Álemdi eleń etkizdi degende, bul oqıǵaǵa talaı elder, uıymdar, aqparat quraldary jedel túrde únqatty. El úkimeti «Balkandaǵy eń qaýipti terrorlyq uıymnyń shabýyly» dep málimdese, prezıdent George Ivanov elde eki kúndik aza jarııalady. Eldegi oppozısııa muny bıliktiń ótkir saıası daǵdarystan jurt nazaryn basqaǵa aýdarý áreketi dep málimdedi. Al Eýroodaq pen NATO basshylyǵy ashyq zertteý júrgizý kerek dese, alystaǵy Máskeý Makedonııada «túrli-tústi revolıýsııa» uıymdastyrý áreketiniń qaýipti saldarynan saqtandyrdy.
Soǵan qaramaı, munda áli jumbaq jaı kóp. Makedonııanyń resmı oryndary kim ekenin naqty aıtpaı, kórshi el deıdi. Tutqynǵa túsken 30 adamnyń birazy kosovolyq bolsa, birazy makedonııalyq kórinedi. Solardan qaıdan keldińder, kimsińder dep suraýǵa da bolady emes pe? Skopede shyǵatyn gazette bul áreketti moınyna alǵan «Azattyqtyń ulttyq armııasy» deıtin uıymnyń málimdemesi jarııalanyp, onda polıseıler men áskerılerdiń «birneshe kún qatarynan beıbit halyqty úreıde ustaǵany» aıtylǵan.
Kórshi elder degende, bulardyń kóńilinde Kosovo men Albanııa turǵany anyq. Al Kosovonyń prezıdenti Atıfet Iаkıaga men premer-mınıstri Isa Mustafanyń birlesken málimdemesinde óz eliniń adamdarynyń bul shabýylǵa qatysyn aıyptap, bul áreketti Kosovo men kórshi elderdegi jaǵdaıdy ýshyqtyrýǵa baǵyttalǵanyna nazar aýdarǵan. Albanııa basshylyǵy áreket oryn alǵan Kýmanovo qalasyndaǵy etnostyq albandardy qorǵaýǵa shaqyrǵan.
Sonda aıypty kim, eldegi azshylyq (25 paıyz) – etnostyq albandarǵa kópshilik makedondardyń tizesi batqan ba, joq syrtqa súıengen albandardyń separatıstik áreketteri me? Ashyp aıtylmaıdy. Biraq syrttaǵylardyń bul oqıǵaǵa mán berýi ózgerek. Tipti, máseleniń aq-qarasy aıqyndalmaı jatyp, alystaǵy Máskeýdiń aıǵaı salýy qalaı? EO men NATO da ile-shala nazar aýdardy. Aqparat quraldary da birden burynǵy ıýgoslavııalyq Makedonııa respýblıkasy Reseı men Batys arasyndaǵy jańa tartys aımaǵyna aınalýy múmkin degendi alǵa tartyp otyr. Nege? Munda Máskeýdiń ne qatysy bar? Negizinen alǵanda, bul Eýropanyń ishki isi emes pe?
Jurt ártúrli boljam aıtady. Bireýler Reseıdiń «Túrkııa aǵysy» arqyly keletin jáne osy elden ótetin gazyn eske alady, bireýler Reseı men Makedonııanyń negizinen pravoslavıelik elder ekenin de alǵa tosady. Bul qaqtyǵys Serbııanyń ońtústigin de sharpýy múmkin. Osynyń bárine Máskeý beıjaı qaramaıdy deıdi. Olarǵa týystar qazir burynǵydan qajettirek.
Osy jerde Kosovo oıǵa oralady. Bir kezde Serbııa basshylyǵy óziniń birshama aımaǵynda etnostyq tazalaý saıasatyn júrgizgende, ony Máskeýdiń qoldaǵany bar. Batys elderiniń, NATO-nyń aralasýymen sonda oǵan jol berilmeı, onyń aqyry Kosovonyń táýelsizdik alýymen aıaqtalǵan. Makedonııa sonda da zardap shekken. Jarty mıllıondaı bosqan halyq Makedonııaǵa aǵylyp, biraz kúızeltken. Sol etnosaralyq qaıshylyq búgin Makedonııanyń ózinde qaıtalanýy múmkin.
Aıtty-aıtpady, osynaý 2 mıllıonnan sál ǵana asatyn halqy bar shaǵyn memlekette aıtarlyqtaı kúrdeli jaǵdaı qalyptasyp otyr. Oǵan syrttaǵylar aralasar bolsa, istiń nasyrǵa shabary anyq. Budan utatyn eshkim bolmaıdy.
Mamadııar JAQYP, jýrnalıst.
