Qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske aldy

Bul kúni kók aspan da kúńirenip, kúrsinip turǵandaı edi. Qara bult úıirilip kelip, jańbyr sebeledi, naızaǵaı oınady. Artynsha kún shýaǵyn shashqan. Mýzeı aldynda ótip jatqan jıynǵa qýǵyn-súrgin qurbany Oralbaı Baýjanovtyń urpaǵy Álııa Oralbaeva men jergilikti ustazdardyń urpaǵy Zeıne Sak­koqyzy estelikterimen bólisti.

– Ákem Nurǵazy 1910 jyly týypty. Ákemnen atam týraly kóp suraıtynmyn. «Qalaısha birde bir sýreti qalmaǵan? Ne jazbalary joq?» dep tańǵalatynmyn. Oralbaı Baýjanov Ýfadaǵy «Ǵalııa» medresesinde, keıin Semeıde bilim alǵan. Arabsha da, oryssha da erkin oqyǵan. Arabsha kitaptaryn shatyrda kúldiń arasyna saqtaǵan. Tintý kezinde tabylǵan kitaptardyń bárin sol jerde órtep jiberipti. Apamyz Nurapııa keıbir óleńderin qı arasyna tyǵyp aman alyp qalmaq bolǵan. Biraq ýaqyt óte bári joǵalyp ketken, – deıdi Álııa Oralbaeva esteliginde.

Keıin Álııa apaı atasynan derek bar-aý degen ár arhıvti aqtarýǵa kirisken. Aqyry Oralbaı ustalǵan kezdegi anketasy tabylǵan. Onda otbasy, balalary týraly málimet tolyq kórsetilgen. Oralbaıdyń «Ǵalııa» medresesinde oqyǵany týraly derekti maqala buryn da jaryq kórgen. Maqalada Sadyq Túkibaev esimdi ustazdyń «Karshyǵada Oralbaı Baýjanov degen aqyn bar edi, ekeýmiz Ýfadaǵy «Ǵalııa» medresesinde birge oqyǵanbyz. Aqyndyǵy jaqsy edi…» degen tarıhı derek kezdesedi. «О́mir bireý, dúnıe kezek» demekshi, ertede «Oralbaıdyń balasymyn» deýge qorqatyn urpaq, endi onyń esimin qaıta jańǵyrtýǵa tyrysyp júr.

Sonymen qatar Shyǵys Qazaqstan oblystyq sáýlet-etno­gra­­fııalyq jáne tabıǵı-land­­shaft­tyq mýzeı-qoryǵynyń qyz­metkeri Adına Ádilbekqyzy, oblystyq tarıhı-ólketaný mý­zeıi­niń ǵylymı-arheo­lo­gııalyq zert­teý bóliminiń meń­gerý­­shisi Sáken Júnisbekuly baıan­dama jasady.

– Qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý biz úshin aýyr. Qazaqstan boıyn­sha 125 myń adam repres­sııaǵa ushyrasa, onyń 25 myńyna atý jazasy kesilgen edi. 7 myńy qyzyl terrordyń qurbany bol­­ǵan eken. Shyǵystan 1 350 adam tut­qyndalǵan. Ábdirahman Aı­darbekov, Oral Baýyrjanov, Zákı Kúlenov syndy babalarymyz týraly derekter jınaqtap jatyrmyz. 1930 jyldardaǵy aq­tań­daqtarymyzdy búgingi urpaq bilýge tıis. Sondyqtan zert­teýler jasap, tarıh betin ashyp berýimiz kerek, – deıdi Sáken Júnisbekuly.

Kezdesýge 5518 áskerı bólimi­niń áskerı qyzmetshileri men S.Amanjolov atyndaǵy ýnı­versıtetttiń stýdentteri qa­tys­ty.

О́SKEMEN