Shoqannyń Qusmurynynan maza ketti

Poselkedegi aý­rýhana dárigerleriniń málimetinshe, 2008 jyly Qusmurynda 11 adam qaterli isikke shaldyqsa, ótken jy­ly olardyń sany 20-ǵa jetken. Al bıylǵy jarty jylda 15 adam qaterli isikpen aýyrǵan. Qusmuryn shoqysy, Qusmuryn kóliniń aınalasy ǵajap tabıǵa­ty­men ǵana emes, tarıhymen de eli­mizdiń bir qasıetti jeri sanalady. Shyńǵys Ýálıhanov sultandyq qur­ǵan bul jerde Shoqannyń ba­lalyq shaǵy ótken. Shoqannyń sý ishken Ortabulaǵy áli aǵyp jatyr, Qusmuryn kóli jarqy­raıdy. Munda “Qyzyl kitapqa” kirgen ósimdikter, aǵashtar ósedi. Temir joldyń ótýine baılanysty bul jer toǵyz joldyń toraby. Qus­muryn – shoıyn jol boıyndaǵy iri beket. Qazir osy Qusmuryn kenti tur­ǵyndarynan maza ketip tur. Sebebi Qostanaı oblysy aýmaǵynda saq­tal­ǵan súńgýir qaıyqtyń úlken kó­lemdegi bólshekterin Qusmuryn poselkesiniń irgesindegi eńbekpen óteý kolonııasynda joıýǵa turǵyn­dar úzildi-kesildi qarsy shyqty. Bólshekter artylǵan “KamAZ” kó­ligin túrme aýlasyna kirgizbeı qoı­dy. Qaraǵandydan kelgen maman­dar súńgýir qaıyqtyń bólshekterin arnaıy peshte joǵary gradýspen órtep jibergennen adam densaýl­y­ǵana keletin eshqandaı zııan joq dep túsindirgen. Alaıda, mamandar­dyń halyqpen kezdesýi týraly habarlandyrý kóshege olar kelgen kúni ǵana ilingendikten ony tur­ǵyndar kórip úlgermegen. Erteńine poselkelik okrýg keńsesiniń aldy­na júz qaraly adam jınalyp, sol jerde bastamashyl top quryp, jer­­gilikti ákim Mıhaıl Harchenkodan máseleniń mán-jaıyn túsindirýdi talap etti. Qusmurynda zııandy qal­dyqtardyń jaǵylýyna 200 sha­masyndaǵy túrme qyzmetkerleri de qarsy. Olardyń kásipodaǵy bel­sendisi Svetlana Lebedevanyń aı­tý­ynsha, jazasyn ótep otyrǵandar da qaldyq jaǵatyn peshtiń túrmede turýyna, tútin jutýǵa narazy ekendikterin aıtqan. Áýlıekól aýdanyndaǵy áskerı bólim aýmaǵynda 250 myń V-64 buıymdary Keńes Odaǵy kezinen saqtaýly tur. Paıdalaný merzimi ótken, eskirgen bul zattarǵa áske­rı­ler alýshy tappasa kerek. Al ol or­man ishinde ornalasqandyqtan, ot tıse, zardaby da aýyr bolady. Jyl basynda Qostanaıda tabıǵat qor­ǵaý, Tótenshe jaǵdaılar jáne Qor­ǵanys mınıstrligi ókilderi jına­lyp, osy zııandy qaldyqtyń kózin qalaı joıý kerektigi jóninde ke­ńes­ken bolatyn. Sonda Qaraǵan­dy­dan kelgen mamandar V-64 zattaryn Qus­muryndaǵy túrme aýlasynda joǵary temperatýraǵa tótep bere­tin peshte órteýdi usynady. Ma­man­dar adam densaýlyǵyna munan keletin zııannyń joqtyǵyn jáne qaldyqty áskerı bólimsheden Qus­murynǵa tasyp jetkizýdiń de ońaı­lyǵyn kóldeneń tartqan. Biraq jergilikti turǵyndar qarsy. Bas­tamashyl top ókilderi áskerıler halyq únine qulaq aspasa, barlyq deńgeıdegi bılikke, tipti halyq­ara­lyq uıym­darǵa shyǵamyz degendi aıtyp otyr. Olardyń dáıegi – ekologtar túrme aýmaǵyna kádimgi shprısti órteýge bolmaıtynyn eskertken, al súńgýir qaıyq qaldyqtaryn jaǵýdyń onan da zor zardaby bolary sózsiz. – Qaldyqtardy joıyp otyra­tyn arnaıy polıgondar bar emes pe? Munda adamdar turyp jatyr, Qusmuryn mańynda radıasııa mólsheri onsyz da joǵary. Poselke oqshaý, jeke turǵan joq, aına­lamyzdyń barlyǵy eldi mekender. Men ózim okrýgimdegi turǵyn­dardyń mazasyzdanýyn túsinemin,  – deıdi Qusmuryn poselkelik okrýginiń ákimi Mıhaıl Harchenko. Aıtqandaıyn, poselkedegi aý­rýhana dárigerleriniń málimetinshe, 2008 jyly Qusmurynda 11 adam qaterli isikke shaldyqsa, ótken jy­ly olardyń sany 20-ǵa jetken. Al bıylǵy jarty jylda 15 adam qaterli isikpen aýyrǵan. Jergilikti baspasóz quraldary taratqan málimet boıynsha, Qor­ǵa­nys mınıstrligi qaldyqtardy joıý isine tender ótkizgen. Odan utyp, Qusmurynǵa alyp-ushyp kelgen qaraǵandylyq fırmaǵa qarjynyń birazy tólenip te qoısa kerek. Al eskirgen bólshekterdiń dál Qusmu­ryn­da joıylýyna jergilikti tur­ǵyndar jol bermeımiz dep otyr. Ot peshtiń ishinde emes, syrtynda janyp júrmesin deńiz... Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı.