Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Úsh aýysymdy mektepter azaıyp, balabaqsha kezegi qysqardy
Osy baǵyttaǵy negizgi qujattyń biri – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq quryltaıda bergen tapsyrmasy negizinde ázirlenip, Úkimet bekitken 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan «Qazaqstan balalary» tujyrymdamasy. Qujatta balalardyń ómir sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan 158 is-shara qamtylǵan. Olardy júzege asyrýǵa 1,3 trln teńge qarastyrylǵan. Josparlanǵan jumys bilim, densaýlyq, áleýmettik qoldaý men balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý baǵyttaryn qamtıdy.
Bilim salasyndaǵy basty mindettiń biri – qala men aýyl arasyndaǵy bilim sapasynyń alshaqtyǵyn azaıtý. Osy maqsatta Memleket basshysynyń tapsyrmasymen keıingi bes jylda elimizde 1 200-den asa mektep salyndy. Sonyń nátıjesinde 1 mln-nan asa jańa oqýshy orny ashylyp, úsh aýysymdy mektepter sany tórt esege qysqardy. Bıyl taǵy 53 myń oryndyq 96 mektep paıdalanýǵa beriledi.
Sonymen qatar qoldanystaǵy bilim nysandaryn jańǵyrtý jalǵasyp jatyr. Aldaǵy úsh jylda 1 300 mektep jańartylmaq. Onyń 820-sy aýyldyq jerde ornalasqan. Byltyrdyń ózinde 215 mektep kúrdeli jóndeýden ótti. Jańǵyrtý barysynda pándik kabınetter, ashanalar, sport zaldary men qaýipsizdik júıeleri jańartylyp jatyr.
Balabaqshadaǵy oryn tapshylyǵyn azaıtý maqsatynda vaýcherlik qarjylandyrý júıesi engizildi. Joba qazir 20 qala men 23 aýdanda júzege asyrylyp jatyr. Oǵan 6 myńǵa jýyq uıym qatysyp, 936 myńnan asa vaýcher berilgen. Nátıjesinde, balabaqsha kezeginde turǵan balalar sany 160 myńnan 18 myńǵa deıin azaıdy. Keıingi úsh jylda mektepke deıingi uıymdarda 223 myń jańa oryn ashyldy. Al 2027 jyldyń sońyna deıin taǵy 76,5 myń oryn qurý josparlanǵan. Qazir bul salada 104 myńnan asa maman eńbek etedi.
Medısınalyq qoldaý – kún tártibinde
Balalardyń densaýlyǵyn qorǵaý – memlekettik saıasattyń basa nazar aýdaratyn tusy. Keıingi jyldary osy salada aýrýlardyń aldyn alýǵa, olardy erte anyqtaýǵa, medısınalyq kómektiń sapasyn arttyrýǵa erekshe kóńil bólinip keledi. Osy maqsattaǵy jumystardy qarjylandyrý kólemi de aıtarlyqtaı ósken. Eger bes jyl buryn ana men bala densaýlyǵyn qorǵaýǵa 264 mlrd teńge bólinse, búginde bul kórsetkish 585 mlrd teńgege jetti. Bul densaýlyq saqtaý salasyna bólinetin jalpy qarjynyń tórtten bir bóligin quraıdy. Balalarǵa medısınalyq kómek TMKKK jáne MÁMS júıesi sheńberinde tegin kórsetiledi. Keıingi jyldary elimizde fetaldy hırýrgııa, ıaǵnı nárestege ana qursaǵynda operasııa jasaý tájirıbesi engizildi. Sonymen qatar 4 myńǵa jýyq medbıke jumys isteıtin patronaj qyzmeti damytyldy. Nátıjesinde, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarymen salystyrǵanda náreste ólimi 7,5 ese, al ana ólimi 6 ese tómendedi.
2025 jyldan bastap mektepterde oqýshylardyń jas erekshelikterine saı ázirlengen jańa tamaqtaný standarty engizildi. Sonymen qatar balalar men ata-analar jastar densaýlyǵy ortalyqtary men psıhıkalyq densaýlyq ortalyqtarynan keńes alyp, qajetti kómekke júgine alady. Qaýipsizdik júıesiniń mańyzdy bóligi retinde tótenshe jaǵdaılarda táýlik boıy jumys isteıtin 112 biryńǵaı baılanys nómiri qyzmet kórsetedi.
Balalardyń densaýlyǵyna keri áser etetin ónimderge qatysty da baqylaý kúsheıtildi. Elektrondy temeki men veıpterdiń aınalymyna zań júzinde tyıym salyndy. Sondaı-aq 21 jasqa tolmaǵan azamattarǵa energetıkalyq sýsyndar satýǵa shekteý engizildi.
Otbasylarǵa kómek arta tústi
Balalardyń sapaly bilim alyp, deni saý bolyp ósýine jaǵdaı jasaý ǵana emes, olardy tárbıelep otyrǵan otbasylardy qoldaý da memleket saıasaty da mańyzdy. Sondyqtan elimizde bala dúnıege kelgen sátten bastap kámelet jasyna tolǵanǵa deıin áleýmettik qoldaýdyń tutas júıesi qalyptastyrylǵan. 2026 jyly balalary bar otbasylarǵa tólenetin járdemaqylar men áleýmettik tólemderge 974 mlrd teńge qarastyrylǵan. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 19,1 paıyzǵa kóp. Qarajat bala týǵan kezde beriletin birjolǵy járdemaqylarǵa, bala kútimine arnalǵan tólemderge, kópbalaly otbasylardy qoldaýǵa, múgedektigi bar balalardy tárbıelep otyrǵandarǵa baǵyttalady.
Áleýmettik tólemderdiń mólsheri jyl saıyn ındeksteledi. Máselen, 2026 jyly tórtinshi jáne odan keıingi bala dúnıege kelgen jaǵdaıda tólenetin birjolǵy járdemaqy kólemi 272 myń teńgeden asty. Sonymen qatar «Altyn alqa» jáne «Kúmis alqa» ıegerlerin qosa alǵanda, kópbalaly analardy qoldaýǵa arnalǵan jeke sharalar kesheni júzege asyrylyp jatyr. Ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy qoldaý júıesinde de mańyzdy ózgerister bar. Bul baǵytta balalardy múmkindiginshe otbasylyq ortada tárbıeleýge basymdyq berilip keledi. Sonyń biri – kásibı qabyldaýshy otbasy ınstıtýtynyń engizilýi. Bul júıe ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan balalardy ýaqytsha otbasyna ornalastyrýǵa múmkindik beredi. Qabyldaýshy ata-ana bolýǵa nıet bildirgen azamattar qatań irikteýden ótip, psıhologııalyq daıyndyqtan jáne arnaıy oqytýdan ótedi.
Jetim balalardy baspanamen qamtý úshin jeńildetilgen ıpoteka, jaldaý aqysyn sýbsıdııalaý jáne «Meıirim» respýblıkalyq aksııasy aıasyndaǵy ataýly qoldaý sharalary da qarastyrylǵan. Jalpy, áleýmettik qoldaý kóleminiń artýy otbasylardyń ál-aýqatyn nyǵaıtýǵa, ata-ananyń júktemesin jeńildetýge jáne balalardyń qaýipsiz ári qolaıly ortada tárbıelenýine jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan.
