Shekaraly aımaqtyń aıshyqty tirligi

Jazıraly Jarkent óńiri týraly áńgime qozǵalsa, aldymen keń-baıtaq qazaq jeriniń alyp ta kóne Qytaı memleketimen shektes­ken shekaraly aımaǵy kózge eles­teıdi. Búginde aýdanymyz shekara syzyǵynda jatqandyqtan ataqty Qorǵas ózeni arqyly kóne kórshi­mizben ıyq tiresip, elimizdiń bas qaqpasy “Qorǵas” kedenimen tu­ǵyr­lanǵan. Qazaqstan Res­pýblıkasy­nyń Prezı­den­ti Nursultan Nazar­baevtyń halyqqa ar­na­ǵan bıylǵy Jol­daýynda ın­­dýstrııaldyq damýdyń jańa múmkindikteri men agroóner­kásiptik keshendi órkendetýdiń basym baǵyttary atap kórsetilgen bolatyn. Mine, osy tapsyrma­lar­dy oryndaýda Panfılov aýdany­nyń búgingi tynys-tirshiligine kel­sek, aýdan halqy negizinen aýyl­sharýashylyq ónimderin óndirýmen júıeli shuǵyldanyp, tushymdy tirlik keshýde. Bul aımaq elimizdegi júgeri men qant qyzylshasynyń elıtalyq tuqymdaryn óndirý bo­ıynsha jetekshi orynnan kórinip, jyl ótken saıyn agrotehnıkalyq sharalardy óndiriske batyl engizýimen de erekshelenýde. Tabıǵaty men jer jaǵdaıy júzimdik pen jemis-jıdekterdi ósirýge qolaıly aýdandaǵy egistik jerdiń 52,8 paıyzyn dándi daqyl, 6,5 paıyzyn kartop, kókónister men baqshalyq alqap quraıdy. Nátıjesinde dıqandar jyl saıyn gektar berekeliligine qol jetkizip, tá­jirıbelerin tolyqtyrýda. Bı­yl­­ǵy jylǵa degen mejeleri de úlken. Ústimizdegi jyldyń ótken 6 aıynda aýdanda óndirilgen ónim quny 2,0 mlrd. teńgeni qurap, birshama tabysqa qol jetkizildi. Kóktemde egin sharýashylyǵy boıynsha 43 myń gektar jerge ártúrli daqyldar egilse, onyń ishinde 20900 gektarǵa júgeri, 2047 gektarǵa bıdaı, 323 gektarǵa arpa, 1920 gektarǵa maıly daqyldar sińirilgen. Sondaı-aq basqa da aýylsharýashylyq daqyldary qa­zirgi kezde erekshe kútimge alyn­ǵan. Aýdanda shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasyndaǵy nysandar sany 7357-ge jetip, olar 1743,3 mln. teńgeniń ónimin óndiripti. Osylaısha tutynýshy talǵamyna saı azyq-túlik túrleri dúken sóre­lerine jol tartty. Halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý máselesi de oń sheshilip, bıyldyń ózinde 7,5 myń sharshy metr turǵyn úı salynyp, paıdalanýǵa berildi. Sonymen qatar, “Jol kartasy” baǵdarlamasy boıynsha eldi mekenderde aýqymdy ister júzege asyrylyp, jol jóndelip, basqa da nysandardyń qurylysy bastalyp ketti. Jazıraly Jarkent óńiri týraly áńgime qozǵalsa, aldymen keń-baıtaq qazaq jeriniń alyp ta kóne Qytaı memleketimen shektes­ken shekaraly aımaǵy kózge eles­teıdi. Búginde aýdanymyz shekara syzyǵynda jatqandyqtan ataqty Qorǵas ózeni arqyly kóne kórshi­mizben ıyq tiresip, elimizdiń bas qaqpasy “Qorǵas” kedenimen tu­ǵyr­lanǵan. Bul rette shekaralyq óńirdiń el ekonomıkasynyń da­mýyndaǵy orny da erekshe deýge bolady. El táýelsizdigin saqtaýdaǵy Alash urpaǵynyń birligin aıqyn­daıtyn Orbulaq shaıqasynyń 350 jyldyǵyn Panfılov aýdanynyń halqy 1993 jyly respýblıka deńgeıinde laıyqta atap ótkeni el esinde. Shekaraly aımaq shejiresi urpaqqa ulaǵat bolar babalar er­ligimen órilgen. Kóksý oıpa­tyn­daǵy qazaq, qalmaq qoldary to­qaılasqan qyrǵyn urysta qal­maqtyń Muqyry atty qolbas­shasyn jekpe-jekte jeńip, qazaq qolynyń mereıin ústem etken Baǵaı batyr da jarkenttikterdiń maqtanyshy. Ot aýyz, oraq tildi Sýan, Sataı, Aralbaı, Bólek, Uzaq batyrlar, Qojbanbet, Qaramende, Shánti, Dónen, Baıan syndy eldiń birligi men taǵdyryn oılaǵan birtýar azamattar bul jerden kóptep shyqqan. Kishi Jetisý atalǵan Panfılov aýdanynyń tarıhy osyndaı tereńnen syr shertedi jáne búgingi urpaqqa ulaǵat jaıttarǵa toly. Keńes ókimeti ornaǵannan aýyl sharýashylyǵyn, jalpy óndiris nysandaryn ujymdastyrý naýqa­ny bastalǵan kezeńde Jarkent ýezi joıylyp, Qazaq AKSR Ortalyq Atqarý komıteti men Halyq ko­mıssarlary keńesiniń 1928 jylǵy 17 qańtardaǵy qaýlysymen Qor­ǵas, Aqtam, Jarkent bolystyq­ta­rynan Jarkent aýdany qurylyp, Almaty okrýgine baǵyndyrylyp­ty. Sóıtip, Sholaq aýylynan bas­tap Qorǵas aýylyna deıingi aımaq Jarkent aýdany, Basqunshy aýylynan bastap taý bókterleı ornalasqan Shejin, Burhan, Qyzylespe, Aqjazyq, Qońyróleń, Basshı aýyldary Oktıabr aýdanyna toptasyp, ortalyǵy Kóktal aýyly bolyp belgilendi. Jarkent aýdanyna Uly Otan soǵysy kezeńinde, dálirek aıtsaq, 1942 jylǵy 7 mamyrda Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń sheshimimen general-maıor I.Pan­fılov esimi berilip, ortalyǵy Jarkent qalasy da tarıhı ataýy­nan aıyrylyp, general esimine kóship, 1944 jyly 15 naýryzda Taldyqorǵan oblysy qurylǵanda, Panfılov aýdany osy jańa ákimshilik ortalyqqa qaratylǵan. Panfılov aýdanynyń quramyna 1949 jyly Basqunshy, Birlik, Intıfak, Naǵarashy, Orta, Trýd-Pahtalyq, Sarybel, Sadyr, Tal­dy, Túp, Qorǵas, Qonaqaı, Sho­laqaı aýyldyq keńesteri endi. Al, 1956 jylǵy 27 aqpandaǵy Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń sheshi­mimen Oktıabr aýdany tara­tyl­ǵanda, oǵan qarasty Basshı, Bý­raqojyr, Qońyróleń, Kóktal, Or­talyq, Shejin aýyldyq keńes­teri de osy aýdanǵa qosylǵanyn da ótken derek pen dáıek naqty­laıdy. Otan úshin ot keshken otty jyldar paraǵyna da aýdan halqy óz erligin jazypty. Uly Otan soǵysyna qatysqan jarkenttik jaýyngerler arasynda H.Kóbikov, N. Ivanov, Q. Tyshqanbaev, I.Qa­rataev, T.Hmylev, S.Lýtfýlın, A.Pashenko, P.Parasenkov syndy 8 erjúrek azamat Keńes Odaǵy­nyń Batyry ataǵyn ıelense, soǵys jyldarynda jylqyshy Berkimbaı Saınazarov, shopan Aıtbala Abdanovalar eseli eńbek­teriniń nátıjesinde Eńbek Eri ata­ǵyn alyp, tyldaǵy janqııar­lyqtyń úlgisin tanytypty. Tabıǵaty ásem, topyraǵy qu­narly, halqy baýyrmal Jarkent óńirinde el maqtanyshyna aı­nalǵan aza­mattar az emes. Týma ta­­lantymen qazaq ká­sip­qoı kór­kem­sýret óneri­niń atasy atanǵan, Ha­lyq sý­ret­shisi Ábilhan Qasteev, Jeti­sýdyń bulbuly, sazger Dánesh Raqyshev, elge tanymal qalamger Beksultan Nurjekeev, taǵy basqa da óner qaıratkerleri el maqtanyshy. Osy jerdiń tú­lekteri arasynda memleket qaı­ratkerleri qan­shama. Olardyń aldynda qoǵam qaıratkeri, senator Qýanysh Sultanov tur. Qazaqstan Res­pýblıkasy Par­lamenti Máji­lisiniń depýtaty Ramazan Sar­pekov, kásipodaq qaıratkeri Myrzaǵalı Mol­dahmetov, Qazaq­stan Sýretshiler odaǵynyń tóraǵasy Baıtursyn О́mirbekov, halyqqa adal qyzmet etip júrgen atpal azamattar deýge bolady. Uly Otan soǵysynan keıingi Jarkent halqynyń tynys-tir­shiligi eginshilikpen, mal sharýa­shylyǵymen tyǵyz baılanysta damyp keledi. Ejelden jer tósin emip, mańdaı terimen abyroı, baılyǵy artqan Qaraqoıyn jur­ty sońǵy jarty ǵasyr bary­synda júgeri daqylyn ósirip, odan mol ónim jınaýǵa ábden mamandanǵan. Jarkenttiń jeri men halqyn Otanym, elim dep baýyr basyp, boıyndaǵy bar aqyl, parasatyn, kúsh-jigerin osy óńirdiń gúldenýine jumsaǵan ujymshar bastyǵy, ulty polıak Nıkolaı Nıkıtıch Golovaskıı eki márte Eńbek Eri atandy. Qarapaıym júgerishiler Kúlásh Aıtjanova, Adalat Zaınav­dı­nova, Álimjan Baqtaev, Ábil­májin Qasymbekov, Marııam Nııazova adal eńbekterimen keý­delerine Altyn juldyz taqty. Júzdegen júgerishiler men mal­shylar sol kezdegi Odaqtyń ordenderi men medaldaryna ıe bolyp, aýyldastarynyń qurme­tine bólengeni búgingi urpaqqa ónege. Sondyqtan bolar búgingi el ómirindegi óreli isterge úles qosqan jurtshylyq Joldaý joldaryndaǵy aıtylǵandardy is júzine asyrýǵa umtylýda. Ermek KELEMSEIIT, Panfılov aýdanynyń ákimi. Almaty oblysy.