“JOL KARTASYNYŃ” TIIMDILIGI BIYL DA JOǴARY

Keshe Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen selektorlyq rejimdegi Úkimettiń kezekti otyrysy bolyp ótti. Onda 2010 jylǵa arnalǵan “Jol kartasyn” is júzine asyrý barysy, óńirlerdiń aldaǵy qysqy maýsymǵa daıyndyǵynyń jaǵdaıy jáne 2020 jylǵa deıin elimizdiń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn damytý men keń kólemde modernızasııalaý baǵdarlamasy qaraldy. Sonymen birge, osy otyrysta elimizdiń ishki rynogyndaǵy azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý máselesi de talqylandy. Kún tártibine engizilgen al­ǵash­qy úsh másele boıynsha Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy jáne qurylys isteri jónindegi agent­tik­tiń tóraǵasy Serik Nokın baıandama jasady. Memleket basshysynyń Qa­zaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda atap kórsetilgendeı, “Jol kartasy – 2009” jospary boı­ynsha turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq nysandaryn jóndeý jáne qaıta qurý jónindegi jumys­tar bıylǵy jyly da jalǵas­ty­ry­la­dy. 2010 jylǵa arnalǵan “Jol kar­tasy” aıasynda turǵyn úı-kom­mý­naldyq sharýashylyq nysan­da­ryn jóndeý jáne jańǵyrtý ju­mys­taryna 50,4 mıllıard teńge qar­jy bólingen. Onyń 32,8 mıl­lıard teńgesi respýblıkalyq bıýd­jet­ten, 17,6 mıllıard teńgesi jer­gi­likti bıýdjetterden qarastyryl­ǵan. Oblys ákimdikteri men Astana jáne Almaty qalalary ákimdikteri­niń bergen málimeti boıynsha, qa­zirgi ýaqytqa deıin respýblıkalyq bıýdjetten bólingen qarjy – 93 paıyz, jergilikti bıýdjettiń qar­jy­sy 84 paıyz ıgerilgen. Turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shylyǵy jobalaryn is júzine asyrý barysynda 39 myń adam jumyspen qamtylǵan. Aǵymdaǵy jyly “Jol kartasy” sheńberinde turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashy­lyq salasy boıynsha 653 joba iske qosylmaq. Onyń ishinde Qaraǵandy oblysynda 11 joba, Soltústik Qa­zaq­stan oblysynda 2 joba, Mań­ǵystaý oblysynda 1 joba qazirdiń ózinde júzege asqan. Jalpy al­ǵan­da, “Jol kartasy” sheńberinde at­qarylyp jatqan jumys tájirıbesi elimizdiń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn damytý jáne keń kólemde modernızasııalaý baǵdar­la­masyn belgileýge negiz bolyp otyr. Serik Nokınniń aıtýy boı­yn­sha, bul baǵdarlama 200-den as­tam normatıvtik-tehnıkalyq qu­jattardy jetildirý jáne belgileý, ǵylymı jáne qoldanbaly zertteý jumystaryn júrgizý, kommýnaldyq saladaǵy tarıf tetikterin jetildirý sharalaryn qarastyrady jáne 5 myńnan astam kásibı bilikti ma­mandar daıarlaýǵa múmkindik beredi. Baǵdarlamanyń 2011-2015 jyl­dar­ǵa arnalǵan birinshi kezeńine belgilengen sharalardy júzege asy­rý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 173 mıllıard teńge bólinýi kerek. Onyń ishinde 123 mıllıard teńge kommýnaldyq júıeni damytý men modernızasııalaýǵa, 43,5 mıllıard teńge kópqabatty turǵyn úılerdegi energetıkalyq tıimdilikti art­ty­rý­ǵa jumsalmaq. Agenttik tóraǵasy málimdegendeı, osy qarjynyń 46 mıl­lıard teńgesi 2011 jyly ıge­rilýi kerek. Al Qarjy mınıstrligi 2011 jylǵa arnalǵan bıýdjet jo­basyn belgilegen kezde bul qar­jy­nyń 24,5 mıllıard teńgesin ǵana qarastyrǵan. Agenttik 2011 jylǵa bó­lingen qarjyny taǵy da 21,7 mıl­lıard teńgege ósirýdi usynyp otyr. Eger osy atalǵan qarjy to­lyq mólsherde bólinbeıtin bolsa, Astana qalasy men Ońtústik Qa­zaqstan oblysynan basqa birde-bir óńir 2011 jyly ınjenerlik ınfra­qurylymdy damytý baǵdarla­masyn oryndaı almaıdy. – Meniń oıymsha, 2020 jylǵa deıin elimizdiń turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyǵyn damytý jáne keń kólemde modernızasııalaý baǵdarlamasy negizinen jaqsy ja­salǵan. Bul baǵdarlamany búgingi otyrysta aıtylǵan syn-eskert­pelermen tolyqtyryp, jaqyn arada qabyldaýymyz kerek, – dedi Úkimet basshysy Kárim Másimov. О́ńirlerdegi turǵyn úı-kom­mý­naldyq sharýashylyq salasyn al­da­ǵy qysqy maýsymǵa daıyndaý sha­ralary belgilengen keste boıyn­sha júzege asyrylyp keledi. Bıyl­ǵy jylǵa belgilengen sharalar aýqy­mynda respýblıkamyz boıyn­sha 4015 bý qazanyn, 716 shaqyrym jylý júıesin, 1815 shaqyrym sý­men jabdyqtaý jáne sý taratý júıesin, 43303 shaqyrym elektr jeli­sin kúrdeli jóndeýden ótkizý qarastyrylǵan. Aǵymdaǵy jyldyń 15 shildesine deıingi málimet boı­ynsha, 2139 bý qazany (53 paıyz), 391 shaqyrym jylý qubyry (54 paıyz), 984 shaqyrym sýmen jab­dyqtaý jáne sý taratý júıesi (54 paıyz) kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Sonymen birge, belgilengen 43,3 shaqyrym elektr taratý jelisiniń is júzinde 20,8 myń (48 paıyz) sha­qy­rymy daıyndyq sapyna qoıyldy. Jańa oqý jyly bastalǵanǵa deıin elimiz boıynsha 10 204 oqý mekemesin daıyndaý kerek bolatyn. Qazirgi kúnge deıin 4844 nysan (47 paıyz) jańa oqý jylyna tolyq daıyn boldy. Degenmen, bul salada áli de qolbaılaý bolyp otyrǵan má­seleler barshylyq. Máselen, me­kemelerdi jańa oqý jylyna daı­yn­daý sharalary Ońtústik Qazaq­stan oblysynda bar bolǵany 20 paıyz, Shyǵys Qazaqstan obly­syn­da 23 paıyz, Almaty qalasynda 26 paıyz ǵana júzege asyrylǵan. Statıstıka agenttiginiń deregi boı­ynsha, elimizde jyl basynan beri ınflıasııa deńgeıi 4,4 paıyzdy quraǵan. Inflıasııa mólsherindegi azyq-túlik taýarlarynyń úles salmaǵy 5,6 paıyz bolyp otyr. Azyq-túlik baǵasynyń ósý deńgeıin jekelegen óńirler boıynsha alyp qarasaq, bul kórsetkish Astana qalasynda 7,3 paıyz, Batys Qa­zaq­standa 6,4 paıyz, Jambyl obly­synda 6,1 paıyz jáne Ońtústik Qazaqstan oblysynda 5,9 paıyz deńgeıinde bolǵan. Úkimet oty­ry­synda ishki rynoktaǵy azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý máselesi boıynsha baıandama jasaǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaevtyń aıtýynsha, respýb­lı­kamyzda negizgi azyq-túlik baǵa­la­ry shilde aıynda birshama turaq­tanǵan. Birqatar azyq-túlik túrleri, atap aıtqanda, jumyrtqa 8,6 paı­yz, kartop 6,4 paıyz, pııaz 4,3 paı­yz, sút 3 paıyzǵa arzandaǵan. So­ny­men birge, sábiz 16,1 paıyz, qy­ryqqabat 4,5 paıyz, sary maı 2 paı­yz, qus eti 1 paıyzǵa qym­battaǵan. Bul azyq-túlik taýarlary baǵasynyń qymbattaýyna saraptaý júrgizgen kezde ónim óndirýshi­ler­diń baǵany eshbir ózgertpegeni, baǵanyń qymbattaý sebebi tek qana deldaldar men saýda núkteleriniń toıymsyzdy­ǵynan bolyp otyrǵan­dy­ǵy anyq­taldy. Bul jergilikti at­qarýshy organdarda qurylǵan baǵa­ny baqylaý jónindegi óńirlik shtab­tardyń jumysynyń álsizdigin kórsetedi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstri­niń málimdeýinshe, Jambyl jáne Ońtústik Qazaqstan oblysynan basqa elimizdiń birde-bir óńirlerin­de nan baǵasy ózgermegen. Shilde aıynda Jambyl jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda nan baǵa­synyń qymbattaýyna eshqandaı negiz bolǵan joq. Bul jekelegen qurylymdar men alypsatarlardyń bıylǵy qýańshylyq daqpyrtyn óz qaltalaryn qalyńdatý úshin paı­da­laný pıǵylynan týyndaǵan. Elimiz boıynsha nan baǵasynyń qymbat­taýyna esh negiz joq. Oǵan bıylǵy aýa raıynyń qolaısyzdyǵy da eshqandaı yqpal etpeıdi. Birinshiden, dedi A.Kúrishbaev, elimizdiń keıbir óńirlerindegi qýań­shylyqqa qaramastan, respýblıka­myz boıynsha bıylǵy jyly aldyn ala jasalǵan esepke qaraǵanda, 13,5-14,5 mıllıon tonna astyq jı­nalatyn bolady. Mundaı joǵary kórsetkishke eginshilikpen aınaly­sa­tyn sharýashylyqtarda ylǵal saqtaý tehnologııasynyń keńinen óndiriske engizilýiniń arqasynda qol jetkizip otyrmyz. Ekinshiden, elimizdiń qut qambasynda ótken jyl­dan qalǵan 7 mıllıon tonna sa­paly astyq saqtalyp tur. Mine, joǵaryda aıtylǵan osy astyq kó­lemi elimizdiń ishki rynogyn tolyq qamtamasyz etýge jáne joǵary eks­porttyq qýatyn saqtaýǵa barynsha jetkilikti. Mınıstrdiń aıtýynsha, Úkimet­tiń der kezinde qabyldaǵan keshendi sharalarynyń arqasynda elimizdiń barlyq óńirlerinde shegirtkege qarsy kúres sapaly ári keń kólem­de júrgizilgen. Sonyń arqasynda kórshi memleketterdiń júzdegen myń gektar alqaptaryn shegirtke basyp ketkende, bizdiń elimizde birde-bir gektar alqap bul keseldi jándiktiń kesirine ushyraǵan joq. Taǵy bir aıta ketetin másele, 2008 jyly astyqtyń árbir tonnasy 230-250 AQSh dollary deńgeıinde bol­ǵan­da, respýblıkamyz boıynsha bir bólke nannyń baǵasy 46 teńgeden aınaldy. Al qazir astyq baǵasy 140-150 dollardan bolyp otyr­ǵan­da, bir bólke nan 43 teńgege sa­tylýda. Budan shyǵatyn qorytyn­dy, nan baǵasyna aýyl sharýashy­ly­ǵy ónimin óndirýshilerdiń de, un óndirýshilerdiń de eshqandaı qa­ty­sy joq. Sońǵy kezde Jambyl jáne Ońtústik Qazaqstan oblysynda qalyptasqan jaǵdaıǵa keletin bolsaq, qazir bul óńirlerde Azyq-túlik korporasııasy tarapynan árbir tonnasyn 20,6 myń teńgeden bosatqan 49 myń tonna astyq bar. Aldaǵy ýaqytta korporasııa bul óńirlerge osyndaı baǵamen taǵy da 100 myń tonna astyq jóneltedi. Úkimet otyrysyn Premer-Mınıstr Kárim Másimov qorytyn­dy­lap, qaralǵan máseleler boıyn­sha tıisti organdarǵa naqty tapsyr­malar berdi. Úkimet basshysy, ási­re­se, oqý oryndarynyń jańa oqý jylyna daıyndyǵyn qatań baqy­laýdy tapsyrdy. Eger, oqý jyly bastalǵannan keıin bul sa­lada kúr­deli kemshilikter anyqtalatyn bol­sa, olqylyq oryn alǵan jerlerdegi aýdan ákimderi men bilim berý bó­lim­deriniń bastyqtary oryndary­nan alynatyndyǵyn eskertti. Sonymen birge, Premer-Mınıstr barlyq óńirlerdiń ákimderine jáne tıisti atqarýshy bılikke elimizdiń ishki rynogyndaǵy azyq-túlik baǵa­synyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýdi qatań tapsyrdy. Jylqybaı JAǴYPARULY.