26 Tamyz, 2015

Ustaz – ult oıynyń dińgegi

345 ret
kórsetildi
11 mın
oqý úshin
B.SaparbaevKeshe elordada «Jańa bilim berý baǵdarlamalary, ınnovasııa­lar jáne bilikti yqpal etý – tabysty mektepke bastar qadam» degen taqyrypta bilim berý qyzmetkerleriniń respýblıkalyq pedagogıkalyq tamyz keńesi bolyp ótti. Oǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev qatysty.  Plenarlyq otyrysta aldymen sóz alǵan Bilim jáne ǵylym mı­nıstri Aslan Sárinjipov Elbasy usynǵan jańa ekonomıkalyq saıasat básekege qabiletti adamı kapıtaldy qalyptastyrý úshin orta bilim berý salasyn jańǵyrtýdy talap etetindigine erekshe toqtaldy. Búgingi tańda adamı kapıtaldy daıarlaý   bilim berý arqyly shıkizatqa degen táýeldilikten qutylýǵa, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa jáne básekege qabilettilikti artty­rýǵa ózindik yqpal beretin bolady. Alaıda, mınıstr bilim berý praktıkalyq qoldanysqa emes, teorııaǵa negizdeletinin basa aıtty. Ekonomıkalyq ynty­maq­­tastyq jáne damý uıymyna múshe elderdiń bilim berý júıesi biliktilikti arttyrýǵa negizdelgen. Sondyqtan da jańa bilim berý mo­deli oqýshylardyń jaǵdaıdy baǵalaýǵa jáne saralaýǵa, sondaı-aq fýnksıonaldyq saýattylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Bul rette Koreıa, Japonııa, Fınlıandııa sııaqty elderdiń adamı resýrstarynyń básekelestikke qabilettigi osyndaı jolmen keletindigine nazar aýdartyldy.  Taǵy bir belgili bolǵany, mektepke deıingi daıyndyq 1-synypqa almastyrylyp, «1+11» qurylymy negizinde 12 jyldyq bilim berý júıesine kóshiriletin bolady. Bıyldan bas­tap qanatqaqty  joba 30-ǵa tarta mektepte beıindelýden ótetini belgili boldy.  Jáne de NIM tájirıbesi 30 qanatqaqty mektepte bastalary da atalmaı qalmady. Budan ózge joǵary synyp oqýshylary men joǵary oqý oryndarynda  aǵylshyn tilinde oqytý birtindep engizilgenimen, basymdyq báribir memlekettik tilge berilerin atap ketken jón. Odan keıin sóz alǵan Parlament Senaty­nyń depýtaty Birǵanym Áıtimova bilim salasy boıynsha kóptegen zańdyq qujattardyń qabyldanǵanyn sanamalap ótti. Sonyń ishinde Qazaqstan men Reseı úkimetteriniń arasyndaǵy Baıqońyr qalasynyń bilim berý uıymdaryn qazaqstandyq tarapqa berý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý máselesin aıtqanda senator ózi osy salanyń mınıstri bolyp turǵan kezde ýaqyttyń qysqalyǵyna oraı ony sheshýdiń múmkindigi bolmaǵandyǵyn da tilge tıek ete ketti. B.Áıtimova sóz reti kelgende 12 jyldyq bilim alýdyń artyqshylyǵyn aıta kelip, oqýshynyń 8 nemese 9-synyptan bastap jumysker nemese arnaıy tehnıkalyq qyzmetker bolǵysy  kelse, oǵan tehnıkalyq ýchılıshelerge barýyna múmkindik berý qajettigin alǵa tartty. Sonymen qatar, depýtat oqyǵysy keletinder úshin memlekettik jınaqtaýshy júıeniń qurylǵany óte oryndy ekendigin de tilge tıek ete ketti. Al bilim berý júıesinde qazaq ti­lin úzilissiz oqytýdyń jańa modeli taqyry­bynda baıandama jasaǵan belgili ustaz Balzııa Orazbaeva qazaqtyń baı sózdik quramyn saqtaý arqyly biz jalpy eldik qasıetimizdi, parasatty oıymyzdy, búgingi tolerantty kelbetimizdi, kóp ishinen top jaryp shyǵar básekege qabiletti bilim men biligimizdi saqtaımyz ári damytamyz degendi basa aıtty. «Ustaz – ult oıynyń dińgegi. Ustazǵa degen qurmet – Qazaq eliniń rýhanııatyna degen qurmet. Ustazdyń tulǵaly qabileti men qasıetine halyq ta, qoǵam da erekshe senim artyp, jaýapkershilik júktep otyr. Qazirgi ustaz sypaıy tárbıeshi, bilimdi muǵalim, meıirimdi ana, qamqor áke jáne syrlas jetekshi», dedi sheshen. Deńgeıine qaraı memlekettik tildi oqytý barysyn da kópshilik nazaryna usyndy. Atap aıtqanda, birinshi, mekteptiń tili bola almaǵan til, memlekettiń tili de bola almaıdy (qarapaıym deńgeı); oqytý oqýlyqtan ómirge qaraı emes, ómirden oqýlyqqa qaraı júredi (negizgi deńgeı); muǵalim az úıretsin, oqýshy kóp úırensin (orta deńgeı); mádenıetti til ǵana mártebeli (ortadan joǵary deńgeı). Bul deńgeı 10-11 synyptardy qamtýy tıis. Oqýshy mekteptegi ómiriniń 17 myń saǵatyn synypta ótkizetindigin tilge tıek etken «Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri» DBBU Basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdınova olardyń osy ýaqyt aralyǵynda 40-qa tarta muǵalimniń aldynan ótetindigine nazar aýdarta ketti. Sondyqtan da ustazdyń biliktiligin arttyrý – ýaqyt talaby. Japonııa pedagogtardyń bilimin kóterý úshin jáne mekteptegi bilim berýdi arttyrý úshin 50 jyl jumsasa, Fınlıandııa buǵan 30 jyl jiberipti. Al Azııa elderi eki onjyldyqta mektepterdi joǵary deńgeıge kóterýge qol jetkizip úlgergen. Olaı bolsa álemdegi ozyq tájirıbe men bilim salasyndaǵy qalypty kózqarasty ózgertý arqyly Qazaqstan da osyndaı nátıjege jete alady. Sondaı-aq, pedagogtar týrasynda sóz qozǵaǵanda Taraz memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory Darııa Qojamjarova álemde 4 myńnan asa mamandyq bar dep sanalady, biraq qandaı qoǵam, qandaı zamanaýı ózgerister bolmasyn bilim salasynda muǵalim sheshýshi tulǵa bolyp qala beretini daýsyz degendi basa aıtty. «Ekonomıkalyq damý jáne yntymaqtastyq uıymy elderi­niń standarttarynyń negizinde adam kapıta­lynyń sapasyn kóterý pedagogıkalyq bilim­di jańartý arqyly jańa baǵyttaǵy muǵalimdi daıarlaý máselesi ózekti bolyp tabylyp otyr», dedi Darııa Perneshqyzy. Qazirgi bilim berý júıesiniń maqsaty týraly sóz qozǵaǵan sheshen onyń básekege qabiletti, pedagogıkalyq, ınnovasııalyq quzyrettiliktiń barlyq quraldaryn meń­gergen, ózin ózi jetildirýge talpynǵan, rýhanı damyǵan, tolyqqan, shyǵarmashylyq jańa formasııadaǵy ustazdardy daıarlaý ekendigine basa nazar aýdartty. Sondyqtan da pedagogıkalyq mamandyqtarǵa qabyldaǵan kezde shyǵarmashylyq emtıhan alǵan oryndy. Sóz reti kelgende rektor pedagogıka salasyndaǵy birqatar qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynyń sheteldik bilim ordalarymen áriptestik qatynastar ornatqandyǵy, olardyń bilim berý baǵdarlamalary jer­gilik­ti ortaǵa qaraı ońtaılandyrylyp jatqany da tilge tıek etile ketti. Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary Raýan Kenjehanuly óz kezeginde oblystyń jet­ken jetistikterine keńinen toqtaldy. Onyń sózine qaraǵanda, 2014 jyldan beri úsh aýy­symdyq mektepter máselesi tolyǵymen sheshimin taýypty. Al apatty jaǵdaıdaǵy 34 mekteptiń 22-si qaıta salynsa, qalǵan 12-si 2017 jylǵa deıin jańarady dep kútilýde eken. Bıylǵy jyldyń sońyna deıin  19 mektep jáne 3 balabaqshanyń qurylysy aıaq­ta­­­lyp, qoldanysqa beriledi dep kútilýde. Jalpy óńirde «Balapan» baǵdarlamasy bo­ıyn­sha mektepke deıingi balalardy qamtý 100 paıyzǵa oryndalady degen jospar da joq emes. Al Aqsý ferroqorytpa zaýytynyń dırektory Oleg Prokopev óndiristi joǵary bilikti kadrlarmen qamtamasyz etýde dýaldy bilim berýdiń mańyzy basym ekendigin erekshe atady. Onyń sózine qaraǵanda, Pavlodar oblysynda metallýrgııa, mashına jasaý, hımııa óndirisi jáne ózge de salalardy qamtıtyn 50-ge tarta iri kásiporyn jumys isteıdi. Aqsý zaýytynyń jylyna 1 mıllıon tonna ferroqorytpa shyǵaratynyn alǵa tartqan zaýyt dırektory onyń bilikti tehnıkalyq kadrlarsyz júzege asyrý múmkin emestigi turǵysyndaǵy oıyn da ortaǵa saldy. Taǵy bir belgili bolǵany, atalǵan zaýyt 150-ge tarta shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin jumyspen qamtyp otyrǵandyǵy. Otyrysta qorytyndy sóz sóılegen Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev táýelsizdik alǵan kúnnen osy salaǵa Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev kóp kóńil bólip kele jatqandyǵyn ortaǵa saldy. Ásirese «100 naqty qadam» – Ulttyq josparyn, ındýstrııalyq-ın­novasııalyq jáne «Nurly Jol» baǵ­darlamalaryn júzege asyrýda, sondaı-aq 30 básekege qabiletti elderdiń qataryna enýde Prezıdent bilim men ǵylymdy paıdalanyp, básekelestikke saı mamandardy daıarlaý jóninde bilim salasyna naqty tapsyrmalar bergendigimen bólisti. Osy rette Úkimet basshysynyń oryn­basary mınıstrlik pen jergilikti bılik arasyndaǵy baılanystardyń nasharlap ketkendigine de nazar aýdartty. Al nátıje birlesip jumys istegende ǵana júzege asaryn alǵa tartty. Bilim berýdiń irgetasy mektep bolyp tabylatynyn erekshe ataǵan Berdibek Saparbaev táýelsizdik alǵannan bergi ýaqytta Qazaqstanda 1200 mektep pen 450 mektepke deıingi mekeme salynǵandyǵynan habardar ete ketti. Bul salynǵan ǵımarattardyń barlyǵy da halyqaralyq standarttarǵa jaýap bere alady. Endigi másele balabaqshadan bastap, mektep pen joǵary oqý orny arasyndaǵy keshendi bilim berýdi uıymdastyra bilý. Sonymen birge, joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatqan jastardyń, ásirese, pedagogtardyń mektep ómirimen tanysýǵa múmkindik jasaýy oryndy. Sonda ǵana nátıjege qol jetkizýge bolady. Mektepten tys ýaqytty durys paıdalaný deńgeıiniń 25 paıyzdan aspaı otyrǵandyǵyna qynjylys bildirgen Berdibek Saparbaev onyń Almaty oblysynda 10 paıyzdy, Ońtústik Qazaqstan oblysynda – 14, al Atyraý oblysynda 16 paıyzdy ǵana qurap otyrǵandyǵyna ekpin bere málimdedi. Munyń barlyǵy balalardyń quqyq buzýshylyqqa, ózine ózi qol salýyna jáne jábir kórsetýge aparatyn tóte jol bolǵandyqtan, onyń aldyn alý balalardy bos qaldyrmaýǵa baılanysty bolmaq. Qazaq qyzdarynyń tóbelesin, olardyń óz ózine qol salýy buryn-sondy bolmaǵandyǵyn alǵa tartqan Úkimet basshysynyń orynbasary ony sońǵy kezdegi tárbıeniń nasharlaýymen túsindirdi. Sondyqtan da ata-analar men Ishki ister mınıstrligi, arnaıy memlekettik mekemeler men qoǵamdyq uıymdar arasynda birlese jumys isteýi qajettigine nazar aýdartty. Zalda otyrǵan ustazdar qaýymyna qaratyp Berdibek Máshbekuly bylaı dedi:  «Máńgilik El bolýymyz, bolashaǵymyzdyń birden bir tiregi tárbıege, ulttyq salt-dástúrlerimizdi saqtap, Otanymyzdy súıýge baılanysty. Osyny júzege asyrý sizderdiń qoldaryńyzda». Jalpy, eki kúnge sozylǵan  talqylaý  «Joǵary bilimniń álemdik jáne eýropalyq trendter jaǵdaıyndaǵy perspektıvalary men jańa mindetteri»; «Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim mazmunyn jańartý»; «О́zin-ózi taný» adamgershilik-rýhanı bilim – mektepti jańǵyrtý negizi»; «Jan basyna qarjylandyrý: problemalary men perspektıvalary» jáne «Bastaýysh bilim mazmunyn jańartýda aprobasııa róli», «Dıalog alańy» atty paneldik sessııalar jumysynda jalǵasyn tapty.  Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan». Astana.