Eńbek quqyn qorǵaý – Konstıtýsııa talaby

Ata Zańymyzdyń «Adam jáne adamzat» dep atalatyn II bóliminiń 24-baby, 2-tarmaǵynda «Árkimniń qaýipsizdik pen tazalyq talaptaryna saı eńbek etý jaǵdaıyna, eńbegi úshin nendeı bir kemsitýsiz syıaqy alýyna, sondaı-aq jumyssyzdyqtan áleýmettik qorǵalýǵa quqyǵy bar», dep naqty kórsetilgen. Muny aıtyp otyrǵan sebebimiz, qazirgi kezde Qazaqstanda túrli salalar boıynsha jumys isteıtin otandyq jáne sheteldik kásiporyn, mekemeler az emes. Ol jerlerde eńbek etetin mıllıondaǵan azamattarymyzdyń eńbek quqynyń qorǵalýynyń negizi joǵaryda atalǵan 24-baptyń tórt tarmaǵynda jatyr. Osydan bastaý alatyn arnaıy zańdar aıasynda eńbek quqyna qatysty daýlar men máseleler túıini tarqatylady. Al onyń túıinin tarqatyp, núktesin qoıý sot qyzmetiniń quzyretine jatady. Demek, Elbasy eskertpesinen keıin qazirgi kezde Joǵarǵy Sottyń ózinde eńbek daýlaryn sheshýge qatysty birqatar qurylymdyq ózgerister qolǵa alynyp jatqanynan ıgi ózgerister kútýge bolatyndaı. Iаǵnı, eńbek daýlaryn oń sheshýde sot qyzmeti endigi jerde álemdik tájirıbege arqa súıeı otyryp, sot júıesindegi óz jumystaryn jandandyrmaq. О́ıtkeni, mundaı qurylym men osyndaı ádiske kóshý arqyly biz álem elderinde keńinen qoldanylatyn tájirıbege jaqyndaıtyn bolamyz. Mysaly, jumys berýshi men jumysshylar arasyndaǵy eńbek qatynasyna qatysty daý-damaılar barlyq jerde bar. Osy máseleni retteýde Joǵarǵy Sot tarapynan bastamanyń kóterilýi óte oryndy. Iаǵnı, eńbek daýyn sheshetin arnaıy sot qurylymy iske kirisse, el ishinde kóptep kezdesetin osy problemanyń tıimdi sheshilýi arqyly azamattardyń quqy ádil qorǵalady. Baspasóz betterinen oqyp bilýimizshe, Germanııada Eńbek sotynyń qalaı jumys isteıtindigi tájirıbe júzinde óziniń tıimdiligin kórsetken. Eńbek quqynyń daýly, al Eńbek kodeksiniń kólemdi bolýy bul qyzmet túriniń barlyq salaǵa qatysy bolǵandyǵynan týyndasa kerek. Sondyqtan da, Germanııada tek qana eńbek daýyn sheshýge ǵana mamandanǵan sottar men sýdıalar óte kóptep kezdesedi eken. Demek, olardyń bul salada tájirıbeleri de az emes degen sóz. Al bizde bul daýdy azamattyq ispen baılanystyryp qaraı beretindikten, tájirıbesizdikten kóp zardap shegip jatatyn jandar da kezdesip jatady. Oraıy kelgende, quqyqtyq turǵydan qorǵalýshy azamattarymyz tájirıbesizdik qurbanyna aınalmaýy tıis degimiz keledi. Jalpy, qoǵamda eńbek daýlaryn ońtaıly sheshý arqyly árbir azamattyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsara túsýi qamtamasyz etiledi. Naqtylaı tússek, ótken jyldyń ekinshi jartysynda Memleket basshysy úlken jıyndardyń birinde shetelden keletin ınvestorlardyń óz elimizde zaý­yt, kásiporyndar salýy úshin zańnamalyq turǵydan barynsha jaǵdaı jasalý kerektigin de naqtylap turyp aıtqan bolatyn. Tipti, olarǵa salyqtyq jeńildik qarastyrýdy da tıisti organdarǵa ońtaıly etip sheshýdi tapsyrdy. Al endi osy sóz meniń qyzmetimmen jáne áleýmettik jaǵdaıymmen tikeleı baılanysty. Ol qalaı deısiz be? Men qyzmet atqaryp júrgen qurylys kompanııasynyń negizgi ınvestory sheteldik kompanııa bolyp tabylady. Al salyp jatqan ǵımaratymyz memlekettik mańyzy joǵary, alyp qurylys nysany. Bıiktigi 320 metr bolatyn «Abý Dabı Plaza» Ortalyq Azııadaǵy eń sáýletti ǵımarattyń birine aınalyp, energotıimdilik turǵysynan Gınnestiń rekordtar kitabyna engiziledi dep boljanýda. Bul jerde qazirgi kezde 2 myńnan asa adam jumys isteıdi. Eger munda zańdyq norma durys úılestirilmese, osynshama eńbek daýy týyndaý qaýpi joǵary. Qalaı degende de, bizdiń myńdaǵan otandasymyzdyń eńbek etip, nápaqa aıyryp, otbasyn asyrap otyrǵan jumys orny sheteldik ınvestorlardyń tikeleı qarjylandyrýymen júzege asýda. Týyndaǵan qandaı da bir daýly máseleniń tóreligin sot aıtyp, sońǵy núktesin sýdıa qoıatyndyqtan ınvestorlarǵa keregi – sot qyzmetiniń tazalyǵy, ádilettigi, teń sheshim shyǵara bilýi. Mine, osy qundylyqtar bizdiń sot júıesinde saqtalsa, ınvestorlar kóptep kele bastaıdy. Al ınvestordyń kelýi bizdiń el turǵyndarynyń jumysbasty bolýy arqyly áleýmettik turmysynyń túzelýi. Onyń jarqyn kórinisi el ekonomıkasynyń gúldenýi der edik. Sondyqtan da bolar, Memleket basshysy Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezinde sóılegen sózinde: «HHI ǵasyrdaǵy ulttyń damýynyń mańyzdy ólshemi – minsiz jáne tıimdi ulttyq sot tóreligi júıesi. Táýelsiz jáne ádiletti sot – quqyqtyq memlekettiń negizi», dedi. Demek, onsyz álemniń birde-bir elinde, tipti, eń damyǵan memleketterde qolaıly ınvestısııalyq ahýaldyń da, azamattar ál-aýqatynyń joǵary deńgeıiniń de, qoǵamnyń tabysty damýynyń da bolýy múmkin emestigi aıqyn. Sábıt OLJABAEV, qurylysshy. ASTANA.