“TÝR DE FRANS”: sheshýshi kezeńder bastaldy

Ústimizdegi jylǵy shildeniń 3-i kúni sóreden shyqqan álemdik aýqymdaǵy “Týr de Frans” velojarysynyń eń sheshýshi, eń tartysty kezeńderi kelip jetti. Burnaǵy kúni ekinshi jáne sońǵy márte demalys alǵan shabandozdar keshe keshke 17-inshi kezeńdi aıaqtady. Fran­sııanyń taýly óńirindegi Po jáne Kol Týr­male eldi mekenderiniń arasyn qamtıtyn 174 shaqyrymdyq bul trassanyń aýmaǵy osy básekeniń meılinshe qıyn da qaýiptisi edi. Mamandar rasynda Kol dý Týrmale taýyn osy aty ańyzǵa aınalǵan Grand-týrdyń ny­shandy bóligi sanaıdy. Jarysqa 1910 jyly bir qashyqtyq bolyp qosylǵan bul trassaǵa bıyl týra 100 jyl tolyp otyr. Bul aýqymnyń teńiz deńgeıimen alyp qaraǵandaǵy bıiktigi 2115 metrde jatyr. Shyńyna deıingi ortasha gradıenti 7,4 paıyzǵa, barynsha kóterilýi 10,2 paıyzǵa teń onyń Luz-Saint-Sauveur jaǵynan qashyqtyǵy 19 shaqyrymǵa sozylady. Taýdyń quzar basyna taqaı bergende 1404 metrge kúrt tómen túsetini taǵy bar. Osyndaı túıetaıly almaǵaıyp joldaryna baılanysty bul taýǵa kúrdeliliktiń eń joǵary dárejesi berilgen. Bul jer buǵan deıin tek 1974 jyly ǵana bir kezeń­niń aıaqtalar núktesi bolǵan eken. Bizdiń bir dátke qýat etetinimiz, taýly aý­dan­nyń tarlany sanalatyn Alberto Kontador bul aralyqta eshkimge ese jibere qoımasa kerek-ti. Mine, endi tap osy jarys joly ǵana kimniń shyn máninde jigerli de qajyrly ekenin kórsetip bere alady. Top bastaǵan serkedeı alǵa atylyp shyǵatyn peletonnyń osyndaǵy il­geri qaraı órleýi Cote de Renoir jotasyndaǵy tór­tinshi dárejeli ústirttiń 11-inshi shaqy­ry­mynan bastaý alyp, 105-inshi shaqyrymyndaǵy kúshti kúpti etetin birinshi dárejeli Col du Soulor qyrqasynda sharyqtaı túsedi. Al 155-inshi shaqyrymda naǵyz shyńǵa shabýyl bas­ta­lady. Ortasha 7,5 paıyzdyq gradıentpen ór­leı­tin bul aıaqqabar aralyq 18,5 shaqyrymǵa jetip-jyǵylady. Bálkim, osynshalyqty qııańqy qııada jatqanynan shyǵar, Týrmale trassasyn birinshi bolyp kókteı ótken jan­keshti júırikke osy “Týr de Fransty” alǵash uıymdastyrýshy ári onyń quryltaıshysy, fran­sýzdyń HIX ǵasyrdaǵy ataqty velosha­ban­dozy jáne sport jýrnalısi Anrı Desgranje atyndaǵy arnaıy syılyq ta tabys etiledi. Ázirge bizdiń qolymyzda keshegi kúngi jo­ryq­tyń nátıjesi bolmaǵandyqtan, osy qashyq­tyqta júırikterdiń qalaı ótkenin aıtyp bere almaı otyrmyz. Degenmen, osy “Týr” basta­lardan azdaǵan ýaqyt buryn ma­mandardyń bol­jaýynsha, onyń talassyz fa­vorıti Alberto Kontador bolýǵa tıis-tin. Sport kóripkelderi munda onyń bıylǵy maý­symda eshqandaı aı­tar­lyqtaı quldyraýǵa berilmeı, jarystan jarysqa sporttyq qa­lybyn shıratyp kele jatqanyn alǵa tartady. Muny qazir AQSh-tyń “Radioshack” koman­dasyn jattyqtyryp júrgen Olımpıadanyń eki dúrkin chempıony Vıacheslav Ekımov te qýat­taıdy. “Oılamaǵan jaǵdaıdyń oryn alý múm­kindigin joqqa shyǵarmaı qoıa turyp, men sonda da bolsa, “Týr de Fransty” Kontadordyń uta­tynyn aıtqym keledi, – dedi ol kúni keshe 17 kezeń aldynda ǵana. – Beı­senbi kúni qar­sy­lastar arasynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyq bola qalady dep oılamaımyn. Bul kúni taý jaǵdaıynda óte aýyr kúres júrgeli tur. Al jumadaǵy bólikte Kontador aıyrmashylyqty óz paıdasyna qaraı kóbirek aýdaryp alýy kerek. Buǵan qosa bıyl “Astana” komandasy da qazirgi quramyn A.Kontadordyń yńǵaıyna qaraı jasaqtap alǵan. Onyń jeńiske jetýine qoldaý kórsetýge tipti komanda lıderleriniń biri Aleksandr Vınokýrov te daıyn. Artta qalǵan 17 kezeńniń bas klassıfı­kasııasy boıynsha Alberto Kontador 78:29.10 ýaqytymen birinshi tursa, kelesi oryndaǵy Endı Shlektiń odan qalýy 0.08 sekýndty qu­raıdy. Bir qýanyshtysy, osyndaǵy alǵashqy ondyqqa sońǵy kezeńniń qorytyndysy boıyn­sha bizdiń Aleksandr Vınokýrov ta endi. Ol lı­derden 7 mınýt 12 sekýnd artta qalý aıyry­mymen kóshte toǵyzynshy bolyp keledi. Osy jerde biz Sashanyń munyń aldynda 4-inshi jáne 13-inshi kezeńderde máre syzyǵyn birinshi bolyp qıyp ótkenin de aıta keteıik. Biraq oǵan Albertodan ozýǵa bolmaıdy. Kelisim solaı, tártip solaı. Ol qalaıda Kontadordyń túp­kilikti jeńiske jetýine, sóıtip, “Týr de Frans­tyń” úsh dúrkin jeńimpazy atanýyna atsa­lyspaq. Al “Astana” quramyndaǵy ıspan jigiti buǵan deıin 2007 jáne 2009 jyldarda osy jeńistiń tuǵyrynan tabylǵan edi. Sonymen, keshe túnde “Týrdyń” bıylǵy dodasyndaǵy eń sheshýshi kezeń támamdaldy. Onyń qorytyndysy boıynsha sary jeıdeni kıetin shabandoz, aınalyp kelgende, kópkún­diktiń de jeńimpazy bolyp shyǵatynyn mun­daǵylardyń bári bilip otyr. Sońǵy týr al­dyn­da A.Kontadordyń basty qarsylasy E.Shlek te osyny aıtqan eken. Al velojarys osy Týr­maleden keıin baǵytyn kilt teristikke buryp, Parıj baǵdaryn betke alady. Búgin 18-inshi kezeńdi ótkeretin júırikter qashyqtyǵy 198 shaqyrym bolatyn jazyqtaǵy Salı de – Bordo arasynda tabandarynan ot qashyrady. PS. Eýropada osylaı “Týr de Franstyń” tóńireginde tartys barynsha qyza túsken kezde, Qytaıda “Týr Sınhaı” endi qarqyn ala bastady. Azııadaǵy velokúntizbeniń qataryn­da­ǵy eń aýyr da bastylardyń birinen sana­latyn bul kópkúndiktiń birinshi kezeńin ýkraın Iýrıı Meltıchenko – birinshi, orys Borıs Shpılev­skıı ekinshi bolyp aıaqtasa, bizdiń Rýslan Tileýbaev onda máre syzyǵyn úshinshi bolyp qıyp ótti. Serik PIRNAZAR,  Astana.