Altyn astyqqa attanys

Qyzyljar óńirinde shyǵarylǵan jańa kombaındardy synaqtan ótkizý bastaldy Oblys ákimi Erik Sultanovtyń tóraǵalyǵymen Aqqaıyń aýdany «Soltústik Qazaqstan tájirıbe sharýashylyǵy» JShS bazasynda oraq naýqanyna qatysty barlyq sharalardy qarastyrýǵa arnalǵan «Alqap kúni» semınar-keńesi ótti. Oǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Saparhan Omarov, A.I.Baraev atyndaǵy Astyq sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń dırektory Jeksenbaı Qasqyrbaev, aýdandar men aýyldyq okrýgterdiń ákimderi, aýmaqtyq jáne oblystyq vedomstvolardyń, aýmaqtyq ınspeksııalardyń, «QazAgro» AQ fılıaldarynyń, aýdandyq aýyl sharýashy­lyǵy jáne veterınarııa bólimderiniń, astyq qabyldaý kásiporyndarynyń basshylary, ǵalymdar qatysty. Alqaly basqosý bastalar al­­dynda qatysýshylar «Sol­tústik Qazaqstan tájirıbe sha­rýashylyǵy» JShS-niń tájirıbe alqaptarynda bolyp, bastaýysh tuqym sharýashylyǵy bóli­mi­niń ónimderimen tanysty. Erik Hamzauly Petropavl qala­syndaǵy «KazTehMash» JShS bazasynda shyǵarylyp jatqan «Sampo Asia» kombaınyn tiz­gindep, masaǵy kere-qarys bıdaı alqabyna shalǵy túsirdi. Sońǵy ret 1978 jyly SK- 5 kombaınyn­da jumys istegen edim. Eki márte astyq bastyratyn tetigi bar, jo­ǵary jyldamdyqta saban úgi­tetin, býnkerine 8 tonna astyq sııa­tyn zamanaýı tehnıkanyń artyqshylyǵy birden baıqaldy, dedi oblys ákimi qanaǵattanǵandyq sezimmen. Qońyr kúzge deıin onyń 50 bir­­ligin qurastyrý kózdelip otyr. Aýylsharýashylyq tehnıka­la­ry men mal sharýashylyǵy je­tis­tikteri kórmesinde qosta­naı­lyq «ESSIL-740», «ESSIL-760», kók­shetaýlyq «Vector» kombaındary men shetel­dik tehnıkalar usy­nyldy. Taıynsha aýdanyndaǵy «Ala­bota» asyl tuqymdy mal zaýyty» JShS-niń 1245 kılolyq 5 ja­sar «gereford», Mamlıýt aýda­nyn­daǵy «Qyzylásker» JShS-niń qalmaq buqalaryna, «M.Jumabaev aýdanyndaǵy «JNV» JShS-niń 560 kılolyq belorýssııalyq «lı­mýzınine», Aqqaıyń aýdanyn­da­ǵy «Daıyndyq» JShS-niń ır­lan­­­­dııa­lyq asyltuqymdy minis jylqysyna jáne taǵy basqa da qa­ra maldardyń «elıta-rekord» tu­qym­daryna qyzyǵýshylar kóp boldy.  Semınar-keńesti ashqan E.Sul­tanov jıynnyń mańyz­dylyǵyn atap ótti. Oblys aýa raıyna táýeldi ólkede ornalasqandyqtan, kúz kóbine qubylmaly keletindikten, árbir ashyq kúndi barynsha tıimdi paıdalanýdyń, oraq naýqanyn uzaqqa sozbaýdyń mańyzy zor. Ony jyldaǵy tájirıbe anyq baıqatyp júr. Úkimettiń jan-jaqty qoldaýy arqasynda ósimdikti qorǵaý sharalaryna, janarmaı satyp alýǵa, mashına-traktor parkin jańalaýǵa qomaqty qarajat bólindi. Aldaǵy basty mindet 15 sentnerlik mejeni saqtaı otyryp, 6 mıllıon tonna astyq jınaý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, elimizdiń eksporttyq áleýetin arttyrý bolyp tabylady. Jaqyn jáne alys shetelderge 2 mıllıon tonna astyq, onyń ishinde, 200 myń tonnadan astam maıly daqyldar eksporttalatyn bolady. Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Aıdarbek Saparovtyń baıan­daýyna qaraǵanda, 3,2 mıllıon gektar dándi, 470 myń gektar maıly daqyldar sebilip, shyǵymdylyq kóńil qýantady. Jyl basynan beri 577 tehnıka satyp alyndy. Astyq orý naýqanyna 9 myńǵa jýyq kombaın qatysady dep kútilse, úshten biri – joǵary ónimdi tehnıkalar. Kúzgi dala jumystaryna 73 myń tonna janarmaı qajet bolsa, 91 paıyz qamtylǵan. 53 astyq qabyldaý kásiporyndarynyń jalpy syıymdylyǵy 3,4 mıllıon tonnany quraıdy. Buǵan agroqurylymdar ıeligindegi 3,1 mıllıon tonnaǵa jeteǵabyl astyq qoımalaryn, jýyq arada 191 myń tonnalyq 9 astyq saqtaý kásiporny paıdalanýǵa beriletinin qossaq, qambalarǵa quıylǵan astyqtyń sapasy joǵary bolady degen sóz. Jaýapty naýqan qyzǵan kezde táýliktik qýattylyǵy 191 myń tonna bolatyn 298 astyqkeptirgish tolyq iske qosylady. Baıandamashy oraq naýqanyn 35-40 jumys kúni ishinde tolyq aıaqtaý, birinshi kezekte 480 myń tonna dándi jáne maıly daqyldar tuqymyn quıyp alý talabyna erekshe ekpin túsirdi. Eńbekke aqy tóleý jáne basqa da materıaldyq yntalandyrý, eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri bólip aıtyldy. Jasyratyny joq, ekonomıkanyń basqa salalaryna qaraǵanda, aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerle­ri­niń eńbekaqysy 20 paıyz tómen. 65,4 myń teńge tóńireginde ǵana. Jyldaǵy tájirıbe bo­ıynsha normany oryndaǵan kom­baınshylardyń kúndik tabysy 16-24 myń teńgeden aınalýy tıis. Sonda bir maýsymda 435-653 myń teńge eńbekaqyǵa qol jetkize alady. A.I.Baraev atyndaǵy astyq sharýashylyǵy ǵylymı-óndi­ristik ortalyǵynyń dırektory Jeksenbaı Qasqyrbaev dándi jáne maıly daqyldardy jınaý men topyraqty kúzde óńdeý tehnologııalarynyń ózindik erekshelikterine naqty mysaldar keltirse, «Taıynsha-Astyq» JShS dırektory Anatolıı Rafalskıı, Aqjar aýdanynyń ákimi Serikbaı Turalınov egin oraǵyna daıyndyq jaıyn sóz etti. Gıdrometrologııa ortalyǵynyń dırektory Qymbat Merǵalımova qyrkúıek aıynyń aýa raıy boljamyn alǵa tartyp, onsha qýanta qoımady. Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Saparhan Omarov aýyl sharýashylyǵyn qoldaýǵa qajetti jaǵdaılar jasalyp jatqandyǵyn aıta kelip, «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» AQ arqyly astyq satyp alý baǵasy ótken jylǵy deńgeıden tómendemeıtindigin málimdedi. Erik Hamzauly semınar-keńesti qorytyndylaı kelip, oblys agrarshylarynyń aldyna oraq naýqanyn uıymshyldyqpen júrgizýdi qamtamasyz etý, astyq shyǵynyna jol bermeý, sapasyn tómendetpeý, dándi daqyldardyń pisý qarqynyn jedeldetý úshin eginge desıkasııa qoldaný sııaqty naqty tapsyrmalar júktedi. Qyzyljar óńirinde buǵan deıin tez pisetin suly, arpa sekildi daqyldarǵa shalǵy túsip, gektar shyǵymdylyǵy 15-18 sentnerden aınalyp jatsa, endi úlken astyq úshin jappaı attanys bastalyp ta ketti. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan», Nursaıyn ShÁRIP, jýrnalıst. Soltústik Qazaqstan oblysy.