Maǵjan kóktemi

III respýblıkalyq festıvali eresekter men balalar arasynda jekelegen atalymdar boıynsha uıymdastyrylyp, aqyn atyn aspanǵa órletti Qyzyl ımperııanyń sheksiz bıligi men ozbyr saıasaty tusynda jazyqsyz japa shegip, ólim jazasyna kesilgen Alashtyń ardaqty azamattarynyń biri, bolmysy bólek, rýhy asqaq Maǵjan Jumabaev ekeni talassyz. Ulty úshin teperish kórip, tarıhtan esimi qasaqana syzylyp tastalsa da, halqynyń júreginen máńgilik oryn alǵan birtýma aqynyn halqy umytpady. Qazaqtyń mańdaıyna bitse de, peshenesine syımaı ketken tabıǵı talanttyń tańǵy shyqtaı móldir shyǵarmalary syrshyl sezimniń tuńǵıyǵyna batyratyn názik sezimge, syrly áýezge toly. Zamanynan asyp týǵan tulǵa týǵan eldi, kindik qany tamǵan qasıetti jerdi, ananyń sútimen boıǵa daryǵan tildi súıispenshilikpen jyrlap ótti. Eldik muratty jyr­larynyń altyn arqaýy etip, azattyq tańynyń araılap ataryna perishtedeı peıilmen sendi. Keýdesinde bulqynǵan asqaq mahabbatty «Maǵan ataq ultym úshin ólgenim, Ne kórsem de Alash úshin kórgenim» degen óleń joldarymen jalpaq jurtqa jarııa etti. Búginde aqynnyń jyrlary álem halyqtarynyń birneshe tilderine aýdarylyp, poezııasyn pir tutqan kózi qaraqty, jyrǵa áýes oqyrmandardyń qatary kún saıyn qalyńdap keledi. «О́lmeıtuǵyn artyna sóz qaldyrǵan» dara aqyn­nyń týǵan kúni qarsańynda (25 maýsym) kindik kesken qa­sıetti Qyzyljar ólkesi talaı ıgi sharanyń uıytqysy bolýdy dástúr etken. Solardyń kórkem mysaly – eki jylda bir ret ótki­ziletin «Maǵjan kóktemi» III respýblıkalyq óner festıvali. О́leńdi mýzykaǵa aınaldyrǵan, dybystan sýret salǵan, sózge jan bitirgen kil daryndy ónerpazdar elimizdiń ár qıyrynan jınalyp, bas qosty. Maǵjanǵa arnalǵan jazba aqyndar músháırasyna, óleńderin mánerlep oqý saıysyna, óleńderine jazylǵan ánder konkýrsyna qatysýǵa alpystan astam úmitker nıet bildirse, aqtyq synǵa onnan ozǵan júırikter ǵana joldama aldy. Talanttylar men talapkerlerdiń sanyna qarap aıtýly óner saıysynyń báýeli báıterekteı tamyryn tereńge jaıǵanyna ishteı shúkirshilik etesiń. Aldaspan shaıyrdyń artyna qaldyrǵan mol murasyn damylsyz nasıhattap, óskeleń urpaqtyń jadynda máńgi saqtap, jańǵyrtý maqsatynda uıymdastyrylǵan bul jolǵy bási bıik doda da shynaıy óleńge shóldegen jurtshylyqtyń ystyq yqylasyna bólendi. Festıvalǵa qatysýshylar al­ǵashqy kúni aqynnyń týǵan jeri – Sarytomar aýylynda bolyp, eskertkishke gúl shoqtaryn qoıdy. Murajaıyn aralap, «Maǵjan alleıa­syna» aǵash kóshetterin otyrǵyzdy. Festıvaldyń ekinshi kúni aqyn­nyń Petropavldaǵy temirjol vokzaly aldyndaǵy eskertkishine taǵzym etýden bastaldy. Onda Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary, aqyn Ǵalym Jaı­lybaı darhan tulǵanyń móldir lırıkasy jaıly sóz sabaqtady. S. Muqanov atyndaǵy oblystyq qazaq sazdy-drama teatrynda aqynnyń arpalysqa, soqtyqpaly soqpaqqa toly ómir joly, biregeı týyndylary tereń qamtylǵan derekti fılm kórsetilgennen keıin «Marǵasqa Maǵjan» atty teatrlandyrylǵan qoıylym usy­nyldy. Saltanatty jıynda sóılegen oblys ákimi Erik Sultanov qazaq poezııasynyń jaryq juldyzy M.Jumabaevqa arnalǵan dástúrli «Maǵjan kóktemi» baıqaýynyń bul joly Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy merekesine arnalyp otyrǵandyǵyn, aqyn jyrlaryn keńinen nasıhattap, urpaqqa amanattaý maqsatynda óńirimizde túrli ıgi isterdiń atqarylyp jat­qanyn jetkizdi. Onyń esi­mimen alań, kóshe, murajaı atalady. Eńseli eskertkishter boı túzedi. «Maǵjan» ádebı-kórkem, qoǵam­dyq-saıası jýrnaly jaryq kóredi. Sahnaǵa aldymen ár óńirdiń úkilep jibergen úmitkerleri kóte­rilip, aqynǵa arnalǵan jyrlaryn jarysa oqydy. Jetisýlyq Gúlbaqyt Qasenova «Jyryńdy oqyp, janym talaı tolqydy, Kirpigimnen marjan úzdim sol túni... Basylmady jyr-tamyrdyń solqyly, Sen ne deısiń, erke Esil­diń tolqyny?» dep aǵynan aq­tarylsa, shymkenttik Birjan Baıtýov «Úzbediń úmit erteńgi kún­nen, Qajydyń, biraq tozbadyń, Qunarly, nárli, kórkem jyryńmen, Júrektiń qylyn qozǵadyń», degen tamasha jyr shýmaqtaryn tyńdaýshylaryna usyndy. Bul atalymda astanalyq tanymal aqyn Serik Turǵynbekulynyń mereıi ústem boldy. Aqynnyń óleńderin mánerlep oqý atalymynda kórkemdigi kelisti «Batyr Baıan» poemasyn, «Meshit pen abaqty», «Súı, jan sáýlem» óleń­derin naqyshyna keltirip oqyǵan qara sózdiń sheberleri kórermenderdiń jyly qoshemetine bólendi. Qatarlastarynan pav­lodarlyq stýdent Bahathan Oraz­bektiń aty ozdy. Maǵjan óleńderine jazylǵan ánder saıysynda kómeılerine bulbul uıa salǵan qaraǵandylyq Marǵulan Tuıaqov, qostanaılyq Danııar Saǵyntaev, petropavldyq Birjan Esjanov syndy ánshiler sahnanyń sánine aınalyp, qulaq quryshyn qandyrdy. Qostanaılyq sazger, Qazaqstannyń eńbek sińir­gen qaıratkeri Qalıbek Derbis­a­lın­­­niń áni eń úzdik dep tanyldy. *** Osy kúni Sarytomar aýylynda elimizdiń jalpy bilim beretin mektep, gımnazııa, lıseılerdiń 5-11 synyp oqýshylary arasynda ótken Maǵjan oqýlary da qorytyndylandy. «О́leń – meniń Sholpanym, Aıym, Kúnim» atty aqyn shyǵar­malaryn jatqa oqý atalymyn­da bas júldeni Nursyıla Meıirim­hanova (Qostanaı), I oryndy Eldana Kadenova (OQO) ıe­lendi. «Tolqynmen tolqyn syr­­lasyp...» atty Maǵjannyń shyǵar­mashylyǵy boıynsha zertteý jáne shyǵarmashylyq jumystar saıysynda I orynǵa Isataı Beıbarys pen Rınat Núrvakılov (Astana) kóterildi. «Aqyn da bir bala ǵoı aıǵa umtylǵan» jas daryndar dodasynda M.Jumabaev aýdanynyń arnaıy júldesi Elaman Tóleýtaıǵa (Pavlodar) buıyrdy. I oryndy Qurmash Dáýlet (SQO) enshiledi. Festıvaldyń jeńimpazdary men júldegerlerine, qatysý­shy­larǵa túrli marapattar kórsetildi. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». Nurgúl OQAShEVA, jýrnalıst. Soltústik Qazaqstan oblysy. Sýretti túsirgen Amangeldi BEKMURATOV.