QAZAQ BOKSY: NE JAŃALYQ BAR?

Sońǵy kúnderde qa­­­zaq boksynyń tóńire­gin­de eldi eleń etkizip, jan­­­dy jadyrata túsetindeı tórt birdeı jaǵymdy ja­ńalyq oryn aldy. Tó­men­de so­lardy ret-reti­men qys­qasha baıandap bereıik. Birinshi jańalyq – bokstan Qazaqstan qura­ma­sy aldaǵy kúzde ha­lyq­aralyq áýesqoı boks federasııasynyń (AIBA) bastama­symen ómirge kelgeli turǵan Búkil­álem­dik boks serııasynyń (WSB) sa­pynda óner kórsete bastaıdy. Bul atalmysh qaýymdastyqtyń jaqynda Lon­donda ótken kezekti konferen­sııa­synyń qorytyndysymen belgili boldy. Quramyna kásipqoı jáne áýesqoı bylǵary qolǵap sheberleri qosa alynatyn oǵan jer-jahan boıynsha bar-joǵy 12 eldiń qurama komandalary ǵana qatysady. Bul va­kan­sııalar Eýropa, Azııa jáne Ame­rıka syndy úsh konferensııaǵa bó­lingen qurlyqtardyń árbirine 4 orynnan teń bólip berilgen. Olar­dyń qatarynda boksy bularǵa qa­raǵanda kenjeleý damyp kele jatqan Afrıka jáne aýmaǵynda bir ǵana dáýlet ornalasqan Avstralııa kon­tı­nentteri joq. Al Azııaǵa berilgen tórt oryn bizdiń jigitterden basqa, Qytaı, Úndistan jáne Ázirbaıjan saıypqyrandaryna buıyrdy. Biraq, bizge sońǵy olımpıadalarda, álem jáne qurlyqtar chempıonattarynda osy tizimdegi keıingi eki elge qara­ǵan­da júldelerdi áldeqaıda kóbirek alyp júrgen ózbek jáne mońǵol gúrzi judyryqshylarynyń nege esepke alynbaı qalǵany túsiniksizdeý bolyp kórine beredi. Endi qalǵan qurlyqtar atynan shyǵatyn elder quramalary jaıyna kelsek, Eýropada bul joldama Reseı, Túrkııa, Fransııa jáne Italııa boks­­shylarynyń enshilerine tıip otyr. Osy tórttiktiń keıingi jyl­­da­ry tórt­kúl dúnıede top jaryp júr­geni ras. Sonyń ishinde orys boks­shylarynyń Odaq taraǵannan bergi aralyqta Eýropa chempıonattarynda qol jet­kizip júrgen orasan zor ta­bys­taryna tek qol soǵyp qana qoı­maı, qatty qaıran qalýǵa da bolady. Mundaı zor jetistikterge kezinde budan da kúshti dúrildep turǵan sha­ǵynda Kýba qabylandary ǵana eń taǵa alǵan edi. Sol Bostandyq ara­lynyń jaısań­da­ry kóshbasy bolyp tabylatyn Amerıka qurlyǵynda ǵana ázirge odan bólek taǵy kimderdiń ja­rysqa jalyn qosatyny belgisiz bolyp tur. Álem qulaq túrgen dúbirli doda aldaǵy qarasha aıynyń 19-ynda sóreden shyqpaqshy. Munda ár kon­ferensııaǵa engen quramalar aldy­men bir-birimen úıde jáne túzde match­tyq kezdesýler ótkizedi. Máse­len, Qazaqstan boksshylary osy kúni óziniń birinshi shaıqasyn Úndistan­nyń astanasy Delı qalasynda sol eldiń quramasymen ótkizedi. Ár ko­manda osylaı 6 kezdesý ótkizip bol­ǵa­n soń, olardyń arasyndaǵy jeńim­paz­­dary basqa konferensııalardan ozyp shyqqan elderdiń sheberlerimen ushyrasyp, dúnıe júzindegi eń myq­ty jasaqtyń atyn aıǵaqtaıdy. So­dan keıin ár salmaqta myqty kó­­rin­gen boksshylar taǵy ózara qolǵap túı­istirip, sol dárejelerdegi jeńim­paz­dyń esimin anyqtaıdy. Mine, osy jeńimpazdar 2012 jyly Londonda ótetin jazǵy Olımpııa oıyndaryna birden joldama alady. Taǵy bir aıtatyn jáıt, bul joly boksshylar AIBA usynyp otyrǵan jańa format boıynsha sharshy alań­ǵa shyqqaly otyr. Ol jańalyqtar, eń aldymen salmaq mólsherleriniń ózge­rýinen baıqalady. Bul baıraqty bá­se­kede boksshylar sol ózgergen 5 sal­maq dárejesi (54, 61, 73, 85, +91 kg.) boıynsha boı kórsetedi. Árbir qu­rama osy 5 salmaq boıynsha 15 boks­shyny tizimge engizýi tıis. Ereje sonymen birge sol tizimdegilerdiń kem degende ekeýi legıoner, ıaǵnı bas­qa eldiń boksshysy bolýy kerek eke­nin talap etedi. Búkilálemdik boks se­rııasynyń Qazaqstan boks fede­rasııasyndaǵy úılestirýshisi Bolat Mankenovtiń aıtýynsha, “Astana arlans”, ıaǵnı “Astana arlandary” degen atpen kúsh synasatyn elimiz ko­mandasyna qazirdiń ózinde 4 shet­eldik boksshy satyp alynǵan. Olar – 85 kıloǵa deıingi salmaqtaǵy ko­lým­bııalyq Djeıson Marreı Lo­rel­lo men ganalyq Maksvell Entonzan, 91 kılo aýyr salmaqtaǵy madııar Ishtvan Berrera men serb Mılýtın Stankovıch. Al óz elimizden Qanat Ábý­tálipov, Baǵdat Álimbekov, Nur­lan Seısembetov (54), Mereı Aqshalov, Erjan Musafırov, Azamat Sma­ǵulov (61), Baqyt Sár­sek­baev, Dáýren Eleý­si­nov, Mıras Baıanhanov (73), Marat Moldagereev (85), Qanat Áltaev (+91) osy quramaǵa kirýge ke­lisim berip otyr. Degen­men, munyń óziniń de áli túpkilikti tizim bola al­maı­tynyn aıta keteıik. Al qura­ma­ny jarysqa belgili mamandar Beıbit Esjanov pen Marat Mázimbaev daıyndaıdy. Ekinshi jańalyq – 2012 jyly Londonda ótetin Olımpıada oıyn­da­ryna qatysatyn boksshylarǵa ke­zekti joldamalardy áperetin bir kva­lı­­fıkasııalyq týrnır qazaq jerinde ótedi. Buǵan AIBA atqarý komıte­ti­niń taıaýda Marokkoda ótken kezekten tys májilisinde qol jetti. Al osy orynǵa bizden basqa Qytaı, Pákstan jáne Mońǵolııa syndy elder ta­lasqan edi. Basqa konferensııalarda mundaı irikteý týrnırlerin ótkizý qu­qyǵyna Ázirbaıjan, Brazılııa, Marokko jáne Avstralııa sııaqty elder ıe boldy. Úshinshi jańalyq – budan birqatar ýaqyt buryn elordada Qa­zaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń júldesi úshin ótkizilgen ekinshi ha­lyqaralyq týrnırdiń aıasynda ótken tóreshiler semınarynda bizdiń eli­miz­den bes birdeı referı úsh juldyzdy statýs aldy. Mundaı ataqty alqa­laǵan Rahymjan Ryspaev, Baqytjan Bekpenbetov, Álisher Áltaev, Ásııa Amanbaeva jáne Natalıa Soı endi halyqaralyq iri týrnırler men chempıonattarǵa qyzmet kórsetetin bolady. Osy jerde Azııada mundaı mártebege jetken basqa birde-bir el­diń joq ekenin aıta ketkenimiz lázim. Al joǵarydaǵy qyzdardyń biri al­daǵy qyrkúıek aıynda Barbadosta áıelder arasynda ótetin álem chem­pıonatyndaǵy jekpe-jekterge tóreshilik etetin bolady. Tórtinshi jańalyq – bizdiń eli­mizde de joǵarydaǵy konferensııa­lardyń izimen aımaqtar boksshy­larynyń matchtyq kezdesýleri oryn alǵaly jatyr. Onyń alǵashqy týr­nıri kúni keshe, shildeniń 17-isinde Aq­taý qalasynda bastalyp ketti. Bu­dan keıin basqa qalalarda da osyn­daı týrnırler órken jaıady. Munda komandalar jańa erejege saı 10 sal­maq dárejesi (49, 52, 56, 60, 64, 69, 75, 81, 91, +91) boıynsha rıngke shyq­paqshy. Olar soltústik, ońtústik, batys jáne shyǵys dep atalatyn 4 konferensııaǵa bólinip shaıqasady. Bulardyń birinshisine - Qaraǵandy, Kókshetaý, Qostanaı, Petropavl, ekin­shisine – Almaty, Jambyl, Shym­kent, Qyzylorda, úshinshisine – Aqtaý, Atyraý, Aqtóbe, Oral, soń­ǵysyna Astana, Pavlodar, О́skemen, Taldyqorǵan komandalary topta­s­tyrylǵan. Olar barlyǵy 15 match ót­kizedi. Komandalar solardyń ár­birine jaqyn jáne alys shetelderden boksshy-legıonerlerdiń qanshasyn bolsa da qatystyrýǵa quqyly. Qura­malardy qalyptastyrýdyń bul she­masy 1/8 jáne Q fınaldyq shaıqas­tarda, ıaǵnı alǵashqy eki kezdesýde ǵana qoldanylady. Sodan keıin h fınaldan bastap ár dıvızıonnyń komandalary ózara ushyrasyp, basqa jaqtardan boksshy tartýǵa ruqsat etilmeıdi. Al bul jobanyń basty maq­saty, Qazaqstan boksynyń byl­tyr Mılanda ótken álem chempıo­na­tynan keıin edáýir túsip ketken bedelin kúrt kóterip, belsendiligin arttyrý bolyp otyr. Atalmysh matchtyq kezdesýlerdiń birinshi aınalymy bıylǵy 4 qyr­kúıekte márege jetedi. Osy tartysta jeńiske jetkender 1/4 fınalǵa jol­dama alyp, 18 qyrkúıek pen 30 qazan aralyǵynda ózara kezdesedi. Osydan jeńip shyqqan ár aımaqtyń je­ńim­pazdary sosyn jartylaı fınalda ushyrasady. Munda “Batys” jáne “Ońtústik” konferensııalarynyń kúshtileri 13 qarashada, “Shyǵys” jáne “Soltústik” konferensııa­la­rynyń mańdaıaldylary 24 qarashada kúsh synasady. Al fınaldyq aıqas 16 jeltoqsan kúni Astana qalasynyń tórinde dúrildep ótkeli tur. Aıtatyny joq, tórt jańalyqtyń tórteýi de boks dese, jarǵaq qulaǵy jas­tyqqa tımeıtin jankúıer jurt­tyń jandaryna jaǵatyndaı aıtýly oqıǵalar ekeni daýsyz. Sóz sońynda biz bulardyń barlyǵy belgili azamat Tımýr Qulybaev jetekshilik etetin Qazaqstan boks federasııasynyń tikeleı aralasýy jáne yntaly yqpaly arqyly jasalyp jatqanyn aıta ketkendi jón kórdik. Serik PIRNAZAR, ASTANA.