Ázil-ospaq, syn-syqaq buryshy
Bólimdi jazýshy-satırık Berik Sadyr júrgizedi
BIRDE...
Birde Anatol Fransqa jumysqa jaldanýǵa stenografıstka kelip:
- Frans myrza, men mınýtyna 150 sózge deıin jaza alamyn, - deıdi.
- Solaı ma? Biraq osynsha sózdi men qaıdan tabam, - dep tańdanady jazýshy.
***
Birde Floberden bir belgisizdeý jazýshynyń shyǵarmashylyǵy týraly suraǵanda, ol:
- Men ony árkez syılap qadirleýmen kelemin, sondyqtan da onyń eshteńesin de oqyǵan joqpyn, - depti.
***
Ertedegi Grekııanyń dramatýrgi Sofokl óz joldastaryna bir tragedııasynyń úsh qana jolyn jazý úshin úsh kún ýaqytyn jibergenin áńgimeleıdi.
- Úsh jolǵa úsh kún! - dep tańdanady bireý. - Úsh kúnniń ishinde men talaıyn jazar edim. Sonda Sofokl:
- Árıne, jazasyń, biraq seniń sol jazǵandaryńnyń ǵumyry úsh kúnge de jetpeıdi ǵoı, —depti.
***
Birde dáriger Pıkassoǵa: «Kartınańyzdyń boıaýy jaıly úkim aıtýdan aýlaqpyn, al anatomııa turǵysynan qarasań, kartınadaǵylar naýqas adamdar» - depti.
Sonda sýretshi: «Sóıtse de siz emdep júrgen adamdardan kóbirek ómir súredi» degen eken.
*Shetel ázili
Tuman
Mıhaıl Zoshenko.
Qazir, azamattar, kimniń saýatty, kimniń saýatsyz ekenin saıtan da bilmedi.
Máselen, bir azamat óz famılııasyn ırektep sala alady, biraq múlde jaza bilmeıdi. Basqa bir azamat jaza biledi, biraq óz jazǵanyn ózi oqı almaıdy. Álginiń jazýyn ózi túgil, ǵalym, professorǵa kórsetińizshi, qansha jerden ǵalym bolsa da, sol professoryń da ajyrata almaıdy. Meıli, professor túgili, akademık bola bersin. О́ıtkeni, onyń jazýy taýyqtyń izi nemese ólgen shybynnyń tańbasy sııaqty.
Al endi, qymbatty joldastar, osy azamattardy kim dep esepteýimiz kerek? Olar saýatty ma álde saýatsyz ba? Bireýler saýatty dese, basqalar saýatsyz deıdi. Al endi anyqtap kór.
Naqty mysalǵa Vasılıı Ivanovıch Goloveshechkındi alaıyq. Ol óziniń saýatty ne saýatsyz ekenin bilmeı dal. Aǵartýdyń osy tumanynda ol múlde adasyp tyndy.
Osy úshin bir kúni ony predsedatel óltirip qoıa jazdady. Sebebi, saýatsyzdyqty túbirimen joıýǵa eki-aq kún qalǵan-tyn. Máselen, gýbernııadaǵy saýatsyzdyqty birinshi maıǵa deıin múlde joıýǵa nusqaý boldy deıik. Al osyǵan eki kún qalǵanda, Vasılıı Ivanovıch selsovetke tanaýlap jetip baryp: «Men saýatsyzbyn» dep qasqaıyp tur.
Predsedatel ony sol turǵan ornynda joq qyp jibere jazdady.
- Sen, ıttiń balasy, ne dep tursyń? - dep dúrse qoıa berdi. - Eki kún qalǵansha qalaısha joıylmaı júrsiń?
Vasılıı Ivanovıch jaǵdaıyn túsindirip jatyr:
- Qabiletsizbin, ǵylymı ıkemim joq, - deıdi.
- Saǵan, baqshadaǵy qaraqshyǵa, ne istesem eken, á? - dep qınaldy predsedatel. — Jurttyń bári tep-tegis, tap-taza joıyldy, dekrettiń shyrqyn buzyp turǵan jalǵyz sensiń. Jyldam júgirip troıkaǵa bar da, jalyn, jalbaryn. Múmkin, olar seni eki kún ishinde bir nárse eter. Eń bolmasa, daýysty dybystardy úıretsin.
- Daýysty dybystardy ózim-aq tanımyn, - dedi Vasılıı Ivanovıch. - Olardy nesine qaıta-qaıta kórsete berem? Onsyz da basym myńǵy-dyńǵy.
Predsedatel Vasılıı Ivanovıchtiń moınyn burap sýyryp ala jazdady.
- Áı, qalaısha tanısyń? Múmkin, sen famılııańdy da jaza alatyn shyǵarsyń?
- Iıa, jaza alam.
- Ittiń balasy-aý, demek, sen saýatty ekensiń ǵoı?
- Iıa, demek, men saýattymyn, - deıdi Vasılıı Ivanovıch. - Biraq men qalaı saýatty bolam? Qoı, jurt mazaq qylar.
Osy sózderdi esitkennen keıin predsedatel Vasılıı Ivanovıchtiń janyn jahannamǵa jibere jazdady.
- Ońbaǵan qaraqshy-aý! - dep shúıildi predsedatel, - Senderdiń bilimderińdi anyqtaıtyn nusqaý joq mende. Tek mereke aldynda jurttyń bosqa záresin alasyń. Al ózi saýatty.
Vasılıı Ivanovıch taǵy bir ajaldan qaldy.
Sodan beri Vasılıı Ivanovıch jurtqa muryn shúıiretin boldy. «Men saýattymyn. Kerek deseń, joǵary bilimim bar» dep qoqılanady. О́zinshe tipti joǵary oqý ornynda sabaq berýge jaraıtyn sııaqty, biraq ustaz bolǵysy kelmeıdi, onyń ústine áıeli jibermeıdi jáne balalary da etegin basyp, jylap-eńireıdi. О́ıtkeni, qalada ákesin óltirip qoıady dep qorqatyn kórinedi.
Joǵary bilimdi bul adam osylaısha kún keship júr. Múlde keremet dese bolǵandaı. Osydan bir apta ǵana buryn álgi adam saýatsyzbyn dep qyńqyldap júrýshi edi, endi lezde ǵalym bola qaldy. «Buryn taıqy mańdaı - endi qaıqy mandaı» degenniń keri.
1925 jyl.
Súzegen sóz
- Eger qonaǵyńyz kóp otyryp kete qoımasa, ýaqytqa qarap saǵatty aıta bermeńiz, ol ádeptilikke jatpaıdy. Tek, keshelergi qarańǵy túse úı tóńiregińizdegi tonalǵan adamdardyń hıkaıasyn aıtyp, maıyn tamyza berińiz.
- «Kýrsant myrzalar, meniń ýaqytym tyǵyz, sondyqtan aıtarymdy oı eleginen ótkizbeı-aq aıtsam dep turmyn».
- Mahabbatta shek-shekara bolmaıdy, sondyqtan da kópshilik mahabbat mashaqatynda shek-shekaradan ótip ketip, áýre-sarsańǵa túsip shat-shálekeı bolady.
- Eger dúkenshi maıdy qalyń qaǵazǵa ólshep berip jatsa, oǵan qapalanbańyz tek: – Maǵan, aınalaıyn, úsh júz gramm maı, júz gramm qaǵaz ólsheı qoıshy, – deseń boldy, istiń arty ornymen bolady.
- Bireýge or qazba, kerek bolsa ózi qazyp alsyn.
