Qaraǵandy oblysynda iri kenish ashylýy múmkin
Qazaqtyń ushqan qustyń qanaty talatyn qaıran dalasynyń asty tolǵan qazyna-baılyq. Jeti qat jer astyndaǵy osy yryzdyqty ıgerip, el ekonomıkasynyń ıgiligine jaratý – memleketimizdiń aldynda turǵan múbárak mindetterdiń biri. Investısııalar jáne damý mınıstrligi bul baǵytta batyl qadamdarǵa baryp, iri-iri jobalardy qolǵa ala bastaǵan. Qazirgi tańda mınıstrlik álemdegi geologııalyq barlaý salasynyń kóshbasshylaryn elimizge tartý boıynsha nátıjeli jumys júrgizip keledi. Sonymen qatar, Qazaqstan mundaı sarabdal saıasattyń arqasynda qysqa ýaqyttyń ishinde jer qyrtysynyń tereńindegi ken baılyǵyn zertteýge múmkindik beretin geologııalyq barlaý isiniń ozyq tehnologııalary men tyń jańalyqtaryna qol jetkizýge mol múmkindik aldy.
2015 jyly «Qazgeologııa» AQ-tyń yqpal etýimen memlekettik tapsyrma aıasynda izdestirý jáne izdestirý-baǵalaý jumystaryn júrgizý úshin 10 jobaǵa Ulttyq qordan 1 mlrd. teńge ınvestısııa quıyldy. «Memlekettiń iri kólemde qarjy salyp, bul jumystardy bastap ketýi sheteldik alpaýyt ınvestorlardyń senimi men qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Bul baǵytta Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń nátıjeli jumysyn erekshe atap ótýge bolady», deıdi «Qazgeologııa» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Ǵalym Nurjanov.
Qazirgi tańda Qazaqstanda taý-ken óndirýshi transulttyq jáne sheteldik iri kompanııalar qarqyndy jumys istep jatyr. Solardyń biri – avstralııalyq-brıtandyq konsern «Rio Tinto». Bul kásiporyn naryqty kapıtaldandyrý mólsheri jaǵynan álem boıynsha ekinshi orynda turǵan ken-metallýrgııalyq kompanııa bolyp sanalady.
Búgingi kúnde atalǵan kompanııa Qaraǵandy oblysyna qarasty Shet aýdanyndaǵy Qorǵantas ýchaskesinde geologııalyq barlaý jumystaryn júrgizip jatyr. Negizi, jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi kompanııamen aradaǵy kelisimshartqa 2014 jyldyń maýsym aıynda qol qoıylǵan eken. Jumystyń bári «Rio Tinto» konserni quıǵan ınvestısııa esebinen jáne de kompanııanyń jańa tehnologııalaryn qoldaný arqyly júzege asýda. Aǵymdaǵy jyldyń shilde aıynda bul jerde aerogeofızıkalyq túsirilimder júrgizilip, sonyń nátıjesinde belgili bolǵan kórsetkishter kóńilge senim uıalatyp otyr. Iаǵnı, Qorǵantas teliminde mys-porfırlik kenniń mol qory bolýy ábden múmkin. Muny metallogenııalyq saraptama nátıjeleri de rastap otyr. Qazirgi tańda bul jerde jer ústi geologııalyq zertteý jumystary qarqyndy túrde júrgizilip jatyr. Sátin salyp, zertteý jumystary oń nátıje berip jatsa, Qorǵantas mysynyń da el qazynasyn eseleı túseri sózsiz. «Eger de, bizdiń boljamdarymyz ǵylymı turǵydan rastalar bolsa, onda Qorǵantasta mystyń álemdik deńgeıdegi keni bar dep senimmen aıtýǵa bolady», deıdi «Qazgeologııa» AQ basqarma tóraǵasy Ǵalym Nurjanov.
Jalpy, «Rio Tinto» konserni «Qorǵantas» jáne «Balqash-Saryshaǵan» jobalaryndaǵy geologııalyq barlaý jumystaryna iri kólemde qarjy salǵan. Alty merzimge arnap quıylǵan ınvestısııanyń mólsheri shamamen alǵanda 15 mln. AQSh dollaryn quraıdy.
Sheteldik kompanııanyń óz jumysyna kásibı uqyptylyq turǵysynan qaraıtynyna «Qorǵantas» ýchaskesine barǵanymyzda taǵy bir márte kóz jetkizdik. «Qazgeologııa» aksıonerlik qoǵamy bul jerge respýblıkalyq jáne oblystyq BAQ ókilderin arnaıy alyp baryp, óz jumystarymen tanystyrǵan bolatyn.
Japan dalada tártippen tigilgen aq shatyrlar aýmaǵy otqa tózimdi jalpaq taspamen aınala qorshalypty. Alda-jalda dalada órt shyǵa qalsa, álgi taspa otty ishke ótkizbeı, lagerdi aman saqtap qalady eken. Dala lagerinde geologtardyń jumys isteýine jan-jaqty jaǵdaı jasalǵan. Shatyrlardyń bári derlik mınıelektr stansasy arqyly elektr qýatymen qamtamasyz etilgen. Internette úzdiksiz jumys isteýge múmkindik beretin Fi-Wi kózi de bar. Ashana, monsha, tipti ájethanaǵa deıin qubyrlar arqyly sý tartylypty. Shylym shegetin arnaıy oryn da qarastyrylǵan. Kólik quraldary bolsa, belgili bir tártippen avtoturaqqa qaz-qatar qoıylady. Al úlken shatyrda ornalasqan dala keńsesi geologııalyq barlaý jumystarynyń júregi ispetti: mundaǵy jumys tańnyń atysy, kúnniń batysy bir de bir tolastamaıdy. Bir sózben aıtqanda, sheteldikter jumys isteımin degen adamǵa qamqorlyqtaryn aıamaıdy eken. Geologtardyń tamaǵy – toq, kıimi – kók. «Biz úshin eń bastysy – adamdar ómiriniń qaýipsizdigi», deıdi «Rio Tinto» kompanııasynyń Ortalyq Azııa boıynsha geologııalyq barlaý jumystarynyń jetekshisi Garı Hodgkınson.
Reti kelgen jerde Hodgkınson myrzaǵa kókeıdegi suraqty qoıǵanymyzda mynadaı jaýap aldyq: «Ekologııa, radıasııalyq qaýip máselelerine erekshe mán beremiz. Arnaıy qural-jabdyqtyń kómegimen jaǵdaıdy qatań baqylaýda ustaımyz. Munyń bári Úkimetpen aradaǵy kelisimshartta zańdastyrylǵan».
Qazirgi ýaqytta munda 17 geolog maman jumys isteıdi. Olar úsh apta jumys istep, segiz kún demalady eken. Qorǵantastyń qupııasyn ashýdy maqsat etken jer ústi izdestirý-barlaý jumystary qyrkúıek aıynyń sońyna deıin júrgizilmek.
Sondaı-aq, «Qazgeologııa» mamandary Shet aýdanyndaǵy «Saryoba» dep atalatyn ýchaskede burǵylaý jumystaryn júrgizip jatyr. Qazirdiń ózinde bul mańnan mys pen altynnyń qospasy bar ken tastary tabylǵan. 400 metr tereńdikten alynǵan ken jynystary qazirgi ýaqytta Qaraǵandydaǵy ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń zerthanasynda metallogenııalyq taldaýdan ótkizilýde. Mamandardyń aıtýynsha, Saryobanyń asty da saf altyn men sary mysqa shylqyp jatýy meılinshe yqtımal eken...
Qaırat ÁBILDINOV,
«Egemen Qazaqstan».
Qaraǵandy oblysy.
