Aqjaıyqta alynǵan asýlar

Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń Batys Qazaqstan oblysyna sapary kezinde iskerlik ahýaly aıqyn ańǵaryldy Aqtaý qalasynan shyqqan Premer-Mınıstr ushaǵy Oral áýejaıyna qonǵannan keıin, Úkimet basshysy Aqjaıyqtyń astyqty aýdany Zelenovqa qaraı bet túzedi. Kárim Qajymqanuly munda batysqazaqstandyq taýar óndirýshilermen kezdesip, bıyl óńirde ekinshi jyl qatarynan oryn alyp otyrǵan qurǵaqshylyq zardabyn jeńildetýge baılanysty máselelerdi talqylady. “Karký­la” sharýa qojalyǵynyń jetek­shisi Vıtalıı Karkýla kezdesý kezinde qurǵaqshylyqtyń bıyl taǵy da qaıtalanýyna oraı al­dyń­ǵy jyly alynǵan nesıeler men lızıngtik tólemderdi ýaqy­tyn­da qaıtarý múmkin emestigin málimdedi. Batysqazaqstandyq dıqandar pikirin muqııat tyńdap alǵannan keıin Kárim Másimov sol boıda atalǵan máselege baılanysty ar­naıy jumys tobyn qurý jóninde sheshim aldy. Buǵan qosa Batys Qazaqstan oblysynyń aldaǵy bes jylda agroónerkásip keshenin odan ári damytýdyń baǵdar­la­ma­sy belgilendi. Onyń tıisti qu­jat­taryn aldaǵy qarasha aıyna deıin ázirleý Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Aqylbek Kúrishbaev pen Ba­tys Qazaqstan oblysynyń ákim­digine shegelep tapsyryldy. – Bıylǵy qurǵaqshylyq tek Aqjaıyq óńirin ǵana emes, res­pýb­lıkanyń birqatar ózge de aı­maqtaryn qamtyp otyr. Son­dyq­tan da osy jerde jumys tobyn qurý jónindegi ókimge qol qoıyp otyrmyn. Osy qujatqa sáıkes tek sizderdiń oblystaryńyz úshin ǵana emes, sonymen birge tutastaı respýblıka boıynsha kúrdeli jaǵ­daıǵa baılanysty tıisti usy­nys­tar ázirlenetin bolady. Taǵy bir aıtarym, qýańshylyq bolǵany­men eldiń qaı óńirinde de nan baǵasy óspeıdi. Sondaı-aq Oral óńi­rindegi bosap qalǵan eleva­tor­lar men astyq qabyldaý pýnkt­terine memlekettik qor esebinen 150 tonna dán jáne qajetti kólemde jem-azyq jóneltiledi, – dep málimdedi Úkimet basshysy Aqjaıyqtaǵy taýar óndirýshi­ler­men kezdesý kezinde. Sonymen birge ol Elbasy tap­syrmasyna sáıkes Zelenov aýda­nynda boı kótergen 8640 bas­qa arnalǵan búgingi zamanǵy mal bor­da­qylaý kesheni ınfraqury­ly­my­men tanysyp, oǵan oń baǵa berdi. Oral óńirinde otandyq ın­ves­tısııanyń qarjylaı qoldaýyna oraı paıdalanýǵa berilgen TMD kóleminde balamasy joq ekinshi bir nysan – mııa tamyryn óń­deı­tin zaýyt bolyp tabylady. Úki­met basshysynan kelisim tap­qan bul keshen álemdik deńgeıge saı ónim shyǵarýǵa qabiletti ekenine kóz jetkizildi. – Elbasy dári-dármek ónim­deriniń elý paıyzdan astamyn Qazaqstanda óndirý jóninde Úki­metke tıisti tapsyrma berdi. Mine, mııa zaýyty Memleket bas­shy­sy qoıǵan osy mindetti oryn­daýǵa óz úlesin qosatynyna se­ni­mim mol, – dedi ol jańa óndi­ristik nysandaǵy kezdesý kezinde. Dál osy sátte Premer-Mınıstrdiń qyzmettik baılanys júıesi belgi berdi. Ony kótergen kezde ar jaǵynan Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń barsha qazaqstandyqtarǵa jaqsy tanys jaǵymdy da qońyr daýysy tek Kárim Qajymqanulynyń ózine ǵana emes, onyń janyndaǵylarǵa da estilip qaldy. Memleket basshysynyń tıisti saýalyna oraı K.Másimov bylaı dedi: – Nursultan Ábishuly, dál osy qazir men Batys Qazaqstan oblysyndaǵy egistik alqaptary­nyń biriniń shetinde turmyn. Bıyl munda oryn alǵan qýań­shy­lyqqa da tikeleı kýá bolyp tur­ǵan jaıym bar. Osyǵan baıla­nysty arnaıy jumys tobyn qurý jóninde sheshim qabyldadym. Kóp keshikpeı K.Másimovtiń Memleket basshysyna bergen habarlamasyna oraı Elbasynyń baılamy taǵy da Úkimet basshy­sy­nyń janynda turǵandarǵa estildi. – Batysqazaqstandyqtarǵa meniń ystyq yqylasty sálemimdi jetkizińiz. Egin kúıip ketti dep eńseleri túspesin. Tabıǵatta jaman aýa raıy bolmaıdy. Ol ár jyldary, birde qýańshylyq, birde jańbyrly bolyp ózgerip otyrady. Tikeleı ózimniń tara­pymnan da olarǵa qajetti qoldaý kórsetiletin bolady, – dedi Nursultan Ábishuly. Elbasynyń úlken qamqorlyq­qa toly bul sózderin birinen soń biri estip, qozǵalaqtap qalǵan úl­ken qaýym endigi bir sátte dúr silkinip saıyn dalany jańǵyrta qol shapalaqtap jiberdi. Osy bir sátte olar respýblıkanyń kez kelgen óńirindegi, respýblıkanyń ár azamatynyń ómirindegi oryn alǵan qıynshylyqtar men ke­der­giler, eń aldymen Elbasynyń jú­regine salmaq túsiretinin sezingeni anyq. Sondaı-aq Elbasynyń naq­ty qoldaýyn seziný qýany­shyn bastan keshkenderine de kúmán joq. Bıyl Batys Qazaqstan obly­syn­da memlekettik “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵdarlamasy sheń­berinde bes birdeı densaýlyq saq­taý nysany paıdalanýǵa berilmek. Premer-Mınıstr Aqjaıyq óńi­rine sapary kezinde sonyń biri – bir aýysymda 500 adamdy qa­byl­daı alatyn qalalyq emhananyń ashylý rásimine qatysyp, onyń lentasyn qıdy. Atalǵan nysan Qazaq­stan­nyń kóne de qazirgi zamanǵy qalasy Oralda emhanalarǵa kezektiń azaıýy­na, adamdarǵa kórsetiletin medı­sı­na­­lyq qyzmet sapasynyń jaq­sa­rýyna septigin tıgizedi dep kútilýde. Sondaı-aq mártebeli meıman eki júz tósektik oblystyq kóp beıindi balalar aýrýhanasy qurylysynyń júrý barysymen tanysty. Kárim Qajymqanuly Oral óńirinde paıdalanýǵa berilgen jáne iske qosylatyn densaýlyq saqtaý nysandaryn aralap bolǵannan keıin osy sala boıynsha ótkizilgen “dóńgelek ústel” májilisine qaty­syp sóz sóıledi. Ony respýblıka Densaýlyq saqtaý mınıstri Jaq­sylyq Dosqalıev júrgizip otyrdy. – Respýblıkanyń qaı óńirine jolym tússe de men medısına qyz­met­kerlerimen kezdesýge ár kez ýa­qyt tabýǵa tyrysamyn. Biz mundaı kezderde olarmen biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin túbegeıli ornyqtyrý jóninde oı-pikir al­ma­syp júrmiz. Osyǵan baılanysty qosatyn qandaı usynystaryńyz bar? – dedi K.Másimov. Premer-Mınıstr saýalyna oraı Oral qalasyndaǵy №2 per­zent­hananyń bas dárigeri Janna Dilmanova men Batys Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý bas­qar­masy ekonomıkalyq taldaýlar bó­li­miniń bastyǵy Irına Sýha­no­va­lar sóz alyp, biryńǵaı ulttyq den­saýlyq saqtaý júıesin engizýdegi óz tájirıbelerin ortaǵa saldy. Bul oraıda jaqsy, bilikti, turǵyn­dar­dyń senimderine ıe bola bilgen dárigerlerdiń eńbegi esh ýaqytta es­kerýsiz qalmaıtyny, óńirde osy eń­bekti baǵalaý men qarjylan­dy­rý­dyń jáne osyndaı dárigerlerdi materıaldyq turǵydan yntalan­dyrý­dyń tıimdi de utymdy jolda­ry qarastyrylyp otyrǵany aıtyldy. “Dóńgelek ústeldi” qorytyn­dy­la­ǵan K.Másimov jańa bastalǵan istiń kedergileri men buralańdary da kezdesetinin, alaıda tańdaý du­rys bolǵan jaǵdaıda ol tek oń ná­tıje beretinin aıtty. Ulttyq den­saýlyq saqtaý júıesine de máse­le­niń osyndaı mánisinen qaraǵan du­rys bolatynyn málimdedi. Ras, júıeni iske asyrýdyń alǵashqy ke­zeńinde dári-dármektermen qamtý, ár dárigerge bólinetin júktemeniń mólsheri jóninde keıbir túsinis­peý­shilikter bolǵany da ras. Alaıda bú­gingi kúni onyń bári de jolǵa qoıylyp keledi. Munyń ózi den­saýlyq saqtaý júıesin damytýda qolǵa alǵan baǵytymyz durys eke­nin aıǵaqtaıdy, dep túıin jasady respýblıka Premer-Mınıstri Kárim Másimov. Batys Qazaqstanda jastar men jas otbasylarǵa arnalǵan úıler salýdyń taptyrmas tájirıbesi qa­lyptasqan. Osy maqsatta budan úsh jyl buryn oblys ákimdigine qarasty “Aqjaıyq – jas otaý” JShS qurylǵan. Jarǵylyq kapı­ta­ly boıynsha oǵan memleket tutastaı júz paıyz mólsherinde qa­ty­sa alady. Atalǵan seriktestik “Jastarǵa – turǵyn úı” atty aı­maqtyq jobany iske asyryp keledi. Oǵan tıisti qarajat oblystyq bıýd­jetten bólinedi. Jas otbasylarǵa arnalǵan toqsan páterlik kezekti úıdiń ashylý rásimi kezinde Úkimet basshysy B.Súıinshálıev, J.Tápi­sheva, Z.Mýrzıev jáne D.Ramazanov sııaqty jastar ókilderine páterlerdiń kiltin tabys etti. Jastarǵa arnalǵan alǵashqy úı­di paıdalanýǵa berý rásimine budan eki jyl buryn respýblıka Pre­zı­denti Nursultan Nazarbaev qa­ty­syp, batysqazaqstandyqtardyń bul tájirıbesi men bastamasyn res­pýb­lıkanyń ózge óńirlerine taratý qa­jettiligin aıtqan-dy. Osy baǵytta kezekti úıdiń tapsyrylýy Elbasy tapsyrmasynyń oıdaǵydaı iske asyp kele jatqanynyń bir kórinisi bolmaq. Oral qalasynda turǵyndar “Eski áýejaı” dep atap ketken aýdan­da jıyrma myń halyq tura­dy. Atalǵan aýdannyń dál osy tu­syndaǵy ınfraqurylymnyń artta qalyp qoıǵany jóninde Úkimet basshysyna Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Baqtyqoja Izmu­hambetov baıandap berdi. Sondaı-aq bul jerge jańa mektep pen balalar baqshasynyń qajettiligi de aıqyn kórinýde. – Osy maqsatta biz atalǵan aýdanda 1200 oryndyq mektep pen 320 oryndyq balabaqsha quryly­syn bastaýdy qajet dep taýyp otyr­myz. Osynaý qomaqty qarjy­lan­dyrý máselelerin respýblıka­lyq bıýdjetke tiremeı, sheteldik KPO b.v Alıansymen kelistik. Tek osyny bekitý úshin Úkimettiń ar­naıy qaýlysy qajet, – dedi Baqtyqoja Salahatdınuly. Oblys basshysynyń bul usy­nysy respýblıka Premer-Mı­nıstri Kárim Másimov tarapynan tolyq qoldaý tapty. Budan soń Úkimet basshysy Oral qalasynyń ortalyǵyndaǵy bas ámbebap dúkenge kirip, munda turǵyndarǵa birinshi kezekte qajetti azyq-túlik baǵalarynyń jaı-kúıi­men tanysty. Ári mundaǵy baǵa­lardyń tómen, qarapaıym turǵyn­dar úshin qolaıly ekenine kóz jetkizip, osyndaı turaqty baǵany or­nyqtyra bilgen jergilikti at­qarýshy organ jetekshilerine rızashylyǵyn jetkizdi. Aqjaıyq óńirine jumys sapa­ry­nyń ekinshi bóliginde, tús aýa respýblıka Premer-Mınıstri K.Másimov otyrǵan tikushaq “Shaǵan” keden beketine qaraı ba­ǵyt aldy. Ol munda Qazaqstan men Reseıdiń shekarasynda ornalasqan shaǵandyq kedenshilermen kezdesti. Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Baqtyqoja Izmuhambetov osy kezdesý sátinde Úkimet basshysyna Keden odaǵynyń qurylýyna oraı kedendik kedergiler joıylyp, taýar aınalymy jaqsarýyna oń áserin tıgizgenin aıtty. Sonymen birge jańa ekonomıkalyq odaq osy memleketterdegi qarapaıym tur­ǵyn­darǵa da kóptegen jeńildikter ákelgenin málimdedi. О́z kezeginde Kárim Qajym­qanuly bylaı dedi: – Keden odaǵynyń kúshine kirgenine búgin tup-týra jıyrma eki kún tolyp otyr eken. Osynaý uly iste Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazar­baev­tyń taptyrmas saıası erik-jigeri men qaıtalanbas qoltańbasy bar. Nur­sultan Ábishuly bizge Keden odaǵy máselesinde eń aldymen ult­tyq múdde turýy qajettigin udaıy uǵyndyryp keledi. Bul qaǵıdanyń sizderge de tikeleı qatysy bar dep sanaımyn, – dedi shaǵandyq ke­denshilermen kezdesý ústinde Kárim Másimov. Premer-Mınıstr oblys or­ta­lyǵy Oral qalasyna qaıtyp oral­ǵan­nan keıin oblys ákimdigi ǵıma­ratynda transshekaralyq ózen – Jaıyqtyń problemalaryna arnal­ǵan halyqaralyq keńes bastaldy. Ony Úkimet basshysy Kárim Má­simov ashyp, júrgizip otyrdy. Ke­ńeste “Transshekaralyq ózen – Jaı­yqta sý resýrstaryn keshendi túrde paıdalaný týraly” taqyry­bynda aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Aqylbek Kúrishbaev jáne “Jaıyq ózenin saqtap qalý ári burynǵy qalpyna keltirý jónindegi sharalar týraly” Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri Nurǵalı Áshimov baıandama jasady. Jaryssózge birinshi bolyp kóte­rilgen Batys Qazaqstan obly­synyń ákimi Baqtyqoja Izmuham­be­tovtiń pikirleri men usynystary ha­lyqaralyq keńeske qatysýshy­lar­dyń nazaryn birden aýdarǵany da baıqaldy. – Jaıyq ózeniniń problemasy Reseı men Qazaqstannyń Oralda, Novosıbırskide jáne Orynborda ótkizilgen shekaralas oblystar basshylarynyń kezdesýinde de áńgime arqaýyna aınalǵan edi. Oǵan Reseı men Qazaqstannyń basshy­la­ry da qatysqan-dy. Osy kezdesý­lerde Helsınkı konvensııasyna sáıkes kórshi memleketter ózen sýyn uqypty, teń túrde paıdalaný qajettiligi aıtylǵan bolatyn. О́ki­nishke oraı Reseı sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný jónindegi ýáde­lerin oryndamaı keledi, – dedi she­shen. – Sonyń saldarynan sońǵy ýaqytta Jaıyq ózeniniń ekologııa­lyq júıesi kúrdeli kúıge ushyrady. Sonymen birge Baqtyqoja Sala­hat­dınuly reseılikter tarapynan jasalyp otyrǵan sý resýrstaryn shekten tys kommersııalandyrý tıis­ti kelisimderge, qabyldanǵan ha­lyqaralyq zańnamalar men ere­je­lerge sáıkes kelmeıtinin aıtty. О́ıtkeni ol jalpyulttyq jáne jalpyadamzattyq ıgilikter bolyp tabylady dep túıin jasady ol. Reseı Federasııasynyń kúni keshe ǵana taǵaıyndalǵan Orynbor obly­synyń gýbernatory, TMD kólemin­degi eń jańa basshy Iýrıı Berg Jaıyqtyń jaǵdaıyn túzeý úshin Qazaqstan men Reseıdiń joǵarǵy ókiletti organdarynyń ortaq sheshi­mi qajet ekenine toqtaldy. “Jaıyq ózeni sýynyń aýyr metaldarmen lastaný mólsheri jyldan-jylǵa artyp keledi. Osy teris úrdisti túzetý úshin kórshiles memleketter men oblystardyń ortaq janashyr­lyǵy qajet”, – dep túıdi óz oıyn Iýrıı Aleksandrovıch. Reseı Federasııasyna qarasty Bashqurtstan Respýblıkasy Pre­mer-Mınıstriniń orynbasary Rı­shat Dıvaev transshekaralyq Jaı­yq ózenin saqtap qalý ortaq mindet ekendigi jónindegi oıdy quptady. Parlament Májilisiniń depýta­ty Elena Tarasenko Jaıyq óze­ninde qalyptasyp otyrǵan kúrdeli ekologııalyq jaǵdaı jóninde Úki­met basshysyna joldaǵan depý­tattyq saýalyna baılanysty osy halyqaralyq keńestiń ótkizilýine bastamashy bolǵany úshin Kárim Qajymqanulyna rızashylyǵyn bildirdi. Sonymen birge ol óz só­zinde Jaıyqtyń orta aǵysy bolyp tabylatyn Oral qalasy mańynda ýyldyryq zaýytyn salý óte tıimdi nátıje beretindigi jóninde óz usynysyn Úkimet basshysyna jetkizdi. “Eń bastysy orta aǵysta balyqtardyń tabıǵı túrde ósip ónýine qajetti jaǵdaılar bar”, – dep oı qorytty E.I.Tarasenko. Sóziniń sońynda Parlament depýtaty Jaıyq ózenin qorǵap qalý jóninde keń qoǵamdyq pikir óristeýine jol asha bilgen qos eldegi tabıǵat janashyrlarynyń 2010 jylǵy halyqaralyq ekpedı­sııasyna sát sapar tileýin ótindi. – Eger bul ekspedısııa Jaıyq­ty qalpyna keltirýge yqpalyn tıgizetin bolsa, sát sapar aıtyldy dep esepteńiz, – dep jaýap qaı­tardy osy arada Úkimet basshysy Parlament depýtatyna ázil-shynyn aralastyra jaýap qaıtaryp. Halyqaralyq keńesti qorytyn­dylaǵan respýblıka Premer-Mınıstri Kárim Másimov Jaıyq ózeni o bastan dostyq pen týysqan­dyqtyń sımvolyna aınalyp kel­genin aıta kele, ony qorǵap qalý qos memlekettik ortaq múddelerin bildiretinin jetkizdi. Bul jóninde óz tarapynan áriptesi, Reseı Úkimeti basshysy atyna hat ázir­leýdi tıisti memlekettik organdarǵa tapsyrdy. Ári respýblıka Aýyl sharýashylyǵy jáne Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrleri bergen habarlamalardyń nazarǵa alyna­ty­nyn málimdedi. “Jaıyq ózenin qor­ǵaýǵa baılanysty Qazaqstan ja­ǵynan tıisti jumystar atqary­latyn bolady. Bul is, birinshiden, Jaıyq ózeniniń túbi men jaǵa­laýyn tazartýdan bastaý alýy kerek”, – dedi K.Másimov. Qazaqstannyń memlekettik or­gan­dary quzyryna kirmeıtin trans­shekaralyq Jaıyq ózeniniń basqa da problemalary bar. Bul – Jaıyq­tyń joǵarǵy aǵysyndaǵy qalpyna keltirý jumystary. Ony atqarý reseılik áriptesterimizdiń enshisine tıedi. “Oralda ótkizilgen búgingi halyqaralyq májilis Jaıyq ózenin qorǵap qalý jónin­degi is-sharalarǵa tıisti silkinis pen serpilis ákeledi dep sanaımyn”, – dedi sózin qorytqan Úkimet basshysy K.Másimov. Budan soń Premer-Mınıstr Qarashyǵanaq Alıansynyń óńirde áleýmettik baǵdarlamalardy oryn­daý jónindegi májilisine qatysty. Bul jóninde Alıans pen Batys Qazaqstan oblysy ákimdigi arasyn­da ornaǵan ortaq túsinistik atalǵan baǵdarlamany oryndaýǵa oń negiz qalaǵanyn atap kórsetti. Osyndaı túsinistik ahýaly sheteldik kom­pa­nııa­larda qazaqstan­dyq úlesti kóterý­ge, Qarashyǵanaq jobasynda qa­rastyrylǵan kadrlardy ulttan­dyrý baǵdarlamasyn jedel­detýge jol asha alǵan, dep túıin jasady K.Másimov. Sóz sońynda joǵaryda aıtyl­ǵan­daı, respýblıka Premer-Mı­nıstri Kárim Másimovtiń Aqjaıyq óńirindegi sapary iskerlik ahýalyna toly boldy deı alamyz. О́ńirde sheshimin taba almaı júrgen birqatar kúrdeli de túıindi máselelerdiń sheshimi sol mezette, sol saǵatta tabylýy – osy pikirimizge aıqyn dálel. Temir QUSAIYN.