lyq­tyń 80 paıyzy Astana qala­syna  qatynap jumys isteıdi. En­digi arada Astananyń mańaıyndaǵy eldi mekenderdiń áleýmettik máselelerin sheshýge Úkimet tarapynan naqtyly kómek kerek. Býrabaı kýrortty aımaǵynyń máselesin aıta kelip, oblys basshysy osyndaǵy “Lesnaıa polıana” aýdanyndaǵy turǵyn úı qurylysyn jedel aıaqtaýǵa kóńil bóliný qajettigin aıtty. О́ıtkeni, úleskerlerdiń esebinen salynyp jatqan bul turǵyn jaılardyń qurylysy uzaqqa sozylyp ketti. Kókshetaý qalasyn jylýmen jáne ystyq sýmen qamtamasyz etý úshin shaǵyn jylý elektr ortalyǵyn salý, oblys ortalyǵynyń joldaryn jóndeý máselesin sheshýge qajetti qarjyny 2011-2015 jyldardaǵy  respýblıkalyq bıýdjetke engizý máselesi aıtyldy. Qazir Kókshetaý qalasy boıynsha balalardyń 42 paıyzy ǵana balabaqshamen qamtylǵan. Aldaǵy ýaqytta kem degende 20 balabaqsha salynýy kerek. Oblys ákimi S.A.Dıachenkonyń bul usynystaryn maquldaı kelip, Úkimet basshysy ózderiniń tarapynan qoldaý bolatyndyǵyn aıtty. Alaıda, bul máselelerdi sheshý úshin ishki rezervterdi iske qosý máselesin kóterdi.  Investorlardyń kelýine barlyq jaǵdaı jasalýy kerek. Balabaqsha máselesin sheshýdegi Qaraǵandy oblysyndaǵy jumystyń oń tájirıbesine joǵary baǵa bergen Úkimet basshysy bul oraıda bıznestiń  áleýmettik jaýapker­shi­li­gin taǵy bir eske saldy. Kók­she­taýdaǵy “KamAZ-Injınırıng” se­riktestiginde aýrýhanasy men emhanasy joq eldi mekenderge dá­rigerlik qyzmet kórsetetin jyl­jymaly “aýrýhanalar” jasaýǵa kó­mek kórsetiletindigin jet­kizdi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaevtyń sózine qaraǵanda,  qazirgi ýaqytta Qazaqstandy Reseı Federasııasynyń  jáne óz eli­miz­degi batys aımaqtyń gaz kózderi­nen jabdyqtaý máselesi sheshilip jatyr. Endigi arada soltústik óńir­lerdi gazben jabdyqtaýdyń ózekti máselesin sheshýge tıistimiz. Bul óńirlerdi gazben jabdyqtaýdyń eki joly bar. Bireýi – Reseıden gaz qubyryn tartý. Bul arzanǵa túsedi. О́ıtkeni, gaz qubyry qysqa jol­men keletin bolady. Alaıda, gaz qubyry tartylǵannan keıin kórshi memleket arasyndaǵy qatynasy­myz qalaı bolady? Mine, osyny da oılaýymyz kerek. Elimizdiń ba­ty­synan soltústik óńirge uzyn­dyǵy 1500 kılometrlik gaz qu­by­ryn tartýǵa tıistimiz. Árıne, osyn­shama uzyndyqtaǵy qubyr tartý asa qymbatqa túsedi. Mine, biz osy eki joldy tańdaýǵa tıis­timiz, dedi. Parlament Senatynyń depý­taty Edilbaı Imanqulov sóz alyp,   elimizdi gazben jabdyqtaý máselesi boıynsha Úkimetpen birlesip, dóńgelek ústel basynda pikir alysý bolǵandyǵyn, búgingi keńes sol usynysqa Úkimettiń qulaq asqandyǵy dep rızashylyǵyn bil­dirdi. Keńeste Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Samat Eskendirov, Qostanaı ob­ly­sy ákiminiń orynbasary V.V.Meıster, Aqmola oblysy áki­miniń orynbasary Qosman Aıt­mu­hametov sóz sóılep, osy óńirlerdi gazben jabdyqtaýdyń qazirgi jaıymen tanystyryp, tolǵandy­ryp otyrǵan máselelerge Úkimet basshysynyń  nazaryn aýdardy. Keńesti qorytyndylaǵan Úki­met basshysy Kárim Másimov  Aqmo­la, Soltústik Qazaqstan, Qos­ta­naı oblystarynda ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq joba­lar­dyń oıdaǵydaı júzege asyrylyp jatqandyǵyn aıtyp, bul isti onan ári jaqsartý qajet ekendigin atap kórsetti. Soltústik óńirlerdi gaz­ben jabdyqtaý máselesin sheshý­men Úkimet túbegeıli aınalysatyn bolady. Bul oraıda Úkimet bas­shysy Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaevqa osy soltústik óńirlerdi gazben jabdyqtaýdyń  jobasyn jasap, Úkimette qaraý úshin usynýdy tapsyrdy. Mınıstr bul usynystyń eki aptanyń ishinde ázir bolatyndyǵyn aıtty. Qazirgi kúni Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Qostanaı oblystary­nyń qaı-qaısysynda bolmasyn, búkil elimizdegi sekildi tirshilik arnasy qyzý qaınap jatyr dep aıtýǵa bolady. Bıylǵy jyldyń ózinde osy oblystarda kóptegen ınvestısııalyq jobalar iske qosylý ústinde. Premer-Mınıstr sapar barysynda osyndaı kópte­gen nysandarda bolyp, olardyń ju­mys jaǵdaıymen, óńirlik da­mýǵa tıgizetin áserimen tanysty. Máselen, Aqmola oblysyna sapa­rynda óńirdiń ónerkásiptik oshaǵy ispettes Stepnogor qalasyndaǵy “Qazfosfat-hımııalyq zaýyty” jaýapkershiligi shekteýli seriktes­tiginde bolǵanynda osy zaýytta oryn alyp otyrǵan negizgi prob­le­ma – tehnıkalyq kúkirt qysh­qylynyń joqtyǵyna erekshe na­zar aýdaryp, osy máseleni jedel­detip sheshý jóninde memlekettik organdarǵa tıisti tapsyrmalar ber­di. О́ıtkeni, bul kókeıkesti má­sele sheshimin tapqan jaǵdaıda taǵy da 400 adamdy jumysqa qa­byldaýǵa bolady eken. Stepnogorda kelesi jyly jylyna 180 myń tonna kúkirt qyshqylyn shyǵarýǵa qýaty je­te­tin “Qazatomónerkásiptiń” kúkirt qyshqyl zaýyty iske qosylýy tıis. Al “Stepnogor taý ken-hımııa kombınaty” JShS-ine qarasty gıdrometallýrgııa zaýytynda jy­lyna 3200 tonna tabıǵı ýran, 75,8 tonna molıbden óndirýge bolady. Osy jetistikke jetý úshin salyqqa qatysty máseleler sheshimin tabýy tıis eken. Al “Esil Agro” JShS-inde 1200 saýyn sıyry ósiriletin jańa tehnologııalarmen jumys isteıtin jańa keshen qurylysy júzege asyrylýda. “ST Avto­ser­vıs” JShS osyndaǵy aýyl sharýa­shylyǵy qurylymdaryn jańa tehnıkalarmen, qosalqy bólshek­ter­men, servıstik qyzmetpen qamtamasyz etpek. Soltústik Qazaqstan obly­syn­da ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵytta jalpy quny 27 mıllıard teńgeni quraıtyn 13 joba júzege asyrylýda. Onyń 4-ýi agroóner­ká­sip kesheni salasyna, 6-ýy máshıne jasaý jáne qurylys materıal­da­ry óndirisine, 2-ýi metallýrgııa, 1-ýi hımııa ónerkásibine tıesili. Bul jobalardyń 9-y bıyl paıdalanýǵa beriletin bolsa, sonyń 6-ýy birin­shi jarty jyldyqtyń ózinde iske qosylyp úlgerildi. Al Qostanaı oblysynyń Qostanaı aýdanynda jaqynda ǵana “Qarasý-Et” qasaphanasy men óńdeý kesheni ashylǵan bolatyn. Bul kásiporyn jylyna 4,5 myń tonna et óndire alady. Mine, osy jobalardyń qaı-qaısysy bolmasyn óńirlik damýda ózindik orny bar. Úkimet basshysy oblystarda bol­ǵan saparynda neǵurlym prob­lemalyq máselelerge de kóbirek nazar aýdarǵandyǵyn joǵaryda aıt­tyq. Solardyń birqatary sý­men jabdyqtaý, kárizdik júıelerdi jetildirý máselesine qatysty. Máselen, “Kókshetaý jylý” mem­lekettik kommýnaldyq kásiporny osy attas qala turǵyndaryn jy­lý­men qamtamasyz etý maqsatynda qyzmet etedi. Bul kásiporynnyń problemasy – elektr qýatynyń tap­shylyǵy. Soǵan baılanysty smetalyq jobasy 3,9 mıllıard teńge turatyn elektrmen qamtý­dyń jańa ortalyǵy iske qosylǵan jaǵ­daıda qala turǵyndaryna be­riletin jylý men ystyq sýdyń baǵasy edáýir dárejede arzandaı túspek. Osyndaı problema Qyzyljar óńirine de tán deýge bolady. Má­se­len, Petropavl qalasynyń sol­tústik betkeıindegi sý toraby qy­ryq jyldan beri jóndeý kórmepti. Jaǵdaı osylaı jalǵasa berse, ekologııalyq qaýiptiń ýshyǵa túsetindigi anyq. Jobanyń birinshi kezegi júzege asqanymen, qarjy tapshylyǵyna baılanysty ári qaraı jalǵasyn tappaı qalǵan. Osyndaı problemalar “Qos­tanaı sý” memlekettik kommýnal­dyq kásipornynda da bar eken. Qostanaı qalasy jer asty sýyn paıdalanatyn. Qazir turǵyndar men kásiporyndarǵa beriletin sý­dyń 80 paıyzy ashyq sý qoıma­synan, qalǵany skvajınalardan alynady. Sonymen qatar, Qos­ta­naı qalasy negizinen tabıǵı gazben jylytylady. Ol qalaǵa kórshi elden jetkiziledi. Bul jaǵdaıdyń ózi tarıftiń kóterilýine áser etip otyr. Osyǵan baılanysty tarıfti turaqtandyrý úshin sýbsıdııa má­selesin qarastyrǵan jón bolar edi. Sapar barysynda Úkimet bas­shysy jergilikti mamandar arqyly istiń mán-jaıymen tereńirek tanysa kele, olardy sheshý jol­da­ryn qarastyrdy. Olardyń qaısy­biri aldaǵy ýaqytta Úkimette qa­ra­latyn bolsa, endi birine qarjy­laı kómek kórsetiletin boldy. Soltústik Qazaqstan oblysyna tán bolyp otyrǵan taǵy bir prob­lema – elevatorlarda jatqan byl­tyrǵy astyqqa qatysty. Alda jańa egin oraǵy kele jatyr. Demek, burynǵy astyqty tezdetip ótkizý nemese basqa oryndarǵa ornalastyrý máselesi sheshimin tabýy qajet. Osyǵan oraı Úkimet basshysy Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaevqa 400 myń tonna astyqty elimizdiń Batys óńirlerine jetkizip orna­lastyrý máselesin sheshýdi tap­syrdy. Osy óńirlerde birneshe jańa elevatordyń salynatynyn, kúzdiń jańa astyǵyn kidirissiz qabyldaý úshin barlyq jaǵdaıdyń jasalatynyn málimdedi. Sapar barysynda Úkimet bas­shysy densaýlyq saqtaý, bilim berý mekemeleriniń jaı-kúıine erekshe nazar aýdardy. Máselen, aǵymdaǵy jyly Kókshetaý qala­syn­daǵy jańa qan ortalyǵy iske qosylmaq. Bıylǵy jyly osy or­talyq úshin bıýdjetten 2 mıllıard 031 mıllıon teńge bólinse, onyń 1 mıllıard 97 mıllıon teńgesi ıge­rildi. Osy jerde Úkimet bas­shysy densaýlyq saqtaý sala­sy­nyń mamandarymen ashyq áńgime ótkizip, salanyń qazirgi ahýalyn barynsha surastyryp bildi. Kez­desý sońynda densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerleri men ma­mandary óz isterine jaýapker­shi­likpen qarap, halyqtyń seniminen shyǵa bilý qajettigin aıtty. Olar­dyń qyzmetterine sáttilik tiledi. Qostanaı oblysyna sapar ba­rysynda keden máselesine kóbirek kóńil bólindi. Bul oblys bizben birge Keden odaǵyn quryp otyrǵan Reseımen kórshiles ornalasqan. Sondyqtan atalǵan istiń  sátti bastalýy keden isine kóp qatysty. Premer-Mınıstr osy oblystaǵy “Qaıraq” keden beketinde bolǵan kezinde: “Men Keden odaǵyna kirýimizge baılanysty Elbasynyń tapsyrmasymen Reseı shekara­syn­daǵy “Qaıraq” beketiniń jumysyn ózim kórip, tanysý úshin keldim. Jańa talaptaǵy jumys jaman uıym­dastyrylmaǵan sekildi. Adamdar Keden odaǵy bergen tıimdilik pen qolaılylyqty se­zinýge tıis. Istiń o bastaǵy maq­saty da osy”, – dedi. Qoryta aıtqanda, Úkimet bas­shysynyń elimizdiń soltústik óńir­lerine jasaǵan sapary tabys­ty boldy. Bul sapar óńirlerdiń alǵa qoıǵan strategııalyq joba – jańa ındýstrııalandyrý baǵytyna sáıkes damı bastaǵandyǵyn kórse­tip  berse, ekinshi jaǵynan alǵan­da, jergilikti, biraq mańyzy zor problemalardyń sheshimin tabýyna yqpal etetindigi aıqyn. Suńǵat ÁLIPBAI.