KOROL ÁLEM KÝBOGY TÁJIN “KIDI”

Afrıkada bir aı boıy kúndiz-túni jalǵasqan fýtbol toıy tarqady. Álem chempıonatynyń sońǵy matchynda Gollandııa quramasymen kezdesip, jeńiske jetken “Fýrıı rohı” (“Qyzyl fýrııa”) komandasy tuńǵysh ret álem kýbogyn alaqanyna aıalaǵan kúıi Pıreneı túbegine attandy. Osy kúni Vısente del Boske bastaǵan Ispanııa quramasy biraz tynyǵyp, álem chempıony ataǵyn boılaryna sińirip alǵannan keıin Madrıdtiń “Barahes” áýejaıyna bet aldy. Bul jer álem chempıon­daryn qarsy alýǵa jan-jaqty daıyndalǵany birden kózge urady. Internet-saıttarda ıspannyń fýt­bol qaharmandaryn qarsy alý rá­simine kýá bolǵan jankúıerler­diń pikirine qaraǵanda, áýejaıǵa qaý­malaǵan jurtshylyqtyń jı­nal­­ǵa­ny sonshalyq, olar otan­das­taryn tipti fýtbolshylar mingen ushaqtyń dvıgateliniń dybysyn on orap ketetindeı jaǵdaıda qýa­nyshtary qoıyndaryna syımaı qarsy alyp­ty. Al ushaqtyń ózinde “Chem­pıon­dar” jáne “Biz ulttyq quramamen árqashan maqtanamyz” degen urandar jazýly bolǵan eken. Sóıtip, Ispanııa quramasyn áýejaıdan qarsy alý rásimi aıaq­tal­ǵan soń komandanyń barlyq mú­she­si korol Hýan Karlos I men onyń zaıyby Sofııanyń qabyl­daýynda boldy. Osy jerde ko­rol sal­ta­n­at­ty túrde ulttyq qu­rama­ny tama­sha jeńisimen qut­tyqtap, sóz sóıledi. “Ispanııa barlyq elder úshin, ásirese bo­lashaq urpaq úshin naǵyz erliktiń úlgisin kórsetti. Bizdiń jigitter Ispanııa halqyn biriktirip, ar­ma­nymyzdyń oryn­da­lýy­na qomaqty úles qosty. Siz­derdiń barlyq­taryńyzǵa Ispa­nııa halqy atynan alǵysymdy bildire otyryp, bizdiń qurama qurmet tu­ǵy­rynyń eń bıik satylarynan kóri­ne­tinine árqa­shanda senimdimin”, – degen piki­rin bildirdi. Saltanatty rásimde  komanda kapıtany Iker Kasılıas monarhqa óziniń aty ja­zylǵan ulttyq quramanyń jeıdesi men ýaqytsha bolsa da ustap turýǵa álem kýbogyn tabys etti. Osydan keıin álem chempıondary Pre­mer-mınıstr Hose Lýıs Rodrı­ges Sapateronyń qabyldaýynda boldy. Kezdesýde jyly lebizder aıtyldy. Sonyń birinde Úkimet basshysy ulttyq qurama­nyń fı­nal­da jeńiske jetkeninde kóńili bo­saǵanyn jasyrmady. Kezdesýden soń Ispanııa quramasy Premer-mınıstrdiń rezıdensııa­synan bas­tap Madrıdtiń barlyq kóshelerin avtobýstyń ústine shy­ǵyp aralady. Olardy kósheniń boıynda mıl­lıondaǵan halyq dý-qol shapa­laq­pen shyǵaryp salyp otyrdy. Keı­bir derekterge qara­ǵan­da, sol kúni otandastaryna qur­met kórsetken jankúıerler sany 1 mıllıonnan asyp jyǵylypty. Osy kúni Madrıdten basqa  Ispa­nııanyń Barselona, Valensııa, Sevılıa men basqa da qalalarynda álem chem­pıon­daryna qurmet kórsetilip, túni boıy ot shashýlar shashylyp, bir aı boıy Afrıkada bolǵan fýtbol toıy odan ári jalǵasty. Osy kezde álem chempıona­ty­nyń kúmis júldegerleri Gollandııa quramasyn da jankúıerleri laı­yq­­ty deńgeıde qarsy aldy. Olar­dy Amsterdamnyń halyqaralyq áýe­jaıy­nan túsken boıda júzde­gen jer­gilikti jankúıerler qarsy alyp, gúl shoqtaryn berip, ja­rysta jaqsy óner kórsetkenderin aıtty. Onda komanda atynan sóz sóı­legen bas bapker qurama­nyń je­ńiske jetýi úshin qolda bar jaǵ­daıdyń bárin jasaǵanyn atap kór­setti. Degenmen, oıynshy­lar­dyń Gollandııa quramasynyń osy­men úshinshi ret álem chempıony atana almaı, taǵy da kúmis júldeni qana­ǵat tutqanyna jandary batyp tur­ǵa­ny júzderinen kórinip turdy. Gollandııanyń havbegi Ýeslı Sneı­­der fınaldan soń, tóreshi­ler­diń jumysyn teris baǵa­laıtynyn, ol búkil álemge uıat boldy dep, In­es­ta­nyń goly of­fsaıd­tan soǵyl­ǵanyn, oıynnyń so­ńynda tóre­shiniń Ispa­nııaǵa qaraı buryshtama dop berý­diń or­nyna dopty qar­sy­las­taryna ádeıi bere sal­ǵa­nyna narazy­lyq bildir­gen bolsa, fı­nalda eki tamasha múm­kindikti jibe­rip alǵan Aren Robben Kasılıas­pen ekinshi ret betpe-bet kel­geninde ony Karles Pýıol jeıdesinen tar­typ qulatqanyn, al birinshi múm­kin­dik­ti ol óziniń kinásinen jiberip al­ǵanyn aıtqan bolatyn. Sóz oraıy chempıonattyń aqtyq aıqasyna ke­lip turǵanda Andres Ines­ta­nyń Gollandııa qaq­pasyna soqqan do­byn áke-sheshesiniń kóre alma­ǵa­nyn atap ótkenimiz ar­tyq etpes dep oılaımyz. Onyń ákesi Is­pa­nııanyń barlyq oıyndaryn kór­me­genin aıtsa, sheshesi Fýeı­teal­bılı degen Andres Inesta týǵan qaladaǵy kafe-barlardyń birinde Gollan­dııanyń ulyna qarsy “dó­reki” oıyndaryn qaraı almaı, birneshe sekóntke syrtqa shyǵyp ket­keninde balasynyń soqqan golyn jiberip alypty. Al Ines­tanyń ózi fınalda soqqan osy dobyn óziniń ótken jyly qaıtys bolyp ketken dosy, “Espanol” koman­dasynda óner kórsetken Danı Harkege arnaǵany belgili. Endi Ispanııa kelesi oıynyn Argentına quramasymen ótkizedi. Osy jyldyń 7 qyrkúıeginde Nıý-Iork qalasynda ótetin jol­dastyq matchta “qyzyl fýrııa” “al­bıse­les­tany” taǵy da je­ńetini­ne senimdi. Esterińizge sala ketsek, qos koman­danyń arasynda bolǵan al­ǵashqy oıyn 2:1 esebimen ıspan­dardyń paıdasyna sheshilgen bo­la­tyn. Al Maradonanyń quramasyna keletin bolsaq, olar kelesi oıy­nyn 11 ta­myz kúni Irlandııaǵa qar­sy ót­kizedi. Qazir Argentı­na­nyń fýtbol asso­sıasııasy Dıego Armando Mara­do­namen taǵy da tórt jylǵa keli­sim-shartty uzar­týdy jospar­laýda. AFA prezı­den­ti Hýlıo Grondo­na­nyń aıtýynsha, Maradona sııaqty ǵasyrda bir týa­tyn ǵajap oıynshy­ny otandas­ta­ry bapker retinde de baǵalap, ár­qashan onymen maqta­nyp júretin bolady. Endi álem chempıonatyna qa­tys­ty taǵy bir derek keltirsek, bıylǵy doda eń kóp oıyn erejesi buzylǵan jarys bolyp otyr. Munda Japonııanyń  oıynshysy Keısýke Honda 19 ret ereje buzsa, gollandııalyq Mark Van Bommel men ıspan Serhıo Ramos 17 ret oıyn erejesine qaramaǵan bolyp shyqty. Jalpy chempıonatta 261 ret oıyn erejesi buzylypty. Soń­ǵy jarystarmen salystyrsaq, 2006 jyly Germanııada ótken dodada 346 ret oıyn erejesi bu­zy­lyp, fýt­bolshylarǵa 26 ret qy­zyl qaǵaz kór­setilipti. Al bıylǵy chempıo­natta tóreshiler oıynshy­lar­ǵa 17 ret qaltasynan qyzyl qa­ǵaz alyp shyqqan eken. Taǵy bir atap ótetin nárse, osy jylǵy ja­rysta 145 dop soǵylsa, 2006 jyly qaqpashylar qaqpadan – 147 ret, 2002 jyly – 161 ret, 1998 jyly – 171 ret dop­ty alyp shyqqan. Dastan KENJALIN. Básekeniń bıýdjeti Jumsalǵan jerleri          kólemi (AQSh dollarymen.) Kólik      1,2 mlrd. Stadıondar          1,12 mlrd. Uıymdastyrý komıteti    428 mln. Tikeleı kórsetilim             387 mln. Áýejaı, vokzal   200 mln. Qaýipsizdik           89 mln. Telekommýnıkasııalar    40 mln. Mádenı sharalar               20 mln. Eriktilerdi daıyndaý        3 mln. Fýtbolǵa qatysty basqa jobalar    45 mln. Barlyǵy               3,5 mlrd. Mýndıal termınderiniń maǵynasy Bafana-Bafana – jergilikti jan­kúıer­­lerdiń ataıtyn OAR qurama­sy­nyń ataýy. “Bafana” – zýlýs tilinde “jigit­ter” degen maǵynany bildiredi. Sonda “Ba­fana” zýlýssha eki ret qaıtalansa “myqty jigitter” degen maǵynany beredi eken. “Vaka-vaka” – aǵylshyn tilinen aý­darǵanda mýndıaldiń resmı ániniń ataýy. Aǵylshyn tilinde ol “This time for Africa” (“Afrıka ýaqyty”) dep atalady. Vývýzela – afrıkalyqtardyń fýt­­bolǵa aparatyn bir metrlik ulttyq aspa­by. Ol yzyń shyǵaryp, alań ıe­le­rine qarsy oınap jatqan koman­da­nyń yzasyn shyǵarý úshin arnalǵan ba deısiz. Qazir osy úlken sybyzǵyny álem­niń bar­lyq jerindegi jankúıer­ler satyp alyp jatqan kórinedi. Onyń kóbin Ulybrıtanııanyń jankúıerleri ın­ter­net arqyly satyp alýda degen derek bar. Djabýlanı – chempıonattyń res­mı dobynyń ataýy. Zýlýs tilinde ol “merekeleý”, “toılaý” degen maǵyna beredi. Sonda qaqpashylardyń osy dopty ustaǵanynyń ózi mereke bolady eken ǵoı degen oı keledi. Zakýmı – leopard belgilengen týrnırdiń talısmany. Makarapa – jankúıerlerdiń shahterlerdiń kaskasyna uqsas bas kıimi. Ol “jumysshy mıgrant” degen maǵyna beredi. Kezinde jankúıerler bir-birine ydys jáne basqa da zattar laqtyrǵanda qorǵaný úshin kaska kıip, fýtbolǵa baratyn bolǵan desedi. Sol kezde keıbir fanattar ony túrli-tústi boıaýǵa boıap, sýret salyp, oıý-órnektermen órnektegendi jón kóripti. Sodan makarapa shyǵypty. Soýeto – Iohannesbýrgtiń úsh qaýipti aýdanynyń biri. Munda júrgen adam taltústiń ózinde de qaltasynan qaǵylýy ábden múmkin.