Ǵaırat SAPARǴALIEV

Qazaqstan ǵylymy aýyr qazaǵa ushyrady. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasynyń akademıgi, zań ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen zańgeri, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Memleket jáne quqyq ınstıtýtynyń dırektory Ǵaırat Saparǵalıev 81 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıe saldy. Ǵaırat Saparǵalıev 1930 jylǵy 26 maýsymda Semeı qalasynda dúnıege keldi. 1952 jyly Saratov zań ınstıtýtyn, 1955 jyly KSRO Ǵylym akademııasy Quqyq ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirdi. 1967 jyly “Qazaqstandaǵy revolıýsııalyq-azattyq qozǵalysyna qarsy patsha úkimetiniń jazalaý saıasaty” degen taqyrypta doktorlyq dıssertasııa qorǵady. Qazaqstan Ulttyq Ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi (1989), akademıgi (2003) bolyp saılandy. Ǵ.Saparǵalıev 1955-1992 jyldarda Qazaq KSR Ǵylym akademııasynda túrli jaýapty qyzmet atqardy. Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynyń ǵa­lym-hatshysy, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi, dırektordyń oryn­basary bolyp qyzmet istedi. 1992-2000 jyldarda Almaty memlekettik ýnı­versıtetiniń zań fakýltetiniń dekany, Qazaqstannyń Ǵylym akade­mııa­synyń Memleket jáne quqyq ınstıtýtynyń dırektory, Qazaq gýmanı­tarlyq zań akademııasynyń Memleket jáne quqyq ınstıtýtynyń dırektory boldy. Sońǵy jyldarda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Memleket jáne quqyq ınstıtýtynyń dırektory bolyp qyzmet istedi. QR Joǵary Sot Keńesiniń múshesi boldy. Ǵaırat Saparǵalıev búkil sanaly ǵumyryn zań ǵylymyna arnaǵan naǵyz ǵalym, ardaqty azamat, ulaǵatty ustaz retinde halyqqa tanyldy. Mem­leket pen quqyqtyń tarıhy men teorııasyn, konstıtýsııalyq quqyq pen qu­qyqtyq pedagogıkanyń máselelerin zerttep, otandyq zań ǵylymynyń da­mýyna ólsheýsiz úles qosty. Kezinde Keńes Odaǵyndaǵy zań salasy boıynsha eń jas ǵylym doktorlarynyń biri atanyp, ǵylymdaǵy asa bıik bedelge ıe boldy. Ǵ.Saparǵalıevtiń barlyq zertteýleri eldik múddemen, ult máselesimen tolyq úılesim tapty. Keńestik júıeniń ózinde Reseıdiń otarlaý saıasaty týraly ǵylymı eńbek jazyp, óziniń azamattyq ustanymyn tanytyp, qaıratkerlik bıikke kóterildi. Ol táýelsiz Qazaqstan memlekettiliginiń qalyptasýyna, Qazaqstannyń Ǵylym akademııasynyń Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtyn, zań salasy boıynsha bilim beretin joǵary oqý oryndaryn órkendetýge zor úles qosty. Qazaqstan Konstıt­ýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge, Qazaqstannyń quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyn ázirleýge belsene qatysty. Ǵ.Saparǵalıev — “Sovettik Qazaqstannyń memlekettik jáne quqyqtyq tarıhy”, “Revolıýsııaǵa deıingi Qazaqstandaǵy jer aýdarylǵan polıaktardyń qoǵamdyq-saıası qyzmeti”, “Qazaqstannyń memlekettik jáne quqyqtyq negizderi”, “Qazaqstandaǵy konstıtýsııalyq qurylystyń ornaýy”, “Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy konstıtýsııalyq quqyq” atty oqýlyqtar men monografııalardyń jáne 400-den astam ǵylymı eńbekterdiń avtory. Ol alty ǵylym doktoryn jáne qyryqtan astam ǵylym kandıdatyn daıyndady. Ǵaırat Saparǵalıev ǵylymdaǵy tabysty eńbegi úshin “Qurmet” ordenimen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen, Polsha Respýblıkasy Seıminiń eskertkish medalimen marapattalǵan. Kórnekti quqyqtanýshy-ǵalym, talantty uıymdastyrýshy, bilikti ǵalym Ǵaırat Saparǵalıevtiń jarqyn beınesi ony biletinderdiń esinde árdaıym saqtalady. Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligi Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstrligi Shyǵys Qazaqstan oblystyq ákimdigi Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasy. ǴIBRATTY JAN Qadirli Ǵaırat aǵany 80 jasqa tolǵan mereıtoıymen keshe ǵana quttyqtap, “Seksenińiz sergek­tik­ten aıyrmasyn!” dep tilek aıt­qan edik. Emendeı berik sııaqty kórin­gen. Endi, mine, toı qyzyǵy tarqa­maı turyp, qaraly habar estip otyrmyz. Qazaq halqy taǵy bir uly perzentinen aıyryldy. Ol qazaq ǵylymynyń tarıhyn­da esimi altyn árippen jazylatyn Zańger boldy. Burynǵy odaqtyń quqyqtanýshy ǵalymdary arasynda talassyz moıyndalǵan tulǵaǵa aı­naldy. Qazaqstannyń Konstıtý­sııa­syn ázirleýge, elimizdiń mem­le­kettiligin qalyptastyrýǵa, quqyq­tyq saıasat tujyrymdamasyn ja­saýǵa úlken úles qosty. Ylǵı da aǵysqa qarsy júzdi. Keńes ókimetiniń dáýirlep turǵan tusynda otarshyldyqtyń zardap­ta­ry týraly ǵylymı eńbek jazdy. Ult­tyq múddeni ustanyp, Alash zııa­lylarynyń saıası-quqyqtyq kóz­­qarastaryn zerttegeni úshin qý­da­laýǵa tústi. Ol ómirde de, ǵylym­da da qaıtalanbas qubylys boldy. Ǵaırekeń elimiz táýelsizdik al­ǵannan keıin úzdiksiz izdenip, údetip jazýmen boldy. Ol mekteptiń jo­ǵary synyp oqýshylaryna arnal­ǵan “Memleket pen quqyq negiz­de­ri” atty tuńǵysh oqýlyqtyń, qu­qyq­tyq joǵary oqý oryndaryna arnalǵan “Konstıtýsııalyq quqyq” oqýlyqtarynyń avtory atandy. Qoldanystaǵy Konstıtýsııamyzdy ázirlegen ǵylymı keńesshi topty basqaryp, elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirine de belsene aralasty. 60-tan astam monografııalar men oqýlyqtardyń, 400-den astam ǵylymı eńbekterdiń avtory boldy. Ǵaırat Saparǵalıev ǵylymda asa bıik bedelge ıe boldy. Bizdiń de zań ǵylymynyń jolyna túsýi­­mizge osyndaı ardaqty aǵalary­myz­dyń úlgi-ónegesi yqpal etti. Ol sońyna qazaq ultynyń máńgilik rý­hanı qazynasyna aınalatyn ómir­sheń ǵylymı eńbekter qaldyrdy. Qazir Ulttyq Ǵylym akademııa­sy­nyń akademıgin joǵaltý altyn­dy joǵaltqanmen birdeı. Biz biraq onyń altyn qazynasyn joǵalt­qa­nymyz joq. Akademıktiń eńbekteri elimizdiń ıgiligine aınala bermek. Osydan bir apta buryn maǵan telefon shaldy. Eshqandaı sharýa aıtqan joq. Tek aman-saýlyǵyn bildirdi. Kóńili sergek edi. Ashylyp biraz áńgime aıtty. Sóıtsek, qosh­tasqany eken ǵoı... Qosh, ǵıbratty Ǵaırat aǵa! Peıishte nuryńyz shalqysyn! Muhtar QUL-MUHAMMED. AZAMATTYQTY TÝ ETKEN TULǴA Ǵylymǵa jaqyn júrgenderdiń ishinde Ǵaırat Saparǵalıulyn bilmeıtini joq shyǵar. Zańger-ǵalym, akademık retinde ol respýb­lıka ǵylymyna úlken úles qosqan azamat edi. Tek óz salasymen shek­telip qal­maı, jalpy ǵylymnyń taǵdyryna arala­satyndyǵy arqa­syn­da kóptegen ǵalymdarmen ara­las-quralas júrdi. Talaı adamǵa qamqorlyq jasaǵanyna kýá de bolǵanbyz. Ol – zańger, men – tarıh­shy­myn. Tyǵyz aralastyq. Bálkim, oǵan ǵalym retinde zerttegen taqy­ryp­tarynyń da áseri bolǵan shy­ǵar. Ǵaırekeń patsha úkimetiniń Qa­zaqstandaǵy jazalaý saıasatyn qu­qyq­tyq turǵyda zerttep, bul jó­nin­de doktorlyq dıssertasııa da qor­ǵa­ǵan. Al bul ult-azattyq qoz­ǵa­ly­syn zerttegen tarıhshyǵa da kerek-aq. Áńgime munda ǵana emes-aý, keıde bir salada eńbek etip júr­gen­der de bir-birimen til tabysa almaı jatady ǵoı. Al Ǵaırekeń bolsa, aq kóńilin bildirgen adamǵa árqashan qushaǵyn aıqara ashyp turar edi. Árıne, jurt, eń aldymen aka­demık Ǵaırat Saparǵalıevti táýel­sizdikke qoly jetken elimiz zańna­masynyń qalyptasýyna aıryqsha eńbek etken adam retinde biledi. Bul jerde ásirese eldiń Ata Zańy – Konstıtýsııamyzdy ázirleýde Elbasy Nursultan Nazarbaevqa kó­mekshi, keńesshi bolǵanyn aıtqa­nymyz jón bolar. Sodan da ony memlekettigimizdiń qalyptasýyna jáne damýyna úlken úles qosqan azamat dep tanımyz. Onyń qoǵamdyq ómirdegi, ǵy­lym­daǵy orny bólek desek, Ǵaı­re­keń adamı qarym-qa­­tynasta da erek­she jan edi. Joǵary máde­nıet­ti­ligimen, azamattyq kelbetimen erek­­shelenip turatyn. Onyń dos­ta­rynyń ara­syn­da ádemi áńgime-qaljyńymen, keıde asqaq­tatyp án shyrqap, jan-jaǵyna shýaq shashyp júretin sátterin de umytý múmkin emes. Atpal azamat ótti aramyzdan. So­ńyna óshpeıtin iz qaldyryp ketti. Sondyqtan da bolashaq urpaq ony umytpaıdy. Málikaıdar ASYLBEKOV, QR Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi. TAǴYLYMY MOL, TALǴAMY BIIK Akademık, kórnekti ǵalym, zań­ger Ǵaırat Saparǵalıevti búgin biz­diń janymyzda joq dep aıtý tym qıyn ekendigi aıtpasa da túsinikti. Elimizdiń zań ǵylymyn damy­tý­ǵa jáne eń bastysy táýelsiz memle­ke­timiz zańnamasynyń qalyptasýy­na aıtarlyqtaı úles qosqan Ǵaırat Saparǵalıuly kóptegen shákirt tár­bıelegen, meıirimi men táji­rı­besi mol ustaz. Ǵylymı jumys pen pedagogıkalyq qyzmetti qatar at­qar­ǵan professor óz shákirtterin ǵy­lymǵa, ózderi unatqan maman­dy­ǵyna adal qyzmet etýge jáne sol jolda joǵary jaýapkershilik ta­ny­týǵa qajymaı-talmaı baýlı bildi. Ǵaırekeń óziniń týǵan eline adal, abyroımen qyzmet etti, onyń ıgiligin arttyrýǵa súbeli úles qo­syp, ǵylym jolynda qajyrlylyq, iskerlik, úlken izdenis tanytty. Men Ǵaıratty sonaý alpysynshy jyl­dardyń bas kezinen beri bile­min. Ýaqyt netken júırik deseńiz­shi, so­dan beri qazir oılap otyrsam jarty ǵasyr zýlap óte shyǵypty. Qı­yn­dyǵy men aýyrtpalyǵy aı­tar­lyq­taı mol, qazaqsha aıtqanda, ınemen qudyq qazǵandaı kúrdeli sala – ǵylymǵa degen úlken qush­tar­lyǵymen birge ol san qyrly óner­­ge de beıimdiligimen erekshelenetin. Elegen QAIYRJANOV, “Qaınar” ýnıversıtetiniń prorektory, zań ǵylymdarynyń doktory, professor. ǴULAMA ǴALYM EDI Qazaqstannyń zańgerleri, búkil zııaly qaýymy ortamyzdaǵy úlken ǵulama ǵalymnan aıyrylyp qalǵa­ny­myzǵa qatty qaıǵyramyn. Ǵaı­rat Saparǵalıev, Ǵaırekeń dúnıe­den ótti degen sýyq habardy Oq­jet­p­este demalyp jatqanda estidim. Osynda ketkenge deıin kórip, dı­darlasqanymda aman-esen, óte kóńildi edi. Taǵdyrdyń jazýy osylaı bolypty. Ǵaırat Saparǵalıuly – bizdiń zań, quqyq salasyndaǵy ǵalym­dar­dyń ishindegi patrıarhtarynyń biri edi. Ol táýelsiz Qazaqstannyń qa­lyp­tasýyna óte aýqymdy úles qos­qan. Jaqynda ǵana Ǵaırekeńniń 80 jasqa tolǵan mereıjasyn atap ótip edik. Sum ajal boljaýsyz ýaqytta aıaq astynan aramyzdan alyp ketedi dep oılamappyz. Men Ǵaırat Saparǵalıevti 60 jyldaı ýaqyttan beri bilemin. Bir qalada, bir ǵylym salasynda qoıan-qoltyq aralasa júrip, eńbek ettik. Osy kezeńderdi esime túsire qaraı­tyn bolsam, Ǵaırekeńniń boıyn­da­ǵy kóptegen qasıetterdi atap ótken bolar edim. Birinshiden, adamǵa degen erekshe iltıpatyn aıtar edim. Sonymen qatar, ol óziniń sózine óte berik bolatyn. Aıtqan sózin eki et­peı, ýaqytynda oryndaýǵa jas­taıynan daǵdylanǵan edi. Kúrdeli máselelerde sheshim qabyldaýda árqashanda salmaqtylyq tanytyp, jan-jaqty oılaı kele, sońǵy sózin aıtýshy edi. Ǵaırat Saparǵalıev osy ýa­qyt­qa deıin 200-den astam ǵylymı eńbekti ómirge ákelgen, onyń ishin­de 10-nan astam jeke jáne 60-tan astam ujymdyq monografııalardyń avtory bolyp tabylady. Ol elimizdiń negizgi zańdaryn ázirleýge qatysty. Atap aıtqanda, 1978, 1993, 1995 jylǵy konstıtý­sı­ıa­lardy daıyndaý jónindegi ju­mys tobynyń quramynda boldy. Ǵaı­rat Saparǵalıevke belsendi qo­ǵamdyq-saıası jáne ǵylymı qyz­meti úshin Qazaqstan Respýblıka­synyń eńbek sińirgen zańgeri ataǵy berildi. Qazaqstannyń táýelsizdigi ja­rııalanǵannan keıin Ǵ.S.Sapar­ǵa­lıev konstıtýsııalyq qurylys (mysaly, “Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń parlamenttik quqyǵy”), mem­lekettik qyzmet, konstıtý­sııa­lyq jaýapkershilik boıynsha bir­neshe eńbekter jarııalady, soǵan qosa ol alǵash ret joǵary oqý or­yndarynyń stýdentterine arnalǵan “Qazaqstan Respýblıkasynyń kons­tıtýsııalyq quqyǵy” oqýly­ǵyn shyǵardy. “Memlekettik bılik tarmaqtarynyń olardyń qyzmeti ba­rysyndaǵy ózara yqpaldastyǵy­nyń quqyqtyq jáne uıymdyq problemalary” sııaqty taqyrypty jan-jaqty zerttep júrdi. Ol sońǵy jyldary óziniń kúsh-jigerin jastardy tárbıeleýge ba­ǵyshtaýmen birge, kóptegen ǵylymı jumystardyń jolynda izdeniste bol­dy. “Qazaqstan qoǵamyn jań­ǵyr­tý jaǵdaıynda saıası júıeni qa­lyptastyrý men jetildirý” dep ata­latyn irgeli taqyrypty zertteıtin ǵylymı uıymdy basqarǵan bolatyn. Ǵaırat Saparǵalıev búkil zııaly qaýymnyń jadynda, qazaq hal­qynyń tarıhynda qalatyn úlken tulǵa. Qazaq halqy, Qazaqstan mem­leketi turǵanda Ǵaırat Saparǵalıev umytylmaq emes. О́ıtkeni, ol egemen elimizdiń zańdyq turǵydan qalyptasýyna zor eńbek sińirdi. Ǵaırekeńniń otbasyna, artynda qalǵan balalaryna, nemerelerine kóńil bildire otyryp, ata jolyn qýatyn urpaqtary bolsyn dep tilek bildirgim keledi. Jatqan jeriń jaıly bolsyn, aıaýly Ǵaıreke! Aldyńnan Alla jarylqasyn... Qosh, baýyrym... Sultan SARTAEV, akademık. ÚNDEMEI JÚRIP KО́P IS BITIRDI Adam ómirdegi, tarıhtaǵy or­nyn, rólin qol jetkizgen asý­lar­men aıqyndaıtyn bolsa kerek. Ǵaırat Saparǵalıevtiń ómir jo­ly­na osyndaı turǵydan kóz júgirtetin bolsaq, ol almaǵan asýlardyń jáne ótpegen belesterdiń az ekendigin ańǵaramyz. Sondyqtan bolar Ǵaı­rat Saparǵalıev dúnıeden ótti de­gendi estigende júregim shymyrlap, halqymyz birtýar perzentinen aıyrylǵanyn sezgendeı boldym. Ekeýmizdiń jasymyzda aıyrma­shy­lyq bolǵanymen, ol aǵamyn dep asqaqtamady. Qaı kezde de qusha­ǵyn jaıa qarsy alyp, ázil-qal­jy­ńyn aralastyra qyzyqty áńgimesin shertetin. Qatar jumys istegen ke­zi­mizde onyń jazǵandaryn zeıin qoıa oqyp, biliminiń tereńdigine, dúnıe­ta­nymynyń keńdigine qaıran qal­ǵan­myn. Keıin ómirbaıanyna zer sa­lyp qaraǵanda, keıde tomaǵa-tuıyq­taý kórinetin Ǵaırekeńniń son­daı­lyq kóp is tyndyrǵanyna súısindim. Ǵaırekeńdi úlken ǵalym, kere­­met pedagog retinde ǵana emes, ǵa­jap ónerpaz retinde de biletin edim. Ádemi tembrlik daýysymen kópte­gen arııalardy quıqyljyta oryn­daı­tyn. Segiz qyrly, bir syrly jigit osyndaı-aq bolsa kerek. Ǵaırat Saparǵalıevtiń táýelsiz elimizdiń qalyptasýy men damýyna, ózi eńbek etken ǵylymı mekeme­ler­diń órkendeýine sińirgen eńbegi orasan zor. Onyń ǵalym, azamat, qaıratker retindegi atqarǵan isteri árdaıym umytylmaıdy. Ǵarıfolla ESIM, senator, akademık. SOŃǴY TOIY EKEN ǴOI ...Ǵaırekeń bıyl 23 maýsymda 80 jyldyǵyn toılady. Sony aı­typ maǵan telefon shaldy. Men is­sa­parǵa júretin bolyp, toıǵa qa­tysa almaıtynymdy aıttym. Son­da Ǵaırekeń asqan bir salmaq­tyq­pen daýysyn shıratyp: “Meniń 80 jyldyǵyma qatyspasań, men de se­niń 80 jyldyǵyńa qatyspaımyn”, dedi. Men Ǵaırekeńniń mundaı ta­banasty tapqyrlyǵyna máz bolyp kúlip, óz jeńilgenimdi moıyndap, sa­typ alynyp qoıǵan bı­letti ót­kizip, akademıktiń mereı­toıyna arnalǵan sharalarǵa ba­synan aıa­ǵyna deıin qatystym. Jaı qatys­qanym joq, ol kisiniń su­raýy­men saltanatty kesh asabasy boldym. Prezıdenttiń Quttyqtaý sózi­­men tańerteń bastalǵan mereıtoı tún ortasyna deıin jalǵasty. Ǵaı­rekeń óz toıyn elimizdiń belgili mem­leket qaıratkerleri, zııaly qaý­ym ókil­deri, aǵa-inileri, ustaz-shákirtteri, týǵan-týysqandary, ul-qyzdary, nemere-shóbereleri ara­syn­da arqa-jarqa bolyp, máz-meı­ram kúlki­men, sán-saltanatpen ótkizdi. Toıdyń bir qyzǵan sátinde qo­­­naqtardyń qalalyqtardyń ádetin­she suranbaı birtindep “urlanyp” kete bastaǵanyn sezgen Ǵaırekeń maǵan kelip: “Baıqaısyń ba, asaba! Maǵan uqsaǵan 80-nen asqandar sharshap tarqaı bastady. Men de solarmen birge ilesip, bildirmeı ketip qalsam qaıtedi?!” dedi. Ol kisini qaljyńdap tur dep túsingen men: “Ǵaıreke, bul sizdiń toıyńyz. О́z toıyńyzdan ózińiz shynymen “tyǵylyp” ketip qalyp júrmeńiz”, – dep kúlip jaýap berdim. Ǵaırekeńniń osy 80 jyldyq me­reıtoıy maǵan onyń bar ómi­riniń ári sımvoly ári jemisi bolyp elesteıdi. Halqynyń arasynda, halqymen birge, halyqtan ajyramaı bar ómi­rin “Uly toı” etip ótkizdi ol kisi. Jáne eshkimge salmaǵyn salmaı, ómiriniń sońyna deıin attan túspeı – áıgili memleket qaıratkeri re­tinde Zań ınstıtýtynyń dırektory qyzmetinde júrip, aqyl-oıynyń kemel shaǵynda aıtaryn aıtyp, jazaryn jazyp júrip, eshkimnen eshteńe dámetpeı, óz ómiri – óz to­ıy­nyń eń qyzǵan shaǵynda eshkimge bildirmeı Táńirdiń qalaýymen óz ómiri – óz toıynan jumysbasty bolyp júrip, ketti de qaldy. Jaqsy kisi edi – jaqsylyǵy aldynan shyqqaı... Alladan túsken aıat bar: “Jaq­sy adam ómirden ozsa, perishteler ony qarsy alyp, “kir jánnatqa jaqsy isteriń úshin” deıdi eken”. Osy aıattyń shyndyǵy Ǵaırekeńdi aldynan tosqaı. Zaılaǵı KENJALIEV,  zań ǵylymdarynyń doktory, professor, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi. USTAZ TÝRALY SО́Z Bizdiń zamanymyzdyń ǵulama zańgeri, erekshe daryndy quqyq­tanýshysy Ǵaırat Saparǵalıuly Saparǵalıev dúnıeden ozdy. Qazaqstandyq zańtaný ǵylymynda, qazaqstandyq zań biliminde, bizdiń Otanymyzdyń konstıtýsııalyq-saıası júıesinde óshpes ári tereń iz qaldyryp, ómirmen qoshtasty. Qadirmendi aǵamyzdyń kóz jum­­­ǵanyna sene almaı otyrmyn, meıirban júzdi, adamgershiligi mol, ylǵı kóńildi júretin, áriptesine, kez kelgen adam balasyna jaqsy­lyq, sáttilik, tabys tilep júretin asyl aǵadan qalaı aıyrylǵyń kelsin... Sengim kelmeıdi deıtinim – kú­ni keshe ǵana EQYU Tóraǵasynyń Jeke ókili retinde referendýmnyń barysyn baıqaý úshin Bishkekten Ǵaırat Saparǵalıulyna Almatyǵa telefon shalǵanymda, daýysy sergek, shıraq, el isinen jan-jaqty habardar ekenin bilip, amandyq, saý­lyq tilegen edim, eshteńe de onyń kenetten dúnıeden ozaryn ma­ǵan sezdirmep edi. Ol Qyrǵyz­stan­daǵy jaǵdaıǵa erekshe alań kóńilmen qarap, meniń saq bo­lýymdy, ózime abaı bolýymdy ótin­­gen edi. Al ózin sum ajaldan saq­taı almady. Bul – óte aýyr qaıǵy. Ǵaırat aǵa elimizdiń Ulttyq Ǵy­lym akademııasynyń naǵyz akade­mıgi boldy. Onyń árbir ǵylymı maqalasy, árbir monografııasy, árbir oqýlyǵy – eń úzdik týyndy, ǵylym men shyǵarmashylyqtyń qos­pasy, onyń ár sózdi, ár fraza­ny, ár jaǵdaıdy qalt jibermeı, oı tizbeginen ótkizip, tereń taldap qaraýynyń nátıjesi. Mine, osy baı murany myna jerdiń betinde ómir súrip jatqan bizderge amanat etip qaldyrdy: eger buryn biz onyń kitaptaryn qyzyǵa oqysaq, endi olardy qyzyǵyp qana emes, onyń Rýhyn qasterleı otyryp oqıtyn ári birneshe qaıtalap oqıtyn bolamyz. Ekeýmizdiń Túrkııada bolǵan ǵy­lymı sımpozıýmǵa birlesip barǵan saparymyz esime túsedi, sol kezde onyń osy ǵylymı forýmǵa túrli elderden jınalǵan ǵalym árip­tes­terimizben sheber, óte sy­paıy, be­derli ári asa jyly­lyqpen pikir­saı­ysqa qatysqany qazaq ǵyly­mynyń bıik deńgeıin kórset­ken edi. Al elimizdiń Ata Zańynyń tujyrymdaryn óziniń qandaı úlken zııatkerlik qalaýymen, jas táýelsiz eli aldyndaǵy tereń jaýap­ker­shi­ligin sezine otyryp, óte muqııat ek­shelep, shyńdap, jetildirgenin aıt­sańyzshy! Ol prezıdenttik-kons­tı­tý­sııalyq isterge, memlekettik is­terge, eliniń, halqynyń táýelsiz, ege­men memlekettiliginiń qalyp­tasyp, damýyna óziniń de úlesi bar ekenin árqashan maqtan etip otyratyn. Ǵaırat aǵanyń óz jaryna qandaı náziktikpen, qamqorlyqpen qaraıtynyn kórýdiń ózi kóńil súısindirer edi – olardyń qarym-qatynastary onyń búkil ǵumyr boıy er azamat pen áıel janynyń arasyndaǵy qarym-qatynastardyń etalony bolyp edi. Qosh bol, ustaz! Siz biz úshin ǵylymı rýhtyń shynaıy Aqsúıegi boldyńyz ári bizdiń jadymyzda osy beınede máńgi-baqı saqtalyp qala beresiz. О́z zııalylyǵyńyz ben ásem jan dúnıeńizdiń asyl qazynasyn Siz bizge aıamaı úlestirip júrdińiz. Biz árqashan da Sizden ta­ǵylym, úlgi alýǵa tyrystyq, Sizdeı bolmasaq ta, Sizge uqsap baqtyq. Sizdiń aqylyńyz ben jaqsy is­terińiz О́zińizge degen rızashylyǵy mol izbasarlaryńyzdyń esterinde árdaıym saqtalady. Marat SÁRSEMBAEV, zań ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi.