Otyrysta esirtki qylmysynyń aldyn alý, zańsyz esirtki aınalymymen kúres máseleleri qaraldy. Sonymen qatar esirtki saýdasyn anyqtaý men jolyn kesýde sıfrlyq tehnologııalardy tıimdi paıdalaný baǵyty talqylandy. Jasóspirimder arasynda nashaqorlyqtyń aldyn alý, jastardyń esirtki qylmysyna tartylýyna jol bermeý máselesine de erekshe nazar aýdaryldy. Qatysýshylar jazǵy demalys kezinde balalar men jastar arasynda júrgiziletin túsindirý men profılaktıkalyq sharalardy kúsheıtý qajettigin atap ótti.
Oljas Bektenov esirtki qylmystaryna qarsy is-qımyl máselesi Memleket basshysynyń erekshe nazarynda ekenin aıtyp, esirtki taratýǵa qarsy zamanaýı tásilderdi eskere otyryp, bul baǵyttaǵy jumysty odan ári kúsheıtý kerek ekenin basa aıtty.
«Ulttyń ómiri men densaýlyǵy, sondaı-aq bolashaq urpaq aldyndaǵy jaýapkershilik máselesi jańa Konstıtýsııada joǵary qundylyqtar retinde bekitilgen. Osy oraıda esirtkini taratý men qoldaný – barlyq azamatqa qater tóndiredi, ásirese jastardyń bolashaǵyna balta shabady», dedi O.Bektenov.
Ishki ister mınıstri Erjan Sádenov nashaqorlyqqa qarsy kúres jónindegi keshendi jospar aıasynda atqarylǵan jumys týraly baıandady. Onyń aıtýynsha, josparǵa engizilgen 71 is-shara sátti bolǵan. Atap aıtqanda, jyl basynan beri 1,2 myńnan asa esirtki qylmysynyń joly kesildi. Alty uıymdasqan qylmystyq toptyń qyzmeti toqtatyldy. Onyń ishinde halyqaralyq deńgeıde áreket etken bir transulttyq qylmystyq top bar. Zańsyz esirtki saýdasyna qarsy kúreste sıfrlyq tehnologııalar da keńinen qoldanylyp keledi. Máselen, «Kıberqadaǵalaý» júıesi arqyly esirtki jarnamasy men satylymyna qatysy bar 5 myń ınternet-resýrs buǵattalǵan. Sondaı-aq antıfrod ortalyǵynyń kómegimen 100 mln teńgeden asa qarjy aýdarymynyń joly kesildi. Esirtkiniń zańsyz aınalymynan bir jarym tonnaǵa jýyq sıntetıkalyq esirtki tárkilendi. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda eki ese kóp kórsetkish. Buǵan qosa sıntetıkalyq esirtki óndirýge paıdalanylatyn 11 myńnan asa prekýrsor tárkilendi.
Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva nashaqorlyqtyń aldyn alý men esirtki qylmysyna qarsy kúres birneshe baǵytta júrgizilip jatqanyn aıtty. Onyń aıtýynsha, osy úderiste Memleket basshysy usynǵan «Zań men tártip» qaǵıdaty jatyr. Jyl basynan beri áleýmettik jeli men messendjerlerde taralǵan 4,5 myńnan asa zańsyz materıal joıylǵan. Sonymen qatar jasandy ıntellekt tehnologııalary qoldanylatyn «MERGEN» jobasy aıasynda ınternet keńistigindegi esirtkige qatysty kontentke taldaý jasalyp keledi. Joba iske qosylǵaly beri 22 myńnan asa sıfrlyq materıal óńdelip, esirtki satýmen aınalysqan 6,1 myńnan asa onlaın-dúken buǵattalǵan. Esirtkini onlaın satýǵa qarsy is-qımyl, kóleńkeli qarjy aǵyndaryn anyqtaý men memleketaralyq sıfrlyq platforma qurý týraly sharalarǵa da nazar aýdaryldy.
Bas prokýrordyń orynbasary Erlan О́tegenov monıtorıng júrgizýdi, derekterdi taldamalyq óńdeýdi, vedomstvoaralyq aqparat almasýdy júzege asyratyn Ulttyq vedomstvoaralyq Targetıng-ortalyqtyń jumysy týraly baıandady. Ortalyq 2025 jylǵy qazanda jumysyn bastaǵaly esirtki óndirisinde qoldanylatyn prekýrsorlardy zańsyz ákelý men aınalymyna qatysty 78 derek boıynsha materıaldar Ishki ister mınıstrligine joldanǵan. Sondaı-aq esirtki qaýpine baılanysty 33 habarlama berilip, 23 lısenzııalyq-ruqsat berý qujatynyń kúshi joıylǵan. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde zańsyz aınalymnan 23,3 tonna prekýrsor shyǵaryldy. Sonymen qatar memlekettik organdardyń ózara is-qımylyn kúsheıtip, zańsyz esirtki aınalymyna qarsy kúrestiń nátıjesin arttyrdy.
Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenovanyń aıtýynsha, mektepterde «Adal azamat» biryńǵaı tárbıe baǵdarlamasy aıasynda oqýshylardyń quqyqtyq saýatyn arttyrýǵa, qarjylyq jaýapkershiligin qalyptastyrýǵa, azamattyq belsendiligin damytýǵa baǵyttalǵan jumys júrgizilip jatyr. Sondaı-aq barlyq bilim uıymdarynda «Qaýipsizdik sabaqtary» engizilgen. Bul sabaqtarda oqýshylarmen alkogoldiń, temekiniń, psıhoaktıvti zattar men esirtkiniń zııany túsindirilip, olardyń taralýynyń aldyn alý máseleleri talqylanady. Búginde mektepterdegi profılaktıkalyq jumysqa 360 myńnan asa pedagog jumyldyrylǵan. Olardyń qatarynda synyp jetekshileri, tárbıeshiler, pedagog-psıhologter jáne áleýmettik pedagogter bar. Bul rette táýekel tobyna jatatyn otbasylarmen jumysqa erekshe kóńil bólinedi. Barlyq mektepte ata-analardy pedagogıkalyq qoldaý ortalyqtary jumys isteıdi. Osy ortalyqtar arqyly 3,5 mln adamdy qamtyǵan 315 myńnan asa is-shara uıymdastyrylǵan.
Shtab otyrysynyń qorytyndysynda Premer-mınıstr álemdik naryqta esirtkige qarsy kúreste qosymsha máseleler týǵyzatyn jańa psıhotroptyq zattar paıda bolyp jatqanyn eske saldy. Osyǵan baılanysty O.Bektenov birqatar tapsyrma berdi.
Birinshiden, Qarjy mınıstrligi Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmetimen birlesip, hımııalyq zattar men qosarly maqsattaǵy ónimderdiń elge kirýin qatań baqylaý tapsyryldy, sondaı-aq mundaı taýarlardy tekserý tártibin qaıta qaraý qajet.
«Onyń ústine prekýrsorlardyń basym bóligi birneshe maqsatta qoldanylady ári olardyń keıbiri elge zańsyz ákelinedi. Sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt elementterin belsendi túrde engizińizder», dedi Premer-mınıstr.
Ekinshiden, qylmystyq uıymdar krıptovalıýta men ózge de sıfrlyq quraldardy paıdalanyp júrgizetin jasyryn qarjylyq operasııalarǵa nazar aýdaryldy.
«Ýákiletti organdarǵa krıptovalıýtalarǵa baılanysty kúmándi qarjylyq operasııalardy anyqtaý men buǵattaýǵa arnalǵan arnaıy baǵdarlama ázirleýdi tapsyramyn. Bul jumys Ulttyq Banktiń antıfrod-ortalyǵy júıesine uqsas júzege asyrylýǵa tıis. Baǵdarlamada esirtki tranzaksııalarynda baıqalǵan kúdikti derekterdiń, shottardyń jáne krıptovalıýta ámııandarynyń tizilimi de qamtylýy kerek», dedi O.Bektenov.
Sondaı-aq esirtki trafıginiń jolyn kesý maqsatynda Telegram-chattardy buǵattaýǵa múmkindik beretin tehnologııalyq quraldy ázirleý qajettigi atalyp ótti. Úshinshiden, Bas prokýratýra Qarjy monıtorıngi agenttigimen, Ulttyq bankpen, Ishki ister, Syrtqy ister jáne Sıfrlyq damý mınıstrlikterimen birge bir apta merzimde memleketaralyq sıfrlyq platforma qurýda kelisilgen ustanymdy engizedi.
Tórtinshiden, zamanaýı tehnologııalardy eskere otyryp, esirtki qylmystaryn tergeýdiń qoldanystaǵy ádisterin qaıta qaraý tapsyryldy.
«Jańa tásilder qajet. Bizdiń quqyq qorǵaý organdary jedel aldyn alý sharalaryn qabyldaýǵa tıis. Osyǵan baılanysty Ishki ister mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen birge sıfrlyq quraldar men jasandy ıntellekt múmkindikterin paıdalana otyryp, esirtki qylmystaryn tergeýdiń jańa ádisterin ázirleýdi tapsyramyn. Ádister «Zań men tártip», sondaı-aq jazanyń bultartpas qaǵıdattary turǵysynan qaralýy kerek», dedi Premer-mınıstr.
Osy baǵytta Ishki ister mınıstrligi men Densaýlyq saqtaý mınıstrligi esirtki quraldarynyń, psıhotroptyq zattar men prekýrsorlardyń tizimin jedel jańartyp, kúshti áser etetin zattardyń tizbesin ózektendirip, sondaı-aq olardyń aınalymy tártibin ázirleıdi.
Besinshiden, óńir ákimderine shtabtardyń jumysyn jeke baqylaýǵa alý tapsyryldy. Jastardyń jumyspen qamtylýy men bos ýaqytyna, ásirese demalys kezeńine erekshe nazar aýdaryldy.
«Jumys berýshiler men memlekettik organdardy tarta otyryp, bos jumys oryndarynyń «jármeńkelerin» ótkizýdi uıymdastyrý qajet. Jastardy «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııalaryna, ártúrli volonterlik qozǵalystarǵa keńinen tartyńyzdar. Buqaralyq sporttyń múmkindikterin tıimdi paıdalaný qajet», dedi O.Bektenov.
28 mamyrdan 26 maýsymǵa deıin elimizde Halyqaralyq nashaqorlyqqa qarsy kúres kúnine (26 maýsym) oraılastyrylǵan esirtkige qarsy aksııalar ótkiziledi. Maýsymnan qazan aıyna deıin quramynda esirtki zattary bar ósimdikterdiń ósetin oshaqtaryn anyqtaý jáne joıý maqsatynda «Qarasora – 2026» jedel-profılaktıkalyq is-sharasy uıymdastyrylady.
«Ishki ister mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen birlesip, jastardy, úkimettik emes uıymdardyń ókilderin, blogerlerdi jáne tanymal tulǵalardy belsendi tarta otyryp, esirtkige qarsy kúres aılyǵyn ótkizýdi qamtamasyz etsin. Atalǵan jumysqa ákimdikter de belsendi túrde atsalysýy kerek», dep tapsyrdy Premer-mınıstr.
Sonymen qatar jazǵy kanıkýl qarsańynda jastardy esirtkiniń zańsyz aınalymyna tartýdyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan aýqymdy aqparattyq-profılaktıkalyq naýqan uıymdastyrý tapsyryldy.
