Bilim • Búgin, 08:52

Aǵartýshylyq muraty men murasy

5 mın
oqý úshin

Arqa tórindegi Ábilqas Saǵynov atyndaǵy Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetinde ult maqtanyshy, qazaq aǵartýshylyǵynyń atasy Ybyraı Altynsarınniń murasyna arnalǵan «Ybyraı Altynsarın – uly aǵartýshy-pedagog, etnograf, tarıhı tulǵa» atty respýblıkalyq ǵylymı-teorııalyq dóńgelek ústel ótti. Alqaly jıyn ult ustazynyń rýhymen syrlasqan, onyń ólsheýsiz murasyn búgingi kúnniń bıiginen zerdelegen rýhanı kesh boldy.

Aǵartýshylyq muraty men murasy

Jıynnyń shy­myl­dy­ǵyn ashqan akade­mııa­­lyq máseleler jó­nin­degi prorektor Bekbolat Núsip­bekov alqaly topqa jyly lebizin bildirip, Ybyraı salǵan sara joldyń bú­gingi tehnıkalyq bilim salasynda da mańyzy zor ekenin atap ótti. Ra­synda da, Ybyraı tek álippe jazýshy emes, ol qazaq balasynyń qoly­na tehnologııa men ǵylymnyń kiltin ustatqysy kelgen reformator edi.

Professor Alı Mehtıev maz­mundy baıandamasynda Altyn­sa­rın fenomenine toqtalyp, aǵar­tý­­shynyń ómi­­rindegi buryn-soń­dy kóp aıtyla bermeıtin de­rek­­terdi tizbeledi. Onyń aı­týyn­­sha, Ybyraıdyń ár­bir isi – eldiń bola­shaǵy­na salynǵan ınvestısııa. Jıyn­ǵa qatysýshylar osy sát­te uly tulǵanyń «Bir qudaı­ǵa syıy­­nyp, kel, bala­lar, oqylyq!» degen asyl sóziniń astaryndaǵy tereń fılosofııany taǵy bir már­te sezingendeı boldy.

Dóńgelek ústeldiń ǵy­lymı sal­maǵyn elimizdiń túk­pir-túkpiri­nen kelgen ǵa­lym­dar arttyra tústi. Yby­raı Altynsarın atyndaǵy Ult­tyq bilim akademııa­sy Orta bilim mazmuny ıns­tı­týty Qazaq fılologııa­sy zerthanasynyń ǵyly­mı qyzmetkeri Birjan Ahmer aǵartý­shy shyǵarma­laryn búgingi mektep baǵ­dar­lamasynda oqytýdyń sony ádisterin usyndy. Ol Ybyraıdy tek tarıhı tulǵa retinde emes, búgingi bilim berý isiniń keńesshisi retin­de qabyldaý qajettigin alǵa tartty. Onyń ústine, Bir­jan myrzanyń óz óleńderin oqyp, jıyndy poezııa nári­men sýsyndatýy keshtiń kórkin asha tústi.

Abaı atyndaǵy QazUPÝ professory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory Rymshash Tóleýbekova Al­tyn­sarın ıdeıalarynyń ómir­­sheń­digi týraly tereń tol­ǵandy. «Yby­raıdyń peda­­gogıkasy – júrek pedagogıkasy» degen ustanymdy alǵa tartqan ǵalym, onyń gý­manıstik kózqarastary­nyń IýNESKO deń­geıinde­gi qundylyqtarmen úndes eke­nin dáleldedi. E.Bóketov atyn­­daǵy Qaraǵandy ult­tyq zertteý ýnıversıtetiniń pro­­fessory, tarıh ǵylym­darynyń doktory Záýresh Saqtaǵanova «HIH ǵasyrdaǵy Qazaqstannyń áleýmettik-mádenı ózgeristeri kon­tek­sindegi Ybyraı Altyn­sa­rın» taqyrybynda baıandama jasady.

E.Bóketov atyndaǵy Qa­ra­ǵandy ulttyq zertteý ýnı­­­versıtetiniń profes­sory, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Lıazzat Shotba­qova «XX ǵasyrdyń birin­shi jartysyndaǵy Ortalyq Qazaqstandaǵy orta arnaýly bilim berýdiń qalyptasýy men damýyndaǵy Qarqaraly zoo­veterınarlyq tehnıký­my­nyń róli» degen taqy­rypty asha bildi. Bul jol­ǵy basqosýdyń eń aıryqsha ereksheligi – aǵartýshynyń kindik qany tamǵan Tor­ǵaı óńirimen tike­leı baı­lanysqa shyǵý boldy. «Tor­ǵaı mýzeıleriniń kesheni» mekemesiniń basshysy Gúl­baný Sársekeı ekran arqy­ly mýzeı eksponattaryn kór­­setip, Ybyraı ashqan mek­teptiń árbir kirpishi men ta­rıhynan syr shertti. Vır­týaldy saıahat jasaǵan qatysýshylar ózderin sol bir kıeli mekende júrgendeı sezindi.

Jankeldın aýdanynda­ǵy Yby­raı Altyn­sarın atyn­daǵy jalpy bilim bere­tin mektebi dırektory­nyń orynbasary Ásem Serik­baeva kıeli Torǵaı topy­raǵyndaǵy mekteptiń mańy­zyna toqtaldy. Ol óz baıandamasynda atalǵan mektep­tiń tek bilim beretin mekeme ǵana emes, sony­men qatar «bilimniń shamyn jaqqan, bolashaqqa jol ashqan bire­geı orda» ekendigin tilge tıek etti. Uly ustazdyń izi qalǵan mekenniń búgingi urpaq tárbıesindegi alar orny erekshe ekeni aıqyn sezildi.

Rýhanı estafetany oblys or­ta­lyǵyn­daǵy Yby­raı Altynsarın aty­nda­­ǵy ma­man­dandyrylǵan mek­­tep-gımnazııa-ınter­na­ty­nyń dı­­rek­tory Yrsaldy Erja­nova jal­ǵas­tyrdy. Ol óz bilim ordasyn «Yby­raı jaqqan shamshyraq» dep sı­pat­taı otyryp, mekteptiń zamanaýı je­tistikteri men aǵartýshylyq ıdeıa­larynyń sabaqtastyǵyn baıandady.

Alqaly jıynnyń maz­­munyn Qaraǵan­dy­daǵy Jambyl atyn­daǵy maman­dan­dyryl­ǵan mek­tep-ın­ter­nattyń qazaq tili men áde­bıeti pániniń muǵalimi Shol­pan Toıjanova tolyqtyra tústi. Tá­jirıbeli pedagog óz sózin­de Ybyraı Altynsarınniń aǵartý­shy­lyq murasyn jaı ǵana nasıhat­tap qoımaı, uly ustazdyń ınnova­sııalyq oqytý tásilderin búgingi zaman talabyna saı jań­ǵyr­tý máselesin ótkir qozǵady. Ustaz­dyń paıymdy pikiri men usyn­ǵan ádistemelik sheshimderi qaty­sý­shy­lar ara­synda úlken qyzy­ǵý­shy­lyq týdyrdy.

Jıynnyń tanymdyq deń­geıin Qaraǵandy tehnıka­lyq ýnıver­sıtetiniń stý­dent­teri burynǵydan da asha tústi. Arh-25-1 toby­nyń bilimgerleri Jan Tileý­bekova men Ińkár Shahanova daıyndaǵan «Qazaqstan­da­ǵy al­ǵashqy bilim or­dala­ry» at­ty tarıhı-tanym­­dyq sholý kóp­shiliktiń erekshe qy­zy­ǵýshylyǵyn týdyrdy. Bola­shaq mamandar HIH ǵasyrdyń sońy men HH ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq dalasyndaǵy aǵartýshy­lyq qozǵalystyń bastaýlaryn arhıv­tik derektermen sóıletti. Stýdent­ter óz baıandamasynda alǵashqy mektep­terdiń ashylý hronologııa­syn, tarıhı ǵımarattar­dyń sáýlet­tik erekshelikterin, Uly aǵartý­shylardyń bilim júıesin qalyp­tastyrý­daǵy rólin naqty slaıdtarmen júıeli túrde kórsetip berdi.

Jıynnyń sońy tek ǵy­lymı baıandamalarmen shektelmeı, mazmun­dy máde­nı kompozısııaǵa ulas­ty. Á.Saǵynov atyndaǵy Qara­ǵandy teh­nıkalyq ýnı­ver­sıtetiniń sáýlet jáne qu­rylys, sondaı-aq taý-ken fa­kýltetteriniń stýdentteri da­ıyndaǵan «О́ner, bilim bar jurt­tar» atty qoıylymy kesh­tiń shyraıyn keltirdi.

 

Qaraǵandy oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Erjan Jıenbaev jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 11:38